این تصاویر بسیار دهشتناک را از لبنان گرفته اند.این اسرائیل است.
http://fromisraeltolebanon.info/
حتما این لینک را برای همه بفرستید تا سکوت و سانسور مرگبار غرب را بشکنیم
اگر کسی تمام وجود خود را در دیگری در باخت و از او چیزی باقی نماند نه حقی میطلبد و نه چون و چرائی میکند :
سر ارادت ما و استان حضرت دوست
که هر چه بر سر ما میرود ارادت اوست
(دیوان حافظ غزل 37)
چنین موجودی دیگر مشکل جبر و اختیار نخواهد داشت.
خداوند عین اختیار او میشود.
مولوی که مست عشق بود از طرح مسئله جبر اظهار بی صبری و بی تابی میکرد.
و در امیختن عشق و جبر را سوئ معرفتی نسبت به عشق بر میشمرد :...............
ادامه مطلب
پزشك ـ فيلسوف
|
 |
عكس: كاوه كوثري
زيگموند فرويد، بنيانگذار گفتمان روانكاوي در ايران ناشناخته نيست. اگرچه حجم كارهايي كه از وي يا درباره او ترجمه شده ـ تازه به شرط امانت داري و درستي برگردان ها ـ به پاي يك سوم شهرت وي در ايران نمي رسد. به هر روي پژوهشگران از فرويد به عنوان كسي كه سومين ضربه را بر تمدن مدرن وارد كرد ياد مي كنند. دو تاي ديگر، يكي كپلر و دومي داروين بود، اما فرويد با عنوان كردن اين كه انسان به غير از رفتارهاي آگاهانه و ارادي، متصل به بخشي ناهشيار به نام ناخودآگاه است، موجد گفتماني جديد در حوزه علوم انساني شد. تعريفي كه فرويد و روانكاوي از انسان و به تبع آن از جامعه و حتي سياست و زيبايي شناسي مي داد، با نظرات رايج در حوزه هاي فلسفي، جامعه شناسي و نقد هنري متفاوت بود.
به همين خاطر حجم گسترده اي از حملات را چه در زمان خود و چه پس از عمرش نصيب خويش كرد. به هر روي ادبيات روانكاوي بيشترين تاثير را بر فلسفه معاصر گذاشته و كمترين فيلسوف و انديشمندي را در غرب به ويژه فلسفه قاره اي مي توان سراغ گرفت كه از تاثير وي بركنار بوده باشد. به طوري كه بيشتر انديشمندان معاصر به تعبيري يك دوره فرويدي داشته اند. مطلبي كه از پي مي آيد، گفت وگويي است با دكتر محمد صنعتي، روانكاو و نويسنده معاصر در باب تحولي كه روانكاوي در فلسفه ايجاد كرد. لازم به توضيح است كه در اين گفت وگو تنها به دورنمايي كلي از بحث بسنده شده و جزئيات بيشتر را شايد بتوان در فرصت ديگري پي گرفت.
فرويد به شدت با آراي فلسفي زمانه اش آشناست، ولي از آن ها به ظاهر احتراز مي كند و هم به عنوان يك پزشك و در آشنايي با مجامع علمي مي داند كه فردي در اين مجامع مورد قبول قرار مي گيرد كه فيلسوف نباشد
حيدرطاهري
هنگامي كه آثار نخستين فرويد را كه عمدتا در حيطه پزشكي يا روانپزشكي مرسوم زمانه اش قرار دارد، مي خوانيم و آن ها را با آثار بعدي وي به ويژه از سال هاي 1900 به بعد مقايسه مي كنيم، متوجه تفاوت هاي زيادي بين آن ها مي شويم. در آثار اوليه فرويد توجه به فلسفه كمتر يا اصلا به چشم نمي خورد و حتي گويا از فيلسوفان و فلسفه هاي روزگار خود كناره مي گيرد، اما به يكباره در آثار دوم وي به مسائلي برمي خوريم كه جنبه فلسفي داشته و حاكي از ذهنيتي فلسفي است. به خصوص اين كه روانكاوي در مقايسه با ديگر گفتمان هاي رايج ديگر، شايد بيشترين تاثير را بر فلسفه معاصر گذاشته باشد، به نظر شما اين دوگانگي ناشي از چيست؟
در اين كه فرويد ضد فلسفه بوده باشد، به شدت ترديد دارم، چراكه در برخي از آثارش به ويژه به شوپنهاور و نيچه اشاره داردو حتي فرويد در مقاله در فراسوي اصل لذت بيان مي دارد: آنچه كه در اين جا درباره تقابل زندگي و مرگ مي آورم، شايد شما را به ياد فلسفه شوپنهاور بيندازد. چه بسا يك ذهن خلاق مسئله اي را به طور شهودي فهميده باشد و بعدا دانشمندي بتواند آن را از نظر علمي تبيين كند. اگرچه فرويد در جايي مي گويد كه از خواندن نيچه و شوپنهاور احتراز مي كرده، اما بي شك همان گونه كه گفته شد با آثار فيلسوفان يادشده آشنايي داشته است. او در حقيقت مي خواسته از تاثير فلسفه بركنار باشد.
چرا؟
براي درك اين مسئله بايد به زمانه فرويد بازگرديم، به شكافي كه بين فلسفه و گفتمان علمي وجود داشت، توجه كنيم. مي دانيم كه در اواخر قرن نوزدهم به ويژه با آراي ماركس فلسفه زير سؤال مي رود. همه بحث اين است: آيا آنچه كه در فلسفه مطرح مي شود، حقيقت است؟ به بيان بهتر، آيا حقيقت فلسفي و حقيقت علمي در مقابل هم قرار مي گيرند؟ در اين دوره است كه حقيقت علمي، يك واقعيت عيني ـ تجربي و حقيقت فلسفي يك امر متافيزيكي تلقي مي شود.
اين همان نزاع معروف ميان پوزيتيويست ها و فيلسوفان ايده آليست است. آيا با اين بيان مي توان فرويد را در شمار پوزيتيويست ها قرار داد؟
قطعا همين طور است. فرويد كسي است كه به تجربه تكيه دارد، اما كوشش وي مصروف اين مي شود كه مسئله اي را به اثبات برساند و مي داند كه مجامع علمي زمانش با فلسفه ميانه اي ندارند. به نظرم علت احتراز فرويد از فلسفه همين باشد، وگرنه مي دانيم كه فرويد يكي از كساني بوده كه مانند هوسرل در سر كلاس هاي برنتانو حاضر مي شده است. بنابراين چگونه مي توانسته با فلسفه مخالف بوده باشد؟ فرويد بارها و بارها در نوشته هايش اشاره مي كند: آن ها چنين خواهند گفت كه البته مقصود وي از آن ها فيلسوفانند. اگر او فلسفه نخوانده بود، از كجا مي دانست كه آن ها فيسلوفان چه خواهند گفت؟
بي شك فرويد بر وفق يك پرسش فلسفي كارش را سامان نمي داده است. هرچند دغدغه هاي فلسفي در كارهايش به چشم مي خورد.
فرويد مي خواسته پرسش هايش را به طور علمي مطرح كند. مسئله ديگر اين كه وي از همان آغاز، يعني از وقتي كه وارد تبيين ذهن انسان شد و نظريه جاي نگاشتي (Topographic) را كه ذهن را به دو بخش خودآگاه و ناخودآگاه تقسيم مي كرد ـ تازه خودآگاه هم به دو پاره آگاهي و پيش آگاهي بخش مي شد ـ مطرح كرد، كاملا در مقابل نظريه هاي فلسفي پذيرفته شده زمانه اش قرار گرفت، زيرا فلسفه زمان فرويد كه تقريباً به صورت اصل بديهي در تمام مسائل علمي و غير علمي پذيرفته شده بود، فلسفه دكارت بود.
يعني فرويد يك رهيافت ضد دكارتي اتخاذ مي كرد؟ آيا با اين كار به نوعي در مقابل مباني مدرنيته نمي ايستاد؟
در واقع دكارت و كانت و هگل همه اين پيش فرض را داشتند كه ذهن انسان كاملا آگاه است و اكنون فردي آمده كه اين مسئله را به پرسش مي گيرد. علاوه بر آن، مشكل سومي هم وجود داشت و اين كه فيلسوفان آن زمان فلسفه ناب را چيزي مي دانستند كه به مسائل اخلاقي و مسائل استعلايي و متافيزيكي بپردازد. در ضمن اين فيلسوفان انساني را مدنظر داشتند كه از بدن خويش كاملا جدا انگاشته مي شد. هنوز هم به نظرم فلسفه بر همين منوال مي رود.
نكته اي وجود دارد و آن اين كه گفتمان مدرنيته بر مبناي جايگزيني بدن و حذف روح حركت كرده است. پس چگونه اين مبنا با رهيافت فيلسوفاني چون دكارت و كانت كه به زعم شما به حذف بدن از گفتمان فلسفي همت گماشته بودند، همساز مي شود؟
حرف شما كاملا درست است، اما فيلسوفان بزرگ مدرنيته وقتي كه از آگاهي آغاز مي كنند، در نهايت آن را به امر متعالي مي رسانند. به ويژه در تاملات دكارت اين مسئله را به وضوح مي بينيم. مي دانيم كه در فلسفه دكارت ذهن از بدن جدا انگاشته مي شود و اين مسئله دوگانگي ذهن ـ بدن تا روزگار فرويد، به عنوان يك معضل باقي مانده بود. در اين زمينه همه فيلسوفان ذهن ـ با همه اختلاف هايشان ـ بر اين نكته اتفاق نظر داشتند كه به هر حال خاستگاه هر فعاليت ذهني در مغز صورت مي گيرد.
پس مي توان گفت كه فرويد مي خواسته با طرح دوباره گفتمان بدن در درون مدرنيته، در جهت آن حركت كند، نه مخالف آن. با اين بيان به پاسخ دوم پرسش قبلي نزديك مي شويم.
مسئله اي كه بعدها برخي از انديشمندان پساساختارمدار مانند ميشل فوكو را به عنوان فيلسوفي كه گفتمان بدن را مطرح مي سازد، معروف كرد، درواقع آغازگر آن را بايد فرويد دانست. فرويد بود كه انسان را در همان آغاز مرتبط با بدنش مطرح مي كند. در همين راستا تمام اصطلاحاتي راكه در آثارش به كار مي گيرد، خاستگاه جسماني دارد. اصولا تمام نمادهايي كه در روانكاوي به كار مي رود، از بدن آغاز مي شود. بنابراين او نوعي نگرش در فلسفه ذهن وارد مي كند كه پيش تر وجود نداشته است. البته در زمان ارسطو يا بوعلي سينا مي توان آن را سراغ كرد، زيرا اين دو فيلسوف پزشك بودند و درواقع پس از قرون وسطي كه فيلسوفان مسيحي به بدن (به مثابه گوشت) توجه نداشتند، فيلسوفان مدرنيته انگار به دو گروه تقسيم مي شدند: افرادي مثل دكارت، كانت، هگل فيلسوفان ايده آليست بودند كه به بدن از طريق روح و روان توجه داشتند و درواقع از طريق ايده، در حالي كه فيلسوفاني نظير هيوم و فويرباخ كه براي بدن و جسم اهميت بيشتري قائل بودند، به عنوان فيلسوفان ماترياليست قلمداد مي شدند.ازاين رو فرويد پيوند ذهن و بدن را برقرار مي سازد. امري كه تا امروز هنوز چالش برانگيز است، چراكه نظر غالب امروزه در حيطه فلسفي همان دوگانگي ذهن بدن دكارتي است. كتابي مي خواندم از يك انسان شناس معروف به نام آنتوني كوهن وي در آن نوشته بود كه اگر با پيش فرض متفاوتي از پيش فرض دكارت در مورد آگاهي حركت مي كرديم، حتما امروزه يك جهان انديشگي ديگري مي داشتيم. بر اين اساس مي توان تاريخ انديشه مدرن را به پيش از فرويد و پس از فرويد تقسيم كرد.
حال اگر فرض كنيم كه تاريخ مدرنيته تغيير مي كرد و از آغاز قرار بود كه فرويد در راس آن قرار گيرد (به جاي دكارت) چه پيش مي آمد؟
مي توان اين پرسش رابه گونه اي ديگرمطرح كرد:اگر از ابتداي مدرنيته وحدت ذهن و بدن وجود داشت يا به بيان ديگر اگر از همان آغاز دوگانگي نه در ذهن بدن كه در خود ذهن (خودآگاه و ناخودآگاه) بود، چه دنيايي داشتيم؟درواقع تمام مقاومتي كه در برابر فرويد صورت گرفت ـ به نظرم ـ مربوط به تلقي هاي جنسي او نبود، بلكه اصل قضيه اين بود كه فرويد فلسفه اي را بيان مي كرد كه در تقابل با فلسفه پذيرفته شده زمانه اش بود.
مثلا اين كه مي گويد: جايي كه آن (غرايز: id) هست، من (Ego) خواهد بود.
درواقع فرويد با بيان اين جمله همين نكته را مي خواهد بگويد كه ذهن و بدن از هم جدا نيستند و اين دو همواره باهمند. id آن اشاره به غريزه دارد كه به زيست شناسي و بدن مربوط مي شود و بنابراين اشاره فرويد به همين همبودي بدن و روان است.
آيا اين من (Ego) فرويدي با من دكارتي يا سوژه شناسا مطابقت مي كند؟
بله. سوژه دكارتي بدين معنا كه سوژه اي است كه با واقعيت سروكار دارد و در آغاز رفتارش آگاهانه است. درواقع در سال هاي پس از فرويد است كه كاركردهاي ناخودآگاه به سوژه نسبت داده مي شود وگرنه درخودنظريه ارتدوكس فرويدي ناخودآگاه بيشتر در قلمرو آن (id) قرار دارد. به هر حال، من فرويدي تقريباً با من دكارتي مطابقت دارد.
در همين جا لازم مي بينم كه به نكته اي ديگر راجع به رابطه ميان فرويد و فلسفه اشاره كنم. هنگامي كه از نحوه و اندازه استفاده روانكاوي از فلسفه سخن مي رود، بايد اين نكته را افزود كه درست است كه فرويد از جمله در مقاله در فراسوي اصل لذت به نظريه هاي فخنر ، فيزيولوژيست معروف اشاره مي كند، اما از فلسفه ناآگاه نبوده است. البته خود فخنر فيلسوف هم بوده است. مي دانيم كه اصطلاح ناخودآگاه در ابتدا توسط فون هارتمن شاگرد شوپنهاور مطرح شد. فون هارتمن كتابي با عنوان ناخودآگاه دارد. پس مي بينيم كه فرويد نه تنها از فخنر زيست شناس و فيزيولوژيست استفاده مي كند، بلكه به آراي فيلسوفان هم نظر داشته است. البته او در اين اقتباس ها، عين اصطلاحات و واژگان آن ها را به كار نمي گيرد، بلكه در آن ها دخل و تصرف مي كند. مثلا واژه (آن: id) را در آغاز نيچه با عنوان es Das مطرح مي كند و بعدها روانپزشكي به نام گرودك كتابي مي نويسد با عنوان كتاب آن . فرويد مي گويد كه من اين واژه را از گرودك به عاريت گرفتم. حال آن كه خود گرودك هم آن را از نيچه به وام گرفته است. به هر صورت، كاري را كه فرويد انجام مي دهد، ظريف، زيركانه و كمي هم موذيانه است.
چرا تعبير موذيانه را به كار مي بريد؟
به اين خاطر كه هم به شدت با آراي فلسفي زمانه اش آشناست، ولي از آن ها به ظاهر احتراز مي كند و هم به عنوان يك پزشك و در آشنايي با مجامع علمي مي داند كه فردي در اين مجامع مورد قبول قرار مي گيرد كه فيلسوف نباشد.
درواقع به نظر مي رسد كه فرويد يك فيلسوف پزشك مدرن است، منتها فرزند خلف مدرنيته و تجربه مدار و يك پزشك و نورولوژيست بوده است. فرويد در مقام يك پزشك بسياري از بيماري ها را براي اولين بار وارد متون پزشكي كرد. تا پيش از فرويد چيزي به نام اختلالات اضطراب در روانپزشكي وجود نداشت. بنابراين فرويد به عنوان يك پزشك در وهله اول با بدن سروكار دارد و نمي تواند انساني بدون بدن را تصور كند. در حالي كه فيلسوفان به خصوص در آن جايي كه از فلسفه ناب سخن به ميان مي آورند، به مباحث مفهومي و مجرد فارغ از انسان عيني اشاره دارند. همين جاست كه فرويد سر مخالفت با فلسفه زمانه اش برمي افرازد.
آيا براي خود فرويد پيامدهاي فكري و فلسفي حركتي كه آغاز كرده بود، متصور بود؟
مقاله اي از فرويد در سال 1913 تحت عنوان ادعاهاي روانكاوي درباره علايق علمي وجود دارد. فرويد در آن جا به تاثير روانكاوي بر فلسفه، جامعه شناسي و... اشاره مي كند. از سال 1913 تا 1939 كه سال مرگ اوست، بسياري از مقاله هاي مربوط به فرا روانشناسي وي به چاپ مي رسد. همان حيطه اي از آراي فرويد كه تاثير بسزايي بر فلسفه گذاشته است. بنابراين براي خودفرويد كاملا روشن بود كه در چه حيطه اي گام گذاشته و به كجا مي خواهد برود.
وقتي به مجموع آثار فرويد نگاه مي كنيم، خط فاصل روشني بين دو دسته از كارهاي وي مي بينيم: آثاري كه كاملا باليني هستند و حاكي از يك ذهنيت علمي تجربي و ديگر آثاري كه ازاين ذهنيت فاصله مي گيرند و در اين دسته كارها فرويد در مقام يك انسان شناس، فيلسوف و... ظاهر مي شود، مانند همه آثاري كه از 1900 به بعد نوشت. حتي در برخي جاها از كمبود شواهد علمي وي در شگفت مي شويم، مانند كتاب توتم و تابو ، آن جايي كه از پدر اوليه و كشته شدن وي توسط پسران سخن به ميان مي آورد. در پس اين آثار اخير چهره فردي (فرويد) را مي بينيم كه از طريق گفتمان روانكاوي رسالتي براي خود قائل است. به همين دليل روانكاوي به كلان روايت يا فراگفتماني بدل مي شود كه مي خواهد چونان چتري فراگير همه حيطه هاي علوم انساني را دربرگيرد. اين جاست كه نقش فرويد به ماركس بسيار شبيه مي شود.
فرويد به جاي انساني كه بدنش از ذهن وي جداست، انساني را مطرح مي كند كه تنها براساس ذهنش عمل نمي كند. فرويد مي گويد ذهن و تن درهم تنيده اند. بنابراين او به تعريف جديدي از انسان مي رسد. طبيعي است كه اين انسان جديد در حيطه هاي مختلف علوم انساني تاثير بسزايي مي گذارد. در طول تاريخ مدرنيته بارها شاهد عوض شدن تعريف انسان هستيم. انسان روشنگري متفاوت از انسان دوره عقل گرايي بود. از اوايل قرن بيستم هم شاهد ظهور انسان روانكاوانه هستيم كه يك انسان زيست شناختي روانشناختي جامعه شناختي است. البته فرويد به ماركس از اين جهت شبيه است كه چونان وي انسان را در چارچوب تاريخ نگاه مي كند، يعني همان گونه كه فلسفه ماركس مبتني بر ماترياليسم تاريخي است، گفتمان روانكاوي نيز سرگذشت نگارانه يا به عبارت ديگر تاريخي است. هر دو، تاريخ سركوبند و هر دو مدعي انديشه رهايي. ماركس به رهايي طبقه فرودست تاكيد دارد و فرويد به آزادي واپس زده.
در اين جاست كه آراي فرويد با آراي ماركس در مكتب فرانكفورت و حتي پيش تر از آن در آراي ويلهلم رايش درهم مي آميزد.
بله و به همين جهت است كه نه تنها در انديشه سوررئاليست ها بلكه در مكتب فلسفي فرانكفورت و نيز در جرياني موسوم به پست مدرنيته فرويد و ماركس به گونه اي در كنار هم قرار مي گيرند و گفته مي شود كه همراه با نيچه بيشترين تاثير را بر فرهنگ قرن بيستم داشته اند. نه تنها ميشل فوكو، بلكه بي آت و پل آسون هر سه معتقدند كه فرهنگ معاصر بيش از هر كس ديگري تحت تاثير اين سه تن بوده است.
پس با اين چيزي كه مي فرماييد، آراي فرويد از تاثير فلسفي بسزايي برخوردار بوده است.
بله! به اين اعتبار داراي تاثير فلسفي است كه وي از همان آغاز تبيين ناخودآگاه مستقيما به طرف زبان مي رود و مي گويد كه ساختار ناخودآگاه دقيقا شبيه زبان هاي باستاني، يعني زبان هاي تصويري است. به بيان ديگر آراي فرويد فلسفي است زيرا نه تنها همان طور كه گفته شد از همان آغاز به مسئله دوگانگي آگاهي مي پردازد بلكه مستقيما در تبيين ناخودآگاه به سراغ زبان و تفسير مي رود.
حال كه در اين جا سخن از تفسير به ميان آمد، بفرماييد كه تفاوت تفسير در روانكاوي با تفسير هرمنوتيكي چيست؟
تفسير (interpretation) در فرويد با هرمنوتيك يا تاويل مثلا در آراي هايدگر متفاوت است. نخستين تفاوت در اين است كه هرمنوتيك از كتاب هاي مذهبي آغاز مي شود، در حالي كه تفسير فرويدي گرچه مبتني بر تفسير نمادين است، ولي به تفسير ناخودآگاه مي پردازد كه به انسان اين جهاني مربوط مي شود. علاوه بر اين با توجه به ناخودآگاه فردي كه مورد تفسير قرار مي گيرد و شرايط خاصي كه در آن، رويا يا گفتار رخ مي دهد و نيز تداعي هاي روانكاوي شونده با رويا و حوادثي كه بيان مي كند، مي تواند تفسيرهاي متفاوتي را پديد آورد. اين كه برخي ممكن است اشتباها تصور بكنند كه تمامي علم و نظريه اثبات مدار نهايتا كاهش گرايانه است و در نتيجه روانكاوي هم تلاش دارد كه همين نظريه را دنبال كند، بنابراين تفسير آن محدود خواهد بود، بايد گفت كه در آن سو هرگونه تفسير ايده آليستي يا استعلايي نيز نهايتا به ايده خواهد رسيد. آيا مي توان گفت كه در آن جا هم تفسير محدود مي شد در كاهش گرايانه است.
در هر عصري حقيقت هايي هست كه مردمان نمي توانند با آن ها بستيزند. ما در حقيقتي كه فرويد كشف كرد، زندگي مي كنيم، چه دوستش داشته باشيم، چه نداشته باشيم
پس بنابراين لكان كه روانكاوي را با هرمنوتيك هايدگري مي آميزد، از تفسير روانكاوي در معناي معمولش دور مي شود؟
بله، به همين جهت هم است كه تفسير لكان از فرويد تفسيري است از روانكاوي فرويد كه به بدن در چارچوب نمادين آن تاكيد دارد. مثلا فالوس (phallus) براي لكان بيشتر يك امر نمادين است و قطعا از اين نظر به همان اندازه كه بيشتر مورد توجه فيلسوفان و بخش هاي ادبيات قرار گرفته، به همان اندازه هم مورد انتقاد روانكاوي است كه با واقعيات باليني و ملموس انساني سروكار دارد. به اين معنا كه هرچه به متافيزيك نزديك مي شود از واقعيت ملموس دور مي شود.
در جايي نيز اشاره كرده ايد كه آراي لكان با بوديسم نزديكي دارد، اين قياس از كجا نشات مي گيرد؟
فرويد هم وقتي كه مقاله در فراسوي اصل لذت را مي نويسد و خودش در آغاز آن تاكيد دارد كه مقاله اي گمان پردازانه است، جايي است كه نيروانا را كه يك مفهوم بودايي است، براي توضيح آرزوي مرگ به كار مي گيرد. در آراي يونگ هم مفاهيم بودايي بسيار به كار گرفته مي شود و شايد قديمي ترين يا مهم ترين آشنايي فلسفه غرب با بوديسم را در كتاب معروف شوپنهاور بتوانيم ببينيم. شوپنهاور بسيار مورد ستايش فرويد بوده است، ولي خود فرويد با اين گونه آرا برخوردي دوگانه داشته، اما در آراي لكان اين برخورد دوگانه به يك يقين مي رسد. به همان اندازه كه ممكن است به جايگاه sex در نظام انديشه فرويدي ايراد گرفت، مي توان به همان اندازه به جايگاه بوديسم در آراي لكان و به خصوص آن جاكه به خلاء به عنوان عامل بنيادين تاكيد دارد، انتقاد كرد.
نكته ديگر آن كه غير از اين كه فرويد سوژه دكارتي را به چالش مي گيرد و جنبه اي ناخودآگاهانه براي آن ترسيم مي كند، هايدگر نيز از طريقي ديگر با سوژه دكارتي درگير مي شود كه پيامدهاي آن به انديشمنداني چون دريدا و لكان مي رسد. آيا به خاطر همين مشابهت نبوده كه لكان به آميزش آراي فرويد و هايدگر همت مي گمارد؟
شايد اين طور باشد،ولي اين كه هم فرويد سوژه دكارتي را به پرسش مي گيرد و هم هايدگر، بايد گفت كه هردو از دو منظر متفاوت اين كار را مي كنند و اين لزوما نه دليل بر توافق آنهاست و نه دليل بر اختلافشان ولي در اين كه فلسفه قرن بيستم شايد ديگر نمي تواند سوژه دكارتي را به آن شكل ارتدوكسي اش بپذيرد، نوعي توافق غالب مشاهده مي شود.
ولي ژيژك در جايي اشاره مي كند كه با مركزيت انداختن سوژه، سوژه خيلي به اصطلاح گل و گشاد شده بايد به نحوي نه سوژه دكارتي بلكه سوژه را بازآفريني كرد.
اما اين كه بعد از فرويد و هايدگر در آن دوره به اصطلاح پست مدرنيته هم سوژه (مولفي كه مرده است) آن قدر تكه پاره مي شود كه چيزي از آن باقي نمي ماند و برخي از فيلسوفان مانند ژيژك و هابرماس مي خواهند آن را از نابودي نجات دهند، مسئله اي است كه ارتباطي با فرويد و هايدگر ندارد، بلكه اتفاقي است كه در آراي لكان و دريدا مي افتد. همان گونه كه در دريدا تفسير بي نهايت مي شود و با بي نهايت شدن آن ما در نهايت به بي معنايي و بي مفهومي همه چيز مي رسيم، سوژه نيز چنين سرنوشتي مي يابد. مسئوليت مشكلات دريدا و لكان را نبايد به دوش فرويد و هايدگر انداخت. احتمالا پيروان لكان و هايدگر مي بايد تكليفشان را با اين دنياي بي معنايي كه پديد آورده اند كه من آن را ناشي از برخي تفكرات بوديستي يا بيشتر تفسير غربيان از بوديسم مي دانم، روشن كنند.
باتوجه به اين كه آراي لكان و به خصوص برخي از مفسران وي از جمله ژيژك و آلن بديو در سال هاي اخير در ايران موردتوجه واقع شده، در حالي كه حتي يكي از كتاب هاي مهم لكان به فارسي برگردانده نشده است، شما چه نقدي بر مطرح شدن اين بخش از روانكاوي در شرايط حاضر ايران داريد؟
اين قضيه شباهت دارد به آن نظريه مشهور راه رشد غير سرمايه داري و اين كه ما هنوز آن گونه كه شايد و بايد مدرنيته را تجربه نكرده ايم يا بهتر بگويم حدود يكصد سال است كه با ابزارها و فرآورده هاي تكنولوژي سروكار داشته ايم و يا با ايده هاي دسته سوم و چهارم مدرنيته و شايد تازه از يك دهه است كه آثار كليدي مدرنيته به طور جدي و وسيع به فارسي ترجمه شده اند، اما آن گونه براي پست مدرنيته سرودست شكسته مي شود و آثار فيلسوفان اين جنبش كه بسياري از آن ها هم خود را پست مدرن نمي دانند، با ترجمه هاي نادرست هياهو به راه انداخته كه قطعا نمي توان شكست هاي موحش راه رشد غير سرمايه داري را به ياد نياورد. اما از اين گذشته، يكي از دلايلي كه فكر مي كنم اين آثار براي اين جامعه شايد چندان مفيد نباشد، به اين خاطر است كه اگر پست مدرنيته نقد مدرنيته است، بنابراين براي ما كه تجربه مدرنيته نداشته ايم، چه مددي مي رساند؟ اگر تكميل پروژه مدرنيته است، باز هم براي ما مبتديان مدرنيته فعلا موردي ندارد، ولي اگر انكار مدرنيته است كه درواقع نفي سوژه و تاكيد برخلا و بي معنايي مصداق هاي آن باشد، ما در شرق قرن هاست مبتلا به آنيم. پس براي ما چيز جديدي ندارد.
در اين جا مي خواهم به مهم ترين وجه فلسفي فرويد و درواقع بارزترين نمود روانكاوي يعني تحليل اسطوره اديپ و معماي سرنوشت انساني اشاره كنم. به نظرم فرويد با مركزيت دادن به اين اسطوره در آثارش خواه ناخواه به بسياري در نتيجه گيري هاي فلسفي و روانشناختي اش مي رسد. اسطوره اي كه در آن بنيادي ترين كشمكش هاي دروني و بروني انساني به چشم مي خورد. مسئله قدرت، هويت، زبان، جبرهاي دروني و بيروني انسان، سوژه، اراده، مرگ، اضطراب و... از اين رو به درستي نيز گفته شده كه مكاتب گوناگون روانكاوي، هريك براساس تفسيرهاي متفاوتي كه از اين اسطوره به دست مي دهند، از يكديگر متمايز مي شوند. آيا شما هم با اين نظر موافقيد كه فرويد با دستمايه قرار دادن اين اسطوره، به مهم ترين مسائل فلسفي زمانه اش و شايد ادعاي بزرگي است همه روزگاران نقب مي زند؟
همين طور است. هنگامي كه نامه هاي فرويد به فليس را مطالعه مي كنيم، متوجه مي شويم كه فرويد مشغول خودكاوي خويشتن است. او ابتدا تمام رفتارها و روياهايش را در دفتري مي نويسد تا اين كه در يكي از روياهايش مي بيند كه مادر و برادرش حضور دارند. او در آن جا متوجه مي شود كه حس خاصي به مادرش دارد. بعد اشاره مي كند كه اين عشق به مادر نظير علاقه اي است كه اديپ به مادرش داشت. شايد در همان نامه يا نامه هاي بعد بين اسطوره اديپ و هاملت ارتباط برقرار مي كند. براي او عجيب است كه چرا آثار ادبي مهم جهان حاوي عشق پسر به مادر است و درواقع رقابت پسر با پدر؟ در همين جاست كه او به رابطه مثلثي قدرت بين پدر مادر پسر مي رسد و بعدا پي مي برد كه اين مسئله ناشي از ميل جنسي است، اما هركس كه با اسطوره اديپ آشنا باشد، مي داند كه اين، اسطوره سرنوشت انسان است. انساني كه با همه دانايي اش (اديپ داناترين فرد زمانه اش بود) عمل مي كند و پيش از آن كه به كشتن پدر و ازدواج مادر برسد، با اسفينكس روبه رو مي شود (هيولاي شهر تب). اديپ كسي است كه معماهاي اسفينكس را درباره انسان پاسخ مي گويد. اين جا مكاني است كه انسان بايد تبيين شود و اين وظيفه بر دوش اديپ به عنوان داناترين فرد روزگارش نهاده مي شود، اما اين داناي زمانه به نظر مي رسد كه به گونه اي اسير سرنوشت است.به اين دليل كه ناآگاه است (ناخودآگاه).
در همين جاست كه به جبر روانشناختي در آراي فرويد اشاره مي شود. البته اين يك جبر مشروط است. مثل جبر زيست شناختي داروين نيست. بيشتر مانند جبر ماترياليسم تاريخي ماركس است. هر دوي اين جبرها در يك چيز مشتركند و آن اين كه انسان مي تواند از چنبره آن ها خارج شود و اراده انسان قادر به غلبه بر اين جبرهاست، مشروط به آن كه با آگاهي توام شود. به نظر فرويد اگر ناخودآگاه را به صحنه آگاهي بياوريم، آنگاه انسان مي تواند تعيين كننده سرنوشت خويش گردد. همان گونه كه طبق آراي ماركس هم اگر آگاهي طبقاتي شكل بگيرد، انقلاب و در نهايت آزادي از سلطه و جبر امكان پذير مي شود. بنابراين آزادي اراده و آزادي خواست و در نهايت آزادي اشتياق ارتباط نزديكي با ميزان خودآگاهي انساني دارند.
اسطوره اديپ از جايي آغاز مي شود كه مسئله فرزندكشي مطرح مي شود. البته فرويد به اين مسئله پيش تر هم اشاره كرده بود، مي دانيم كه در اسطوره هاي گذشته اين بن مايه (فرزندكشي) به وفور يافت مي شود: معمولا يكي از فرمانروايان يا شاه وقت خوابي مي بيند كه پسري به دنيا مي آيد كه بعدها او را از سلطنت بركنار مي كند. به اين جهت پادشاه دستور مي دهد كه تمام فرزندان پسر كشته شوند. در اين زمينه مي توانيم اين نمونه ها را برشماريم: داستان كوروش، سارگون، اديپ، پاريس و...
آيا مي توان گفت كه اين بخش از روايت يا اسطوره جهاني است، يعني در همه فرهنگ ها يافت مي شود؟
بله جهاني است، مثلا در ايران اسطوره كوروش را داريم. در اسطوره كوروش، پادشاه ماد دستور مي دهد كه نوه دختري اش را كه كوروش باشد، بكشند و لذا آن را تحويل هارپاك مي دهد، ولي در اين جا مثل همه اسطوره هاي مشابه، آن فردي كه قرار است بچه را بكشد، يا آن را تحويل چوپان مي دهد و يا آن را در صندوقچه يا زنبيلي قرار مي دهد و در آب مي گذارد. هم در مورد اديپ و هم كوروش، بچه به چوپان سپرده مي شود، اما فرويد در كنار مسئله پسركشي به مسئله ديگري هم توجه دارد كه كمتر به چشم پژوهشگران قبل از وي آمده است و آن هم مسئله پدركشي در اسطوره اديپ است. فرويد اين نكته را در كتاب توتم و تابو با استفاده از كارهاي يكي از انسان شناسان بيان مي كند. اين انسان شناس در منطقه تحت مطالعه اش يعني خاورميانه شاهد مراسمي بود كه در آن شتري در ضيافتي به جاي شاه يا پدر قرباني مي شد. براي من باعث تعجب است كه چگونه داستان مشهورتري چون ابراهيم (ع) و اسحاق (ع) يا به روايت قرآن اسماعيل كه در آن مستقيما پسركشي مطرح است، مورد توجه قرار نمي گيرد و در مقابل به پدركشي توجه مي شود؟
آنچه كه در اسطوره اديپ براي من اهميت دارد، قسمت بعدي آن، يعني پس از كور شدن اديپ به خاطر كشتن ناخواسته پدرش و ازدواج با مادرش و سرگرداني او در بيابان ها و رسيدن به شهر كولونوس است. اين جاست كه بخش ديگري از معماي سرنوشت انسان مطرح مي شود.
فرويد بيشتر به قسمت قبلي اسطوره توجه دارد، يعني آن جايي كه اديپ پدر را مي كشد و با مادر ازدواج مي كند، اما هنگامي كه اديپ وارد كولونوس مي شود، مردم از او مي پرسند: آيا تو همان نيستي كه شاه (پدرت) را كشتي؟ او پاسخ مي دهد: بله! كشتم اما به حق. من كسي را كشتم كه قبلا فرمان قتلم را صادر كرده بود. بنابراين در مورد كشتن پدر گناهي ندارم. او مي گويد: در برابر قانون پاكم اما گناه وحشتناك من ازدواج با مادر است. اتفاقا اديپ خود را به دليل ازدواج با مادر كور مي كند نه پدر كشي كه فرويد بر آن تاكيد دارد.
چگونه اديپ عمل كشتن پدر خود را به حق يا قانوني مي داند. در صورتي كه مي دانيم پدرش (لايوس) در آغاز فرمان مي دهد كه پسران و از جمله او (اديپ) را بكشند. به نظر مي رسد كه بين اين دو عمل يعني كشتن پدر توسط اديپ و فرمان پدر اديپ مبني بر كشته شدن پسران از لحاظ قانوني يا قانوني نبودن به تفاوت وجود دارد. آيا در اين جا نمي توان دو تلقي از قانون را مشاهده كرد؟
از نظر اديپ فرمان شاه مبني بر اين كه بايد پسران كشته شوند چون ممكن است يكي از آن ها بعدا مرا از سلطنت خلع كند، قانوني نيست. اديپ مي توانست بر مبناي اين فرمان كشته شود، اما برحسب اتفاق كشته نشد. در مورد اسطوره كوروش هم همين اتفاق افتاد. هنگامي كه آستياگ، پادشاه وقت ماد خوابي مي بيند بر اين پايه كه پادشاه بعدي از طبقه نجباست و بعدا متوجه مي شود كه آن فرد نوه خودش است، لذا نمي تواند آن را بكشد. او در اين جا دست به حيله اي مي زند، آستياگ هارپاك را صدا مي زند و مي گويد كه تو پسري همسن كوروش داري. من از تو مي خواهم كه او را براي استقبال از ميهمانان من به دروازه شهر بفرستي، اما پادشاه وقت به جاي آن كه فرزند هارپاك را براي خوشامد ميهمانان بفرستد، دستور مي دهد كه او را بكشند و بپزند. آنگاه شاه دستور مي دهد كه غذايي درست شده با گوشت آن پسر را جلو پدرش بگذارند. پس از آن كه هارپاك از غذا مي خورد، آنگاه شاه به او مي گويد: اين غذايي كه خوردي از گوشت پسرت تهيه شده بود. در اينجاست كه پسر هارپاك به جاي كوروش قرباني مي شود. بنابراين مي توانيم از خودمان بپرسيم كه آيا اديپ حق كشتن پدرش را داشت؟ اگر لايوس هم مي فهميد كه اين (اديپ) پسرش است، حتما او را مي كشت.
داستان پسركشي را در تورات هم مي بينيم. اين روايت ها بر پدركشي مقدم هستند. مي توان نتيجه گرفت كه جنگ قدرت در آغاز از پدر به پسر آغاز مي شود و بعدها تبديل به پدركشي مي شود.
البته يك تفاوت جدي ميان نمونه اسطوره اديپ با اسطوره كوروش يا نمونه هاي مشابه ديگر در ايران وجود دارد و آن اين كه مسئله مادرآميزي برخلاف اسطوره اديپ در نمونه هاي ايراني آن نيست.آيا اين مسئله غير از تفاوت هاي جدي فرهنگي كه ايجاد مي كند، به تحليل ها و برداشت هاي تازه اي به ويژه در ارتباط با فرهنگ ايراني دامن نمي زند؟
درست است، در اسطوره كوروش مسئله مادرآميزي وجود ندارد به رغم اين كه ازدواج با محارم آزاد است. به بيان بهتر، در ايران حتي تا دوره ساسانيان مراسم خويدودس يعني ازدواج با نزديكان همخون وجود داشته است. در كتاب ارداويراف نامه افراد گناهانشان بخشيده مي شود، به شرط آن كه با مادر و خواهرشان ازدواج كرده باشند يا در داستان كمبوجيه او علماي دين را فرا مي خواند و به آن ها مي گويد كه آيا در قانون دين گفته شده كه هيچ كس نبايد با خواهرش ازدواج كند؟ آن ها مي گويند: نه چنين چيزي نيامده، ولي در ضمن گفته شده كه در جايي كه فرمان شاه در مقابل فرمان خدا قرار دارد، بايد فرمان شاه را اجرا كرد. بدين طريق كمبوجيه مجوز ازدواج با خواهرش را مي گيرد.
ازدواج با همخون غير از ايران در فرهنگ مصر هم بوده است. بنابراين آنچه كه در نظريه فرويد مطرح مي شود، بيشتر در فرهنگ يوناني معمول بوده است و آن ممنوعيت محرم آميزي است. بر همين مبنا در شرق جنگ قدرت ميان پدر و پسر را داريم، پدركشي و پسركشي هم داريم، اما ازدواج با مادر را نداريم. در ماجراي اسفنديار هم مشكل تصاحب قدرت است نه تصاحب مادر. بنابراين الگويي كه مي توان در ايران ديد، درواقع يك پسركشي است كه ارتباطي با مسئله مادر ندارد، چراكه در يك زمينه فرهنگي ممنوعيت ازدواج با مادر شكل نگرفته است. بسياري نيز تلاش كردند تا مسئله سياوش و كيكاووس را به ويژه به خاطر حضور سودابه به گونه اي مانند مسئله اديپ جلوه هند، ولي حتي در اسطوره سياوش هم كه سودابه ناكام مي ماند به كيكاوس مي گويد: او كه اين همه خواهر در شبستان دارد، بهتر است يكي از آن ها را براي خود انتخاب كند. كيكاوس نه تنها تعجبي از اين پيشنهاد نمي كند، بلكه فردوسي هم عين آن را بي هيچ قيدي در شاهنامه مي آورد. يا در ازدواج هماي و بهمن كه پدري با دخترش ازدواج مي كند. بنابراين حرف لوي اشتروس ، انسان شناس مبني بر اين كه ممنوعيت ازدواج با محارم اولين قانوني است كه مرز بين تمدن و توحش را مشخص مي كند، لااقل دست كم در مورد تمدن ايران باستان و مصر باستان قابل تسري نيست. البته پس از ورود اسلام به مصر و ايران ممنوعيت ازدواج با محارم به وجود مي آيد، اما اسطوره ها به همان شكل اوليه خود باقي مي مانند. بنابراين در ايران تنها جنگ قدرت وجود دارد.
با اين حال با همه تفاوت هاي فرهنگي و ايراداتي كه به برخي از اجزاي نظريه فرويد مي توان وارد كرد، دلم مي خواهد گفت وگو را با اين گفته اي راس بي آت (A.S.Byat) تمام كنم كه در كتاب تملك مي نويسد: در هر عصري حقيقت هايي هست كه مردمان نمي توانند با آن ها بستيزند، چه بخواهند چه نخواهند، چه آن حقيقت ها به حقيقت بودن خود در آينده ادامه دهند يا ندهند، ما در حقيقتي كه فرويد كشف كرد، زندگي مي كنيم، چه دوستش داشته باشيم، چه نداشته باشيم
زيگموند فرويد، بنيانگذار گفتمان روانكاوي در ايران ناشناخته نيست. اگرچه حجم كارهايي كه از وي يا درباره او ترجمه شده ـ تازه به شرط امانت داري و درستي برگردان ها ـ به پاي يك سوم شهرت وي در ايران نمي رسد. به هر روي پژوهشگران از فرويد به عنوان كسي كه سومين ضربه را بر تمدن مدرن وارد كرد ياد مي كنند. دو تاي ديگر، يكي كپلر و دومي داروين بود، اما فرويد با عنوان كردن اين كه انسان به غير از رفتارهاي آگاهانه و ارادي، متصل به بخشي ناهشيار به نام ناخودآگاه است، موجد گفتماني جديد در حوزه علوم انساني شد. تعريفي كه فرويد و روانكاوي از انسان و به تبع آن از جامعه و حتي سياست و زيبايي شناسي مي داد، با نظرات رايج در حوزه هاي فلسفي، جامعه شناسي و نقد هنري متفاوت بود.
به همين خاطر حجم گسترده اي از حملات را چه در زمان خود و چه پس از عمرش نصيب خويش كرد. به هر روي ادبيات روانكاوي بيشترين تاثير را بر فلسفه معاصر گذاشته و كمترين فيلسوف و انديشمندي را در غرب به ويژه فلسفه قاره اي مي توان سراغ گرفت كه از تاثير وي بركنار بوده باشد. به طوري كه بيشتر انديشمندان معاصر به تعبيري يك دوره فرويدي داشته اند. مطلبي كه از پي مي آيد، گفت وگويي است با دكتر محمد صنعتي، روانكاو و نويسنده معاصر در باب تحولي كه روانكاوي در فلسفه ايجاد كرد. لازم به توضيح است كه در اين گفت وگو تنها به دورنمايي كلي از بحث بسنده شده و جزئيات بيشتر را شايد بتوان در فرصت ديگري پي گرفت.
فرويد به شدت با آراي فلسفي زمانه اش آشناست، ولي از آن ها به ظاهر احتراز مي كند و هم به عنوان يك پزشك و در آشنايي با مجامع علمي مي داند كه فردي در اين مجامع مورد قبول قرار مي گيرد كه فيلسوف نباشد
حيدرطاهري
هنگامي كه آثار نخستين فرويد را كه عمدتا در حيطه پزشكي يا روانپزشكي مرسوم زمانه اش قرار دارد، مي خوانيم و آن ها را با آثار بعدي وي به ويژه از سال هاي 1900 به بعد مقايسه مي كنيم، متوجه تفاوت هاي زيادي بين آن ها مي شويم. در آثار اوليه فرويد توجه به فلسفه كمتر يا اصلا به چشم نمي خورد و حتي گويا از فيلسوفان و فلسفه هاي روزگار خود كناره مي گيرد، اما به يكباره در آثار دوم وي به مسائلي برمي خوريم كه جنبه فلسفي داشته و حاكي از ذهنيتي فلسفي است. به خصوص اين كه روانكاوي در مقايسه با ديگر گفتمان هاي رايج ديگر، شايد بيشترين تاثير را بر فلسفه معاصر گذاشته باشد، به نظر شما اين دوگانگي ناشي از چيست؟
در اين كه فرويد ضد فلسفه بوده باشد، به شدت ترديد دارم، چراكه در برخي از آثارش به ويژه به شوپنهاور و نيچه اشاره داردو حتي فرويد در مقاله در فراسوي اصل لذت بيان مي دارد: آنچه كه در اين جا درباره تقابل زندگي و مرگ مي آورم، شايد شما را به ياد فلسفه شوپنهاور بيندازد. چه بسا يك ذهن خلاق مسئله اي را به طور شهودي فهميده باشد و بعدا دانشمندي بتواند آن را از نظر علمي تبيين كند. اگرچه فرويد در جايي مي گويد كه از خواندن نيچه و شوپنهاور احتراز مي كرده، اما بي شك همان گونه كه گفته شد با آثار فيلسوفان يادشده آشنايي داشته است. او در حقيقت مي خواسته از تاثير فلسفه بركنار باشد.
چرا؟
براي درك اين مسئله بايد به زمانه فرويد بازگرديم، به شكافي كه بين فلسفه و گفتمان علمي وجود داشت، توجه كنيم. مي دانيم كه در اواخر قرن نوزدهم به ويژه با آراي ماركس فلسفه زير سؤال مي رود. همه بحث اين است: آيا آنچه كه در فلسفه مطرح مي شود، حقيقت است؟ به بيان بهتر، آيا حقيقت فلسفي و حقيقت علمي در مقابل هم قرار مي گيرند؟ در اين دوره است كه حقيقت علمي، يك واقعيت عيني ـ تجربي و حقيقت فلسفي يك امر متافيزيكي تلقي مي شود.
اين همان نزاع معروف ميان پوزيتيويست ها و فيلسوفان ايده آليست است. آيا با اين بيان مي توان فرويد را در شمار پوزيتيويست ها قرار داد؟
قطعا همين طور است. فرويد كسي است كه به تجربه تكيه دارد، اما كوشش وي مصروف اين مي شود كه مسئله اي را به اثبات برساند و مي داند كه مجامع علمي زمانش با فلسفه ميانه اي ندارند. به نظرم علت احتراز فرويد از فلسفه همين باشد، وگرنه مي دانيم كه فرويد يكي از كساني بوده كه مانند هوسرل در سر كلاس هاي برنتانو حاضر مي شده است. بنابراين چگونه مي توانسته با فلسفه مخالف بوده باشد؟ فرويد بارها و بارها در نوشته هايش اشاره مي كند: آن ها چنين خواهند گفت كه البته مقصود وي از آن ها فيلسوفانند. اگر او فلسفه نخوانده بود، از كجا مي دانست كه آن ها فيسلوفان چه خواهند گفت؟
بي شك فرويد بر وفق يك پرسش فلسفي كارش را سامان نمي داده است. هرچند دغدغه هاي فلسفي در كارهايش به چشم مي خورد.
فرويد مي خواسته پرسش هايش را به طور علمي مطرح كند. مسئله ديگر اين كه وي از همان آغاز، يعني از وقتي كه وارد تبيين ذهن انسان شد و نظريه جاي نگاشتي (Topographic) را كه ذهن را به دو بخش خودآگاه و ناخودآگاه تقسيم مي كرد ـ تازه خودآگاه هم به دو پاره آگاهي و پيش آگاهي بخش مي شد ـ مطرح كرد، كاملا در مقابل نظريه هاي فلسفي پذيرفته شده زمانه اش قرار گرفت، زيرا فلسفه زمان فرويد كه تقريباً به صورت اصل بديهي در تمام مسائل علمي و غير علمي پذيرفته شده بود، فلسفه دكارت بود.
يعني فرويد يك رهيافت ضد دكارتي اتخاذ مي كرد؟ آيا با اين كار به نوعي در مقابل مباني مدرنيته نمي ايستاد؟
در واقع دكارت و كانت و هگل همه اين پيش فرض را داشتند كه ذهن انسان كاملا آگاه است و اكنون فردي آمده كه اين مسئله را به پرسش مي گيرد. علاوه بر آن، مشكل سومي هم وجود داشت و اين كه فيلسوفان آن زمان فلسفه ناب را چيزي مي دانستند كه به مسائل اخلاقي و مسائل استعلايي و متافيزيكي بپردازد. در ضمن اين فيلسوفان انساني را مدنظر داشتند كه از بدن خويش كاملا جدا انگاشته مي شد. هنوز هم به نظرم فلسفه بر همين منوال مي رود.
نكته اي وجود دارد و آن اين كه گفتمان مدرنيته بر مبناي جايگزيني بدن و حذف روح حركت كرده است. پس چگونه اين مبنا با رهيافت فيلسوفاني چون دكارت و كانت كه به زعم شما به حذف بدن از گفتمان فلسفي همت گماشته بودند، همساز مي شود؟
حرف شما كاملا درست است، اما فيلسوفان بزرگ مدرنيته وقتي كه از آگاهي آغاز مي كنند، در نهايت آن را به امر متعالي مي رسانند. به ويژه در تاملات دكارت اين مسئله را به وضوح مي بينيم. مي دانيم كه در فلسفه دكارت ذهن از بدن جدا انگاشته مي شود و اين مسئله دوگانگي ذهن ـ بدن تا روزگار فرويد، به عنوان يك معضل باقي مانده بود. در اين زمينه همه فيلسوفان ذهن ـ با همه اختلاف هايشان ـ بر اين نكته اتفاق نظر داشتند كه به هر حال خاستگاه هر فعاليت ذهني در مغز صورت مي گيرد.
پس مي توان گفت كه فرويد مي خواسته با طرح دوباره گفتمان بدن در درون مدرنيته، در جهت آن حركت كند، نه مخالف آن. با اين بيان به پاسخ دوم پرسش قبلي نزديك مي شويم.
مسئله اي كه بعدها برخي از انديشمندان پساساختارمدار مانند ميشل فوكو را به عنوان فيلسوفي كه گفتمان بدن را مطرح مي سازد، معروف كرد، درواقع آغازگر آن را بايد فرويد دانست. فرويد بود كه انسان را در همان آغاز مرتبط با بدنش مطرح مي كند. در همين راستا تمام اصطلاحاتي راكه در آثارش به كار مي گيرد، خاستگاه جسماني دارد. اصولا تمام نمادهايي كه در روانكاوي به كار مي رود، از بدن آغاز مي شود. بنابراين او نوعي نگرش در فلسفه ذهن وارد مي كند كه پيش تر وجود نداشته است. البته در زمان ارسطو يا بوعلي سينا مي توان آن را سراغ كرد، زيرا اين دو فيلسوف پزشك بودند و درواقع پس از قرون وسطي كه فيلسوفان مسيحي به بدن (به مثابه گوشت) توجه نداشتند، فيلسوفان مدرنيته انگار به دو گروه تقسيم مي شدند: افرادي مثل دكارت، كانت، هگل فيلسوفان ايده آليست بودند كه به بدن از طريق روح و روان توجه داشتند و درواقع از طريق ايده، در حالي كه فيلسوفاني نظير هيوم و فويرباخ كه براي بدن و جسم اهميت بيشتري قائل بودند، به عنوان فيلسوفان ماترياليست قلمداد مي شدند.ازاين رو فرويد پيوند ذهن و بدن را برقرار مي سازد. امري كه تا امروز هنوز چالش برانگيز است، چراكه نظر غالب امروزه در حيطه فلسفي همان دوگانگي ذهن بدن دكارتي است. كتابي مي خواندم از يك انسان شناس معروف به نام آنتوني كوهن وي در آن نوشته بود كه اگر با پيش فرض متفاوتي از پيش فرض دكارت در مورد آگاهي حركت مي كرديم، حتما امروزه يك جهان انديشگي ديگري مي داشتيم. بر اين اساس مي توان تاريخ انديشه مدرن را به پيش از فرويد و پس از فرويد تقسيم كرد.
حال اگر فرض كنيم كه تاريخ مدرنيته تغيير مي كرد و از آغاز قرار بود كه فرويد در راس آن قرار گيرد (به جاي دكارت) چه پيش مي آمد؟
مي توان اين پرسش رابه گونه اي ديگرمطرح كرد:اگر از ابتداي مدرنيته وحدت ذهن و بدن وجود داشت يا به بيان ديگر اگر از همان آغاز دوگانگي نه در ذهن بدن كه در خود ذهن (خودآگاه و ناخودآگاه) بود، چه دنيايي داشتيم؟درواقع تمام مقاومتي كه در برابر فرويد صورت گرفت ـ به نظرم ـ مربوط به تلقي هاي جنسي او نبود، بلكه اصل قضيه اين بود كه فرويد فلسفه اي را بيان مي كرد كه در تقابل با فلسفه پذيرفته شده زمانه اش بود.
مثلا اين كه مي گويد: جايي كه آن (غرايز: id) هست، من (Ego) خواهد بود.
درواقع فرويد با بيان اين جمله همين نكته را مي خواهد بگويد كه ذهن و بدن از هم جدا نيستند و اين دو همواره باهمند. id آن اشاره به غريزه دارد كه به زيست شناسي و بدن مربوط مي شود و بنابراين اشاره فرويد به همين همبودي بدن و روان است.
آيا اين من (Ego) فرويدي با من دكارتي يا سوژه شناسا مطابقت مي كند؟
بله. سوژه دكارتي بدين معنا كه سوژه اي است كه با واقعيت سروكار دارد و در آغاز رفتارش آگاهانه است. درواقع در سال هاي پس از فرويد است كه كاركردهاي ناخودآگاه به سوژه نسبت داده مي شود وگرنه درخودنظريه ارتدوكس فرويدي ناخودآگاه بيشتر در قلمرو آن (id) قرار دارد. به هر حال، من فرويدي تقريباً با من دكارتي مطابقت دارد.
در همين جا لازم مي بينم كه به نكته اي ديگر راجع به رابطه ميان فرويد و فلسفه اشاره كنم. هنگامي كه از نحوه و اندازه استفاده روانكاوي از فلسفه سخن مي رود، بايد اين نكته را افزود كه درست است كه فرويد از جمله در مقاله در فراسوي اصل لذت به نظريه هاي فخنر ، فيزيولوژيست معروف اشاره مي كند، اما از فلسفه ناآگاه نبوده است. البته خود فخنر فيلسوف هم بوده است. مي دانيم كه اصطلاح ناخودآگاه در ابتدا توسط فون هارتمن شاگرد شوپنهاور مطرح شد. فون هارتمن كتابي با عنوان ناخودآگاه دارد. پس مي بينيم كه فرويد نه تنها از فخنر زيست شناس و فيزيولوژيست استفاده مي كند، بلكه به آراي فيلسوفان هم نظر داشته است. البته او در اين اقتباس ها، عين اصطلاحات و واژگان آن ها را به كار نمي گيرد، بلكه در آن ها دخل و تصرف مي كند. مثلا واژه (آن: id) را در آغاز نيچه با عنوان es Das مطرح مي كند و بعدها روانپزشكي به نام گرودك كتابي مي نويسد با عنوان كتاب آن . فرويد مي گويد كه من اين واژه را از گرودك به عاريت گرفتم. حال آن كه خود گرودك هم آن را از نيچه به وام گرفته است. به هر صورت، كاري را كه فرويد انجام مي دهد، ظريف، زيركانه و كمي هم موذيانه است.
چرا تعبير موذيانه را به كار مي بريد؟
به اين خاطر كه هم به شدت با آراي فلسفي زمانه اش آشناست، ولي از آن ها به ظاهر احتراز مي كند و هم به عنوان يك پزشك و در آشنايي با مجامع علمي مي داند كه فردي در اين مجامع مورد قبول قرار مي گيرد كه فيلسوف نباشد.
درواقع به نظر مي رسد كه فرويد يك فيلسوف پزشك مدرن است، منتها فرزند خلف مدرنيته و تجربه مدار و يك پزشك و نورولوژيست بوده است. فرويد در مقام يك پزشك بسياري از بيماري ها را براي اولين بار وارد متون پزشكي كرد. تا پيش از فرويد چيزي به نام اختلالات اضطراب در روانپزشكي وجود نداشت. بنابراين فرويد به عنوان يك پزشك در وهله اول با بدن سروكار دارد و نمي تواند انساني بدون بدن را تصور كند. در حالي كه فيلسوفان به خصوص در آن جايي كه از فلسفه ناب سخن به ميان مي آورند، به مباحث مفهومي و مجرد فارغ از انسان عيني اشاره دارند. همين جاست كه فرويد سر مخالفت با فلسفه زمانه اش برمي افرازد.
آيا براي خود فرويد پيامدهاي فكري و فلسفي حركتي كه آغاز كرده بود، متصور بود؟
مقاله اي از فرويد در سال 1913 تحت عنوان ادعاهاي روانكاوي درباره علايق علمي وجود دارد. فرويد در آن جا به تاثير روانكاوي بر فلسفه، جامعه شناسي و... اشاره مي كند. از سال 1913 تا 1939 كه سال مرگ اوست، بسياري از مقاله هاي مربوط به فرا روانشناسي وي به چاپ مي رسد. همان حيطه اي از آراي فرويد كه تاثير بسزايي بر فلسفه گذاشته است. بنابراين براي خودفرويد كاملا روشن بود كه در چه حيطه اي گام گذاشته و به كجا مي خواهد برود.
وقتي به مجموع آثار فرويد نگاه مي كنيم، خط فاصل روشني بين دو دسته از كارهاي وي مي بينيم: آثاري كه كاملا باليني هستند و حاكي از يك ذهنيت علمي تجربي و ديگر آثاري كه ازاين ذهنيت فاصله مي گيرند و در اين دسته كارها فرويد در مقام يك انسان شناس، فيلسوف و... ظاهر مي شود، مانند همه آثاري كه از 1900 به بعد نوشت. حتي در برخي جاها از كمبود شواهد علمي وي در شگفت مي شويم، مانند كتاب توتم و تابو ، آن جايي كه از پدر اوليه و كشته شدن وي توسط پسران سخن به ميان مي آورد. در پس اين آثار اخير چهره فردي (فرويد) را مي بينيم كه از طريق گفتمان روانكاوي رسالتي براي خود قائل است. به همين دليل روانكاوي به كلان روايت يا فراگفتماني بدل مي شود كه مي خواهد چونان چتري فراگير همه حيطه هاي علوم انساني را دربرگيرد. اين جاست كه نقش فرويد به ماركس بسيار شبيه مي شود.
فرويد به جاي انساني كه بدنش از ذهن وي جداست، انساني را مطرح مي كند كه تنها براساس ذهنش عمل نمي كند. فرويد مي گويد ذهن و تن درهم تنيده اند. بنابراين او به تعريف جديدي از انسان مي رسد. طبيعي است كه اين انسان جديد در حيطه هاي مختلف علوم انساني تاثير بسزايي مي گذارد. در طول تاريخ مدرنيته بارها شاهد عوض شدن تعريف انسان هستيم. انسان روشنگري متفاوت از انسان دوره عقل گرايي بود. از اوايل قرن بيستم هم شاهد ظهور انسان روانكاوانه هستيم كه يك انسان زيست شناختي روانشناختي جامعه شناختي است. البته فرويد به ماركس از اين جهت شبيه است كه چونان وي انسان را در چارچوب تاريخ نگاه مي كند، يعني همان گونه كه فلسفه ماركس مبتني بر ماترياليسم تاريخي است، گفتمان روانكاوي نيز سرگذشت نگارانه يا به عبارت ديگر تاريخي است. هر دو، تاريخ سركوبند و هر دو مدعي انديشه رهايي. ماركس به رهايي طبقه فرودست تاكيد دارد و فرويد به آزادي واپس زده.
در اين جاست كه آراي فرويد با آراي ماركس در مكتب فرانكفورت و حتي پيش تر از آن در آراي ويلهلم رايش درهم مي آميزد.
بله و به همين جهت است كه نه تنها در انديشه سوررئاليست ها بلكه در مكتب فلسفي فرانكفورت و نيز در جرياني موسوم به پست مدرنيته فرويد و ماركس به گونه اي در كنار هم قرار مي گيرند و گفته مي شود كه همراه با نيچه بيشترين تاثير را بر فرهنگ قرن بيستم داشته اند. نه تنها ميشل فوكو، بلكه بي آت و پل آسون هر سه معتقدند كه فرهنگ معاصر بيش از هر كس ديگري تحت تاثير اين سه تن بوده است.
پس با اين چيزي كه مي فرماييد، آراي فرويد از تاثير فلسفي بسزايي برخوردار بوده است.
بله! به اين اعتبار داراي تاثير فلسفي است كه وي از همان آغاز تبيين ناخودآگاه مستقيما به طرف زبان مي رود و مي گويد كه ساختار ناخودآگاه دقيقا شبيه زبان هاي باستاني، يعني زبان هاي تصويري است. به بيان ديگر آراي فرويد فلسفي است زيرا نه تنها همان طور كه گفته شد از همان آغاز به مسئله دوگانگي آگاهي مي پردازد بلكه مستقيما در تبيين ناخودآگاه به سراغ زبان و تفسير مي رود.
حال كه در اين جا سخن از تفسير به ميان آمد، بفرماييد كه تفاوت تفسير در روانكاوي با تفسير هرمنوتيكي چيست؟
تفسير (interpretation) در فرويد با هرمنوتيك يا تاويل مثلا در آراي هايدگر متفاوت است. نخستين تفاوت در اين است كه هرمنوتيك از كتاب هاي مذهبي آغاز مي شود، در حالي كه تفسير فرويدي گرچه مبتني بر تفسير نمادين است، ولي به تفسير ناخودآگاه مي پردازد كه به انسان اين جهاني مربوط مي شود. علاوه بر اين با توجه به ناخودآگاه فردي كه مورد تفسير قرار مي گيرد و شرايط خاصي كه در آن، رويا يا گفتار رخ مي دهد و نيز تداعي هاي روانكاوي شونده با رويا و حوادثي كه بيان مي كند، مي تواند تفسيرهاي متفاوتي را پديد آورد. اين كه برخي ممكن است اشتباها تصور بكنند كه تمامي علم و نظريه اثبات مدار نهايتا كاهش گرايانه است و در نتيجه روانكاوي هم تلاش دارد كه همين نظريه را دنبال كند، بنابراين تفسير آن محدود خواهد بود، بايد گفت كه در آن سو هرگونه تفسير ايده آليستي يا استعلايي نيز نهايتا به ايده خواهد رسيد. آيا مي توان گفت كه در آن جا هم تفسير محدود مي شد در كاهش گرايانه است.
در هر عصري حقيقت هايي هست كه مردمان نمي توانند با آن ها بستيزند. ما در حقيقتي كه فرويد كشف كرد، زندگي مي كنيم، چه دوستش داشته باشيم، چه نداشته باشيم
پس بنابراين لكان كه روانكاوي را با هرمنوتيك هايدگري مي آميزد، از تفسير روانكاوي در معناي معمولش دور مي شود؟
بله، به همين جهت هم است كه تفسير لكان از فرويد تفسيري است از روانكاوي فرويد كه به بدن در چارچوب نمادين آن تاكيد دارد. مثلا فالوس (phallus) براي لكان بيشتر يك امر نمادين است و قطعا از اين نظر به همان اندازه كه بيشتر مورد توجه فيلسوفان و بخش هاي ادبيات قرار گرفته، به همان اندازه هم مورد انتقاد روانكاوي است كه با واقعيات باليني و ملموس انساني سروكار دارد. به اين معنا كه هرچه به متافيزيك نزديك مي شود از واقعيت ملموس دور مي شود.
در جايي نيز اشاره كرده ايد كه آراي لكان با بوديسم نزديكي دارد، اين قياس از كجا نشات مي گيرد؟
فرويد هم وقتي كه مقاله در فراسوي اصل لذت را مي نويسد و خودش در آغاز آن تاكيد دارد كه مقاله اي گمان پردازانه است، جايي است كه نيروانا را كه يك مفهوم بودايي است، براي توضيح آرزوي مرگ به كار مي گيرد. در آراي يونگ هم مفاهيم بودايي بسيار به كار گرفته مي شود و شايد قديمي ترين يا مهم ترين آشنايي فلسفه غرب با بوديسم را در كتاب معروف شوپنهاور بتوانيم ببينيم. شوپنهاور بسيار مورد ستايش فرويد بوده است، ولي خود فرويد با اين گونه آرا برخوردي دوگانه داشته، اما در آراي لكان اين برخورد دوگانه به يك يقين مي رسد. به همان اندازه كه ممكن است به جايگاه sex در نظام انديشه فرويدي ايراد گرفت، مي توان به همان اندازه به جايگاه بوديسم در آراي لكان و به خصوص آن جاكه به خلاء به عنوان عامل بنيادين تاكيد دارد، انتقاد كرد.
نكته ديگر آن كه غير از اين كه فرويد سوژه دكارتي را به چالش مي گيرد و جنبه اي ناخودآگاهانه براي آن ترسيم مي كند، هايدگر نيز از طريقي ديگر با سوژه دكارتي درگير مي شود كه پيامدهاي آن به انديشمنداني چون دريدا و لكان مي رسد. آيا به خاطر همين مشابهت نبوده كه لكان به آميزش آراي فرويد و هايدگر همت مي گمارد؟
شايد اين طور باشد،ولي اين كه هم فرويد سوژه دكارتي را به پرسش مي گيرد و هم هايدگر، بايد گفت كه هردو از دو منظر متفاوت اين كار را مي كنند و اين لزوما نه دليل بر توافق آنهاست و نه دليل بر اختلافشان ولي در اين كه فلسفه قرن بيستم شايد ديگر نمي تواند سوژه دكارتي را به آن شكل ارتدوكسي اش بپذيرد، نوعي توافق غالب مشاهده مي شود.
ولي ژيژك در جايي اشاره مي كند كه با مركزيت انداختن سوژه، سوژه خيلي به اصطلاح گل و گشاد شده بايد به نحوي نه سوژه دكارتي بلكه سوژه را بازآفريني كرد.
اما اين كه بعد از فرويد و هايدگر در آن دوره به اصطلاح پست مدرنيته هم سوژه (مولفي كه مرده است) آن قدر تكه پاره مي شود كه چيزي از آن باقي نمي ماند و برخي از فيلسوفان مانند ژيژك و هابرماس مي خواهند آن را از نابودي نجات دهند، مسئله اي است كه ارتباطي با فرويد و هايدگر ندارد، بلكه اتفاقي است كه در آراي لكان و دريدا مي افتد. همان گونه كه در دريدا تفسير بي نهايت مي شود و با بي نهايت شدن آن ما در نهايت به بي معنايي و بي مفهومي همه چيز مي رسيم، سوژه نيز چنين سرنوشتي مي يابد. مسئوليت مشكلات دريدا و لكان را نبايد به دوش فرويد و هايدگر انداخت. احتمالا پيروان لكان و هايدگر مي بايد تكليفشان را با اين دنياي بي معنايي كه پديد آورده اند كه من آن را ناشي از برخي تفكرات بوديستي يا بيشتر تفسير غربيان از بوديسم مي دانم، روشن كنند.
باتوجه به اين كه آراي لكان و به خصوص برخي از مفسران وي از جمله ژيژك و آلن بديو در سال هاي اخير در ايران موردتوجه واقع شده، در حالي كه حتي يكي از كتاب هاي مهم لكان به فارسي برگردانده نشده است، شما چه نقدي بر مطرح شدن اين بخش از روانكاوي در شرايط حاضر ايران داريد؟
اين قضيه شباهت دارد به آن نظريه مشهور راه رشد غير سرمايه داري و اين كه ما هنوز آن گونه كه شايد و بايد مدرنيته را تجربه نكرده ايم يا بهتر بگويم حدود يكصد سال است كه با ابزارها و فرآورده هاي تكنولوژي سروكار داشته ايم و يا با ايده هاي دسته سوم و چهارم مدرنيته و شايد تازه از يك دهه است كه آثار كليدي مدرنيته به طور جدي و وسيع به فارسي ترجمه شده اند، اما آن گونه براي پست مدرنيته سرودست شكسته مي شود و آثار فيلسوفان اين جنبش كه بسياري از آن ها هم خود را پست مدرن نمي دانند، با ترجمه هاي نادرست هياهو به راه انداخته كه قطعا نمي توان شكست هاي موحش راه رشد غير سرمايه داري را به ياد نياورد. اما از اين گذشته، يكي از دلايلي كه فكر مي كنم اين آثار براي اين جامعه شايد چندان مفيد نباشد، به اين خاطر است كه اگر پست مدرنيته نقد مدرنيته است، بنابراين براي ما كه تجربه مدرنيته نداشته ايم، چه مددي مي رساند؟ اگر تكميل پروژه مدرنيته است، باز هم براي ما مبتديان مدرنيته فعلا موردي ندارد، ولي اگر انكار مدرنيته است كه درواقع نفي سوژه و تاكيد برخلا و بي معنايي مصداق هاي آن باشد، ما در شرق قرن هاست مبتلا به آنيم. پس براي ما چيز جديدي ندارد.
در اين جا مي خواهم به مهم ترين وجه فلسفي فرويد و درواقع بارزترين نمود روانكاوي يعني تحليل اسطوره اديپ و معماي سرنوشت انساني اشاره كنم. به نظرم فرويد با مركزيت دادن به اين اسطوره در آثارش خواه ناخواه به بسياري در نتيجه گيري هاي فلسفي و روانشناختي اش مي رسد. اسطوره اي كه در آن بنيادي ترين كشمكش هاي دروني و بروني انساني به چشم مي خورد. مسئله قدرت، هويت، زبان، جبرهاي دروني و بيروني انسان، سوژه، اراده، مرگ، اضطراب و... از اين رو به درستي نيز گفته شده كه مكاتب گوناگون روانكاوي، هريك براساس تفسيرهاي متفاوتي كه از اين اسطوره به دست مي دهند، از يكديگر متمايز مي شوند. آيا شما هم با اين نظر موافقيد كه فرويد با دستمايه قرار دادن اين اسطوره، به مهم ترين مسائل فلسفي زمانه اش و شايد ادعاي بزرگي است همه روزگاران نقب مي زند؟
همين طور است. هنگامي كه نامه هاي فرويد به فليس را مطالعه مي كنيم، متوجه مي شويم كه فرويد مشغول خودكاوي خويشتن است. او ابتدا تمام رفتارها و روياهايش را در دفتري مي نويسد تا اين كه در يكي از روياهايش مي بيند كه مادر و برادرش حضور دارند. او در آن جا متوجه مي شود كه حس خاصي به مادرش دارد. بعد اشاره مي كند كه اين عشق به مادر نظير علاقه اي است كه اديپ به مادرش داشت. شايد در همان نامه يا نامه هاي بعد بين اسطوره اديپ و هاملت ارتباط برقرار مي كند. براي او عجيب است كه چرا آثار ادبي مهم جهان حاوي عشق پسر به مادر است و درواقع رقابت پسر با پدر؟ در همين جاست كه او به رابطه مثلثي قدرت بين پدر مادر پسر مي رسد و بعدا پي مي برد كه اين مسئله ناشي از ميل جنسي است، اما هركس كه با اسطوره اديپ آشنا باشد، مي داند كه اين، اسطوره سرنوشت انسان است. انساني كه با همه دانايي اش (اديپ داناترين فرد زمانه اش بود) عمل مي كند و پيش از آن كه به كشتن پدر و ازدواج مادر برسد، با اسفينكس روبه رو مي شود (هيولاي شهر تب). اديپ كسي است كه معماهاي اسفينكس را درباره انسان پاسخ مي گويد. اين جا مكاني است كه انسان بايد تبيين شود و اين وظيفه بر دوش اديپ به عنوان داناترين فرد روزگارش نهاده مي شود، اما اين داناي زمانه به نظر مي رسد كه به گونه اي اسير سرنوشت است.به اين دليل كه ناآگاه است (ناخودآگاه).
در همين جاست كه به جبر روانشناختي در آراي فرويد اشاره مي شود. البته اين يك جبر مشروط است. مثل جبر زيست شناختي داروين نيست. بيشتر مانند جبر ماترياليسم تاريخي ماركس است. هر دوي اين جبرها در يك چيز مشتركند و آن اين كه انسان مي تواند از چنبره آن ها خارج شود و اراده انسان قادر به غلبه بر اين جبرهاست، مشروط به آن كه با آگاهي توام شود. به نظر فرويد اگر ناخودآگاه را به صحنه آگاهي بياوريم، آنگاه انسان مي تواند تعيين كننده سرنوشت خويش گردد. همان گونه كه طبق آراي ماركس هم اگر آگاهي طبقاتي شكل بگيرد، انقلاب و در نهايت آزادي از سلطه و جبر امكان پذير مي شود. بنابراين آزادي اراده و آزادي خواست و در نهايت آزادي اشتياق ارتباط نزديكي با ميزان خودآگاهي انساني دارند.
اسطوره اديپ از جايي آغاز مي شود كه مسئله فرزندكشي مطرح مي شود. البته فرويد به اين مسئله پيش تر هم اشاره كرده بود، مي دانيم كه در اسطوره هاي گذشته اين بن مايه (فرزندكشي) به وفور يافت مي شود: معمولا يكي از فرمانروايان يا شاه وقت خوابي مي بيند كه پسري به دنيا مي آيد كه بعدها او را از سلطنت بركنار مي كند. به اين جهت پادشاه دستور مي دهد كه تمام فرزندان پسر كشته شوند. در اين زمينه مي توانيم اين نمونه ها را برشماريم: داستان كوروش، سارگون، اديپ، پاريس و...
آيا مي توان گفت كه اين بخش از روايت يا اسطوره جهاني است، يعني در همه فرهنگ ها يافت مي شود؟
بله جهاني است، مثلا در ايران اسطوره كوروش را داريم. در اسطوره كوروش، پادشاه ماد دستور مي دهد كه نوه دختري اش را كه كوروش باشد، بكشند و لذا آن را تحويل هارپاك مي دهد، ولي در اين جا مثل همه اسطوره هاي مشابه، آن فردي كه قرار است بچه را بكشد، يا آن را تحويل چوپان مي دهد و يا آن را در صندوقچه يا زنبيلي قرار مي دهد و در آب مي گذارد. هم در مورد اديپ و هم كوروش، بچه به چوپان سپرده مي شود، اما فرويد در كنار مسئله پسركشي به مسئله ديگري هم توجه دارد كه كمتر به چشم پژوهشگران قبل از وي آمده است و آن هم مسئله پدركشي در اسطوره اديپ است. فرويد اين نكته را در كتاب توتم و تابو با استفاده از كارهاي يكي از انسان شناسان بيان مي كند. اين انسان شناس در منطقه تحت مطالعه اش يعني خاورميانه شاهد مراسمي بود كه در آن شتري در ضيافتي به جاي شاه يا پدر قرباني مي شد. براي من باعث تعجب است كه چگونه داستان مشهورتري چون ابراهيم (ع) و اسحاق (ع) يا به روايت قرآن اسماعيل كه در آن مستقيما پسركشي مطرح است، مورد توجه قرار نمي گيرد و در مقابل به پدركشي توجه مي شود؟
آنچه كه در اسطوره اديپ براي من اهميت دارد، قسمت بعدي آن، يعني پس از كور شدن اديپ به خاطر كشتن ناخواسته پدرش و ازدواج با مادرش و سرگرداني او در بيابان ها و رسيدن به شهر كولونوس است. اين جاست كه بخش ديگري از معماي سرنوشت انسان مطرح مي شود.
فرويد بيشتر به قسمت قبلي اسطوره توجه دارد، يعني آن جايي كه اديپ پدر را مي كشد و با مادر ازدواج مي كند، اما هنگامي كه اديپ وارد كولونوس مي شود، مردم از او مي پرسند: آيا تو همان نيستي كه شاه (پدرت) را كشتي؟ او پاسخ مي دهد: بله! كشتم اما به حق. من كسي را كشتم كه قبلا فرمان قتلم را صادر كرده بود. بنابراين در مورد كشتن پدر گناهي ندارم. او مي گويد: در برابر قانون پاكم اما گناه وحشتناك من ازدواج با مادر است. اتفاقا اديپ خود را به دليل ازدواج با مادر كور مي كند نه پدر كشي كه فرويد بر آن تاكيد دارد.
چگونه اديپ عمل كشتن پدر خود را به حق يا قانوني مي داند. در صورتي كه مي دانيم پدرش (لايوس) در آغاز فرمان مي دهد كه پسران و از جمله او (اديپ) را بكشند. به نظر مي رسد كه بين اين دو عمل يعني كشتن پدر توسط اديپ و فرمان پدر اديپ مبني بر كشته شدن پسران از لحاظ قانوني يا قانوني نبودن به تفاوت وجود دارد. آيا در اين جا نمي توان دو تلقي از قانون را مشاهده كرد؟
از نظر اديپ فرمان شاه مبني بر اين كه بايد پسران كشته شوند چون ممكن است يكي از آن ها بعدا مرا از سلطنت خلع كند، قانوني نيست. اديپ مي توانست بر مبناي اين فرمان كشته شود، اما برحسب اتفاق كشته نشد. در مورد اسطوره كوروش هم همين اتفاق افتاد. هنگامي كه آستياگ، پادشاه وقت ماد خوابي مي بيند بر اين پايه كه پادشاه بعدي از طبقه نجباست و بعدا متوجه مي شود كه آن فرد نوه خودش است، لذا نمي تواند آن را بكشد. او در اين جا دست به حيله اي مي زند، آستياگ هارپاك را صدا مي زند و مي گويد كه تو پسري همسن كوروش داري. من از تو مي خواهم كه او را براي استقبال از ميهمانان من به دروازه شهر بفرستي، اما پادشاه وقت به جاي آن كه فرزند هارپاك را براي خوشامد ميهمانان بفرستد، دستور مي دهد كه او را بكشند و بپزند. آنگاه شاه دستور مي دهد كه غذايي درست شده با گوشت آن پسر را جلو پدرش بگذارند. پس از آن كه هارپاك از غذا مي خورد، آنگاه شاه به او مي گويد: اين غذايي كه خوردي از گوشت پسرت تهيه شده بود. در اينجاست كه پسر هارپاك به جاي كوروش قرباني مي شود. بنابراين مي توانيم از خودمان بپرسيم كه آيا اديپ حق كشتن پدرش را داشت؟ اگر لايوس هم مي فهميد كه اين (اديپ) پسرش است، حتما او را مي كشت.
داستان پسركشي را در تورات هم مي بينيم. اين روايت ها بر پدركشي مقدم هستند. مي توان نتيجه گرفت كه جنگ قدرت در آغاز از پدر به پسر آغاز مي شود و بعدها تبديل به پدركشي مي شود.
البته يك تفاوت جدي ميان نمونه اسطوره اديپ با اسطوره كوروش يا نمونه هاي مشابه ديگر در ايران وجود دارد و آن اين كه مسئله مادرآميزي برخلاف اسطوره اديپ در نمونه هاي ايراني آن نيست.آيا اين مسئله غير از تفاوت هاي جدي فرهنگي كه ايجاد مي كند، به تحليل ها و برداشت هاي تازه اي به ويژه در ارتباط با فرهنگ ايراني دامن نمي زند؟
درست است، در اسطوره كوروش مسئله مادرآميزي وجود ندارد به رغم اين كه ازدواج با محارم آزاد است. به بيان بهتر، در ايران حتي تا دوره ساسانيان مراسم خويدودس يعني ازدواج با نزديكان همخون وجود داشته است. در كتاب ارداويراف نامه افراد گناهانشان بخشيده مي شود، به شرط آن كه با مادر و خواهرشان ازدواج كرده باشند يا در داستان كمبوجيه او علماي دين را فرا مي خواند و به آن ها مي گويد كه آيا در قانون دين گفته شده كه هيچ كس نبايد با خواهرش ازدواج كند؟ آن ها مي گويند: نه چنين چيزي نيامده، ولي در ضمن گفته شده كه در جايي كه فرمان شاه در مقابل فرمان خدا قرار دارد، بايد فرمان شاه را اجرا كرد. بدين طريق كمبوجيه مجوز ازدواج با خواهرش را مي گيرد.
ازدواج با همخون غير از ايران در فرهنگ مصر هم بوده است. بنابراين آنچه كه در نظريه فرويد مطرح مي شود، بيشتر در فرهنگ يوناني معمول بوده است و آن ممنوعيت محرم آميزي است. بر همين مبنا در شرق جنگ قدرت ميان پدر و پسر را داريم، پدركشي و پسركشي هم داريم، اما ازدواج با مادر را نداريم. در ماجراي اسفنديار هم مشكل تصاحب قدرت است نه تصاحب مادر. بنابراين الگويي كه مي توان در ايران ديد، درواقع يك پسركشي است كه ارتباطي با مسئله مادر ندارد، چراكه در يك زمينه فرهنگي ممنوعيت ازدواج با مادر شكل نگرفته است. بسياري نيز تلاش كردند تا مسئله سياوش و كيكاووس را به ويژه به خاطر حضور سودابه به گونه اي مانند مسئله اديپ جلوه هند، ولي حتي در اسطوره سياوش هم كه سودابه ناكام مي ماند به كيكاوس مي گويد: او كه اين همه خواهر در شبستان دارد، بهتر است يكي از آن ها را براي خود انتخاب كند. كيكاوس نه تنها تعجبي از اين پيشنهاد نمي كند، بلكه فردوسي هم عين آن را بي هيچ قيدي در شاهنامه مي آورد. يا در ازدواج هماي و بهمن كه پدري با دخترش ازدواج مي كند. بنابراين حرف لوي اشتروس ، انسان شناس مبني بر اين كه ممنوعيت ازدواج با محارم اولين قانوني است كه مرز بين تمدن و توحش را مشخص مي كند، لااقل دست كم در مورد تمدن ايران باستان و مصر باستان قابل تسري نيست. البته پس از ورود اسلام به مصر و ايران ممنوعيت ازدواج با محارم به وجود مي آيد، اما اسطوره ها به همان شكل اوليه خود باقي مي مانند. بنابراين در ايران تنها جنگ قدرت وجود دارد.
با اين حال با همه تفاوت هاي فرهنگي و ايراداتي كه به برخي از اجزاي نظريه فرويد مي توان وارد كرد، دلم مي خواهد گفت وگو را با اين گفته اي راس بي آت (A.S.Byat) تمام كنم كه در كتاب تملك مي نويسد: در هر عصري حقيقت هايي هست كه مردمان نمي توانند با آن ها بستيزند، چه بخواهند چه نخواهند، چه آن حقيقت ها به حقيقت بودن خود در آينده ادامه دهند يا ندهند، ما در حقيقتي كه فرويد كشف كرد، زندگي مي كنيم، چه دوستش داشته باشيم، چه نداشته باشيم
فرويد فيلسوف
|
|
جلسه بررسي كتاب فرويد در مقام فيلسوف در روز سه شنبه 9 خرداد 1385 در شهر كتاب و باسرپرستي خانه كتاب به همت علي اصغر محمدخاني برگزار شد. اين جلسه با سخنراني خانم دكتر سيما وزيرنيا و دكتر محمد صنعتي برگزار شد. در ذيل گزيده اي از سخنان خانم وزيرنيا مي آيد.
خانم دكتر سيما وزيرنيا سخنان خود را با اين سخن معروف ارنست جونز (شاگرد مشهور فرويد) آغاز كرد كه بشريت در اين سه قرن اخير سه ضربه بر پيكر و روانش خصوصا بر ديدگاه هاي نارسيستي اش (خودشيفتگي وارش) زده شد. يكي از طريق انقلاب كپرنيكي كه مركزيت خانه او را در كيهان به هم زد، يكي ديگر از طريق داروينيسم بود كه شجره نامه جديدي به او داد و موجب شكستن عزت نفس در او گشت و در نهايت از طريق روانكاوي بود كه خود او را متزلزل ساخت و از تخت حاكميت مطلق در وجودش او را به پايين كشيد و درواقع اين ضربه آخري را فرويد به پيكره بشريت وارد ساخت و اين ضربه، آن قدر كاري بود كه اين انساني را كه عزت نفسش دچار خدشه شده بود وادار نمود كه ضربه متقابل را به او بزند، يعني فرويد را ـ در دوره كوتاهي در تاريخ علم ـ پس زدند.
خانم وزيرنيا ادامه داد كه به طور مثال در آمريكاي اوايل قرن بيستم (بعد از جنگ جهاني اول) روانشناسي خود حاكم بود، چراكه جامعه آمريكايي مي خواست براي آن انساني كه از مهلكه جنگ جان سالم به در برده بود، محيطي شاد و خوب و آسوده مهيا بكند و جايي براي آن حرف هايي كه درونش مقداري محتوميت، منفي نگري و جبرگرايي وجود داشت بازنمي كردند.
كتاب هاي فرويد هم تا ساليان سال به همين دليل و دلايل ديگر جزو كتاب هاي ممنوعه محسوب مي شدند، اما از آن جايي كه به قول خود او هر چيزي كه واپس زده شود يا سركوب گردد دوباره به جاي اول خود بازمي گردد، فرويد هم دوباره به صفحه برگشت منتها اين بار از طريق نظريه پردازي مانند لكان.
وزيرنيا اين گونه سخن خود را ادامه داد: يك تمثيل معروف در مكتب روانكاوي وجود دارد كه گفته مي شود: لكان تنها شاگرد فرويد است كه با او رابطه اديپي نداشت يعني مانند ديگر كساني نبود كه از مكتب فرويد سر برآوردند، ولي سعي كردند كه يا عقايد او را تحريف كنند و نام او را به گونه اي حذف بكنند (مانند بسياري از نئوفرويدي ها) يعني لكان برخلاف آن ها مانند اسطوره اديپ كمر به قتل سمبليك او نبست، بلكه سعي كرد كه فرويد را زنده بكند و او را به صحنه بازگرداند.
وزيرنيا پس از بيان اين نكته كه معمولا در جامعه شناسي علم براي نظريات سه آبشخور يا منشا قائل مي شوندكه آن ها يا ملهم از اوضاع اجتماعي عصر نظريه پردازند يا در ارتباط با شخصيت نظريه پرداز و زندگي نامه شخصي اويند و در نهايت هم يك تمهيد جدي و عامدانه براي بسط و توضيح نظريه ماقبل خودشان هستند، افزود: در مورد فرويد هم دو عامل را در ايجاد نظريه روانكاوي او موثر مي دانند كه يكي شخصيت فردي او و ديگري هم اوضاع اجتماعي زمانه اش است. وي تصريح كرد: فرويد به تعبير ژاك آلن ميراث دار انسان روان نژند قرن 19ام بود. يعني انساني كه رمانتي سيزم او در هنر با رئاليسم قرن 18 مقايسه مي شود و حكم مي گردد به يك روان نژندي عمومي براي انسان قرن 19. او همچنين فرزند وين قرن 19، جامعه ويكتوريايي با آن همه تشتت ناگهاني در حوزه هاي مختلف اجتماعي سياسي و به قول يكي از متفكرين زاده شرايطي بود كه سويه تاريك درخشندگي بود، ضمن اين كه جنگ جهاني اول را هم به خوبي درك كرد و درست در ابتداي جنگ جهاني دوم از دنيا رفت. اما لكان پس از فرويد عامدا نظريه پدر روانكاوي را از نو بسط مي دهد و اصولا داعيه بازگشت به فرويد را داشت.
پس به عبارتي ما مجبوريم كه لكان را از طريق فرويد بخوانيم در ضمن اين كه بايد از قبل فرويد را از طريق لكان خوانده باشيم.
در كتاب ريچارد بوتبي هم اين اتفاق مي افتد، يعني او مي خواهد با استفاده از شواهدي از فلسفه پديدارشناسي، شواهدي از هنر امپرسيونيستي در نقاشي و روانشناسي گشتالت، نخست پيچ و مهره هاي بين روانكاوي و فرا روانشناسي فرويد با مكتب پديدارشناسي را محكم بكند و بعد هم برگردد و از طريق لكان يك خوانش مجددي هم بر فرويد داشته باشد كه خيلي هم موفق است و خانم وزيرنيا البته توضيح مي دهد كه اگر كسي مثل من در خوانش اين كتاب قدري دچار خستگي مي شود به اين علت است كه موضوع بسيار سنگين است، يعني درواقع يك مسئله سنگين با زباني پيچيده و ابهام آميز و بسيار سمبليك لكان در اين كتاب به دست بررسي سپرده مي شود كه تحليل آن را هم بسيار مشكل مي سازد.
وزيرنيا سپس به بررسي ساختار و محتوي كتاب مي پردازد و سخن خود را در اين باره اين گونه توضيح مي دهد: در اين كتاب ما با يك ساختار خاص و زيبايي شناسانه اي طرف هستيم، يعني كتاب داراي يك قرائت و استدلال بسيار زيباست و در عين حال داراي تشبيه و تمثيل هاي جذاب مي باشد، مثلا ابتداي كتاب با توصيف چند تابلوي مونه مبدع مكتب امپرسيونيزم در نقاشي آغاز مي شود. نقاشي هايي كه در آن ها حد فاصل بين زمينه و موضوع (يا منظره) محو مي شود (يعني ما نمي دانيم كه كجا موضوع است و كجا زمينه) همچنين اشاراتي به نقاشي هاي كليساي جامع مي نمايد كه به نظر من اين اشاره به اين علت است كه در نقاشي هاي كليساي جامع به دليل منظره هاي متوالي از يك ديد خاص با نورهاي متفاوت، دقيقا ديالكتيك بين شكل و زمينه گشتالت را براي ما تداعي مي كند.
بعد كه اين ها را توصيف و شرح مي دهد بوتبي به آن تشبيه و تمثيلي كه ذكر نمودم اشاره مي كند كه در آن تشبيه و تمثيل در يك طرفش فرا روانشناسي فرويد و لكان قرار دارد و در طرف ديگرش پديدارشناسي است و با طيف وسيعي از متفكران و فيلسوفاني كه ممكن است به عنوان پديدارشناس يا غير پديدارشناس شناخته شده باشند (اما به هر حال روش پديدارشناسانه در توصيف جريان آگاهي دارند كه وجه شبه آن هم شكل و زمينه گشتالتي است) اشاره مي نمايد.
وزيرنيا تصريح مي كند كه اين شكل و زمينه گشتالتي از حدود سال 1890 در روانشناسي و هنر شايد به طور تصادفي و احتمالا به خاطر زمينه هاي خاص اجتماعي و روانشناسي آغاز مي شود كه انعكاس آن را يكي در تابلوهاي نقاشي مونه، در اثر اصول روانشناسي ويليام جيمز و كتاب كيفيات گشتالتي فون ارنوست ملاحظه مي كنيم. وي اضافه مي كند: تمام نكته اصلي در اينجاست كه آن چيزي كه در فراروانشناسي فرويد اتفاق مي افتد، جرياني است كه از طريق كيفيت شكل و زمينه گشتالتي مي توانيم آن را به پديدارشناسي مربوطش نماييم و پديدارشناسي هم امري بود كه از همان ابتدا با مسئله گشتالتي ارتباطات مستحكم و مثبتي را دارا بوده است كه در اين زمينه گفتيم كه ويليام جيمز آغاز كننده رابطه بين روانشناسي و مسئله گشتالتي بوده و براي نخستين بار مفهوم ميدان وضعي و ابژه را استخراج مي كند و مي دانيم كه در حوزه گشتالت اين دو مفهوم از حوزه گشتالت را به حوزه ادراك برمي گرداند، اما شايد ويليام جيمز نخستين كسي باشد كه اين دو مفهوم را به دو حوزه گفتار و تفكر هم سرايت مي دهد اما پس از او ملاحظه مي كنيم كه نيچه با ايجاد مفهوم بازي غبار آگاهي در پايكوبي غرايز و هوسرل با ساختن واژه هايي چون كانوني، حاشيه اي، بالقوه، بالفعل و زوج هاي متضاد ديالكتيك شكل و زمينه را بيان مي كند و افق مه آلودي كه هرگز به طور كامل آن ها را نمي توانيم تشخيص بدهيم در پس زمينه هاي آثار مونه مي توان جست وجو كرد و در ضمن مي توان گفت كه هايدگر هم موضوع شكل و زمينه گشتالتي را از حوزه ادراك هم فراتر مي برد و آن را به يك حوزه وسيع تر به نام هستي مي رساند يا سارتر هم با آموزه هايش كه مقداري هم ملهم از هايدگر بوده، چنين كاري را صورت مي دهد و در نهايت به مرلو پونتي مي رسيم كه جان كلام در آموزه هاي اوست، چراكه مي گويد: كليد معماي ذهن را بايد در گشتالت جست وجو كنيم.
وزيرنيا پس از ذكر اين نمونه ها اين پرسش اصلي را مطرح مي كند كه اصلا مفهوم گشتالت چيست كه ريچارد بوتبي هم در كتابش اين قدر به آن اشاره مي كند. وي توضيح مي دهد: بوبتي در كتابش مي خواهد ثابت كند كه رابطه اي بين فراروانشناسي فرويد با پديدارشناسي وجود دارد و آن چيزي هم كه اين رابطه با مستحكم تر مي سازد شكل و زمينه گشتالتي است.
وزيرنيا توضيح مي دهد كه در بخش دوم كتاب بوتبي ميان ديدگاه هاي فراروانشناسي فرويد با تفسيرهاي فراروانشناسي لكان از او با آن چيزي كه در بخش اول كتاب پيرامونش بسط داده و زمينه را براي آن آماده كرده است، ارتباط برقرار مي كند و در اين جا وي اين پرسش كليدي را (كه پرسش اصلي كتاب هم هست) مطرح مي كند كه اگر آنچه كه در شكل و زمينه پديده گشتالتي از آن سخن مي گوييم و در حوزه ادراك اتفاق مي افتد، چگونه به حوزه زبان (كه محتواي ناخودآگاه را هم در ديدگاه فرويد و هم لكان تشكيل مي دهد) هم منتقل مي گردد؟ و از سوي ديگر اگرما قرار باشد كه ما در ديدگاه لكان براي روان قائل به سه مقوله شويم (كه عبارتند از مقوله تخيلي، نمادين و مقوله واقع) اين سؤال هم پيش مي آيد كه اين ديالكتيك بين مقوله تخيلي و نمادين چگونه اتفاق مي افتد؟
وزيرنيا توضيح مي دهد كه ما براي پاسخ به اين قبيل سؤالات بايد ابتدا اندكي از فراروانشناسي فرويد و لكان و وجه اشتراك و افتراق آن ها چيزهايي بدانيم كه البته به خاطر ضيق وقت نمي توان همه ابعاد اين موضوع مفصل را شكافت، بلكه فقط به بخش هاي كوچكي از آن مي شود، اشاره كرد. وي سپس بحث خود را در باب چارچوب هاي كليدي فراروانشناسي فرويد ادامه داد، او گفت: مباحث فرويد در حوزه روانشناسي به سه مقوله اختصاص پيدا مي كند يكي مباحثي كه مربوط به بحث انرژي شناسي (در معناي استعاره فيزيكي اش) است كه در اين جا به مسائلي چون انرژي رواني و ليبيدو مي پردازد و از دو ليبيدو نام مي برد يكي ليبيدوي متمركز بر خود و ليبيدوي متمركز بر ديگري . دوم مباحثي كه در حيطه توپولوژيك (مكان شناسي يا موضعي) است كه در اين زمينه وي از دو توپيك نام مي برد كه در توپيك اول وي روان را به سه بخش آگاه، ناآگاه و نيمه آگاه تقسيم مي كند و در توپيك بعدي كه در حدود هفت، هشت سال بعد صورت مي دهد يك تقسيم بندي ديگري مي كند كه مطابق آن روان را به سه بخش ديگر آن (id)، خود (Ego) و فراخود (superego) طبقه بندي مي كند. اما جنبه روان پويشي فرويد كه پديده هاي نفساني را باتوجه به تعارضات و كشمكش هاي دروني تفسير مي كند، مبحث ديگري از مباحث كليدي فرويد است.
به اين صورت كه فرويد ابراز مي دارد كه نيروهايي هستند كه پيوسته درصددند تا در روان ما ملبس به لباس ديگر و در شكل ديگري ما را بفريبند و غافلگير نمايند و خودشان را به عرصه آگاهي بكشانند كه بحث واضحش بحث لغزش هاي زباني ، رويا ، لطيفه گويي ، شوخي ها، لغزش هاي رفتاري و... هستند درواقع بخشي از اين ساختار فراروانشناسي فرويد هم پوشي دارد با بخشي از آنچه كه لكان درچارچوب سه مقوله تخيلي، نمادين و امر واقع بيان مي كند. بعضي از اين ها رونوشت برابر اصل آن ديگري هستند.
به هر حال به قول وزيرنيا اين نكته هم قابل ذكر است كه افرادي مانند آدورنو و هابرماس حوزه نقد را به دو حوزه بازتابي و انديشه انتقادي طبقه بندي مي كنند كه در حيطه بازتابي به افرادي چون كانت و چامسكي اشاره مي كنند، چراكه معتقدند كه آن ها صرفا آن قوانين موجود را در چارچوبي كه هنوز نظري نشده تدوين كرده و در اختيار عموم قرار مي دهند، اما آن ها هنگامي كه به انديشه انتقادي مي رسند، فرويد را به همراه هگل در اين حيطه قرار مي دهند براي اين كه فرويد به جد داراي انديشه انتقادي بوده است. به اين دليل كه او (فرويد) از شناخت كاذب نوع خود پرده برداشت و باورهايي را كه قرن ها ذهن انسان را گرفته بود، ازجمله اين كه آنچه كه من در عالم نفساني خودم هستم همين خودي است كه مي شناسم زير سؤال برد و درواقع جاي شكل و زمينه را كمي تغيير داد. فرويد اصولا انسان خود نقدگري بود، به طوري كه در طول سال هايي كه كار مي كرد بخش اعظم مقالات خود را پاره كرد و به دور انداخت و تا آخرين روزهاي عمر خويش پيرامون دو رانه مرگ و زندگي دچار ترديد بود ولي با اين وجود دست برنداشت و پذيرفت كه اين نظريات مي توانند مدلي مناسب براي توصيف واقعيت باشد (نه الزاما خود واقعيت). به هر حال فرويد چارچوب كاملا مشخصي از نظرياتش ارائه نداد تا اين كه اين وظيفه به عهده لكان گذارده شود.
خانم وزيرنيا سپس به برخي از بدفهمي هايي كه از آثار فرويد صورت گرفته، اشاره كرد. از جمله اين كه برخلاف ديدگاه غالب كه ميان عوام هم بسيار رايج است فرويد به هيچ وجه مروج بي بندوباري جنسي و هرج و مرج اخلاقي نبود، بلكه برعكس بسيار فردي اخلاق گرا محسوب مي شد و بي جهت نيست كه در مقاله اي فرهنگ يا تمدن را محصول تبعيت اصل لذت از اصل واقعيت مي داند
خانم دكتر سيما وزيرنيا سخنان خود را با اين سخن معروف ارنست جونز (شاگرد مشهور فرويد) آغاز كرد كه بشريت در اين سه قرن اخير سه ضربه بر پيكر و روانش خصوصا بر ديدگاه هاي نارسيستي اش (خودشيفتگي وارش) زده شد. يكي از طريق انقلاب كپرنيكي كه مركزيت خانه او را در كيهان به هم زد، يكي ديگر از طريق داروينيسم بود كه شجره نامه جديدي به او داد و موجب شكستن عزت نفس در او گشت و در نهايت از طريق روانكاوي بود كه خود او را متزلزل ساخت و از تخت حاكميت مطلق در وجودش او را به پايين كشيد و درواقع اين ضربه آخري را فرويد به پيكره بشريت وارد ساخت و اين ضربه، آن قدر كاري بود كه اين انساني را كه عزت نفسش دچار خدشه شده بود وادار نمود كه ضربه متقابل را به او بزند، يعني فرويد را ـ در دوره كوتاهي در تاريخ علم ـ پس زدند.
خانم وزيرنيا ادامه داد كه به طور مثال در آمريكاي اوايل قرن بيستم (بعد از جنگ جهاني اول) روانشناسي خود حاكم بود، چراكه جامعه آمريكايي مي خواست براي آن انساني كه از مهلكه جنگ جان سالم به در برده بود، محيطي شاد و خوب و آسوده مهيا بكند و جايي براي آن حرف هايي كه درونش مقداري محتوميت، منفي نگري و جبرگرايي وجود داشت بازنمي كردند.
كتاب هاي فرويد هم تا ساليان سال به همين دليل و دلايل ديگر جزو كتاب هاي ممنوعه محسوب مي شدند، اما از آن جايي كه به قول خود او هر چيزي كه واپس زده شود يا سركوب گردد دوباره به جاي اول خود بازمي گردد، فرويد هم دوباره به صفحه برگشت منتها اين بار از طريق نظريه پردازي مانند لكان.
وزيرنيا اين گونه سخن خود را ادامه داد: يك تمثيل معروف در مكتب روانكاوي وجود دارد كه گفته مي شود: لكان تنها شاگرد فرويد است كه با او رابطه اديپي نداشت يعني مانند ديگر كساني نبود كه از مكتب فرويد سر برآوردند، ولي سعي كردند كه يا عقايد او را تحريف كنند و نام او را به گونه اي حذف بكنند (مانند بسياري از نئوفرويدي ها) يعني لكان برخلاف آن ها مانند اسطوره اديپ كمر به قتل سمبليك او نبست، بلكه سعي كرد كه فرويد را زنده بكند و او را به صحنه بازگرداند.
وزيرنيا پس از بيان اين نكته كه معمولا در جامعه شناسي علم براي نظريات سه آبشخور يا منشا قائل مي شوندكه آن ها يا ملهم از اوضاع اجتماعي عصر نظريه پردازند يا در ارتباط با شخصيت نظريه پرداز و زندگي نامه شخصي اويند و در نهايت هم يك تمهيد جدي و عامدانه براي بسط و توضيح نظريه ماقبل خودشان هستند، افزود: در مورد فرويد هم دو عامل را در ايجاد نظريه روانكاوي او موثر مي دانند كه يكي شخصيت فردي او و ديگري هم اوضاع اجتماعي زمانه اش است. وي تصريح كرد: فرويد به تعبير ژاك آلن ميراث دار انسان روان نژند قرن 19ام بود. يعني انساني كه رمانتي سيزم او در هنر با رئاليسم قرن 18 مقايسه مي شود و حكم مي گردد به يك روان نژندي عمومي براي انسان قرن 19. او همچنين فرزند وين قرن 19، جامعه ويكتوريايي با آن همه تشتت ناگهاني در حوزه هاي مختلف اجتماعي سياسي و به قول يكي از متفكرين زاده شرايطي بود كه سويه تاريك درخشندگي بود، ضمن اين كه جنگ جهاني اول را هم به خوبي درك كرد و درست در ابتداي جنگ جهاني دوم از دنيا رفت. اما لكان پس از فرويد عامدا نظريه پدر روانكاوي را از نو بسط مي دهد و اصولا داعيه بازگشت به فرويد را داشت.
پس به عبارتي ما مجبوريم كه لكان را از طريق فرويد بخوانيم در ضمن اين كه بايد از قبل فرويد را از طريق لكان خوانده باشيم.
در كتاب ريچارد بوتبي هم اين اتفاق مي افتد، يعني او مي خواهد با استفاده از شواهدي از فلسفه پديدارشناسي، شواهدي از هنر امپرسيونيستي در نقاشي و روانشناسي گشتالت، نخست پيچ و مهره هاي بين روانكاوي و فرا روانشناسي فرويد با مكتب پديدارشناسي را محكم بكند و بعد هم برگردد و از طريق لكان يك خوانش مجددي هم بر فرويد داشته باشد كه خيلي هم موفق است و خانم وزيرنيا البته توضيح مي دهد كه اگر كسي مثل من در خوانش اين كتاب قدري دچار خستگي مي شود به اين علت است كه موضوع بسيار سنگين است، يعني درواقع يك مسئله سنگين با زباني پيچيده و ابهام آميز و بسيار سمبليك لكان در اين كتاب به دست بررسي سپرده مي شود كه تحليل آن را هم بسيار مشكل مي سازد.
وزيرنيا سپس به بررسي ساختار و محتوي كتاب مي پردازد و سخن خود را در اين باره اين گونه توضيح مي دهد: در اين كتاب ما با يك ساختار خاص و زيبايي شناسانه اي طرف هستيم، يعني كتاب داراي يك قرائت و استدلال بسيار زيباست و در عين حال داراي تشبيه و تمثيل هاي جذاب مي باشد، مثلا ابتداي كتاب با توصيف چند تابلوي مونه مبدع مكتب امپرسيونيزم در نقاشي آغاز مي شود. نقاشي هايي كه در آن ها حد فاصل بين زمينه و موضوع (يا منظره) محو مي شود (يعني ما نمي دانيم كه كجا موضوع است و كجا زمينه) همچنين اشاراتي به نقاشي هاي كليساي جامع مي نمايد كه به نظر من اين اشاره به اين علت است كه در نقاشي هاي كليساي جامع به دليل منظره هاي متوالي از يك ديد خاص با نورهاي متفاوت، دقيقا ديالكتيك بين شكل و زمينه گشتالت را براي ما تداعي مي كند.
بعد كه اين ها را توصيف و شرح مي دهد بوتبي به آن تشبيه و تمثيلي كه ذكر نمودم اشاره مي كند كه در آن تشبيه و تمثيل در يك طرفش فرا روانشناسي فرويد و لكان قرار دارد و در طرف ديگرش پديدارشناسي است و با طيف وسيعي از متفكران و فيلسوفاني كه ممكن است به عنوان پديدارشناس يا غير پديدارشناس شناخته شده باشند (اما به هر حال روش پديدارشناسانه در توصيف جريان آگاهي دارند كه وجه شبه آن هم شكل و زمينه گشتالتي است) اشاره مي نمايد.
وزيرنيا تصريح مي كند كه اين شكل و زمينه گشتالتي از حدود سال 1890 در روانشناسي و هنر شايد به طور تصادفي و احتمالا به خاطر زمينه هاي خاص اجتماعي و روانشناسي آغاز مي شود كه انعكاس آن را يكي در تابلوهاي نقاشي مونه، در اثر اصول روانشناسي ويليام جيمز و كتاب كيفيات گشتالتي فون ارنوست ملاحظه مي كنيم. وي اضافه مي كند: تمام نكته اصلي در اينجاست كه آن چيزي كه در فراروانشناسي فرويد اتفاق مي افتد، جرياني است كه از طريق كيفيت شكل و زمينه گشتالتي مي توانيم آن را به پديدارشناسي مربوطش نماييم و پديدارشناسي هم امري بود كه از همان ابتدا با مسئله گشتالتي ارتباطات مستحكم و مثبتي را دارا بوده است كه در اين زمينه گفتيم كه ويليام جيمز آغاز كننده رابطه بين روانشناسي و مسئله گشتالتي بوده و براي نخستين بار مفهوم ميدان وضعي و ابژه را استخراج مي كند و مي دانيم كه در حوزه گشتالت اين دو مفهوم از حوزه گشتالت را به حوزه ادراك برمي گرداند، اما شايد ويليام جيمز نخستين كسي باشد كه اين دو مفهوم را به دو حوزه گفتار و تفكر هم سرايت مي دهد اما پس از او ملاحظه مي كنيم كه نيچه با ايجاد مفهوم بازي غبار آگاهي در پايكوبي غرايز و هوسرل با ساختن واژه هايي چون كانوني، حاشيه اي، بالقوه، بالفعل و زوج هاي متضاد ديالكتيك شكل و زمينه را بيان مي كند و افق مه آلودي كه هرگز به طور كامل آن ها را نمي توانيم تشخيص بدهيم در پس زمينه هاي آثار مونه مي توان جست وجو كرد و در ضمن مي توان گفت كه هايدگر هم موضوع شكل و زمينه گشتالتي را از حوزه ادراك هم فراتر مي برد و آن را به يك حوزه وسيع تر به نام هستي مي رساند يا سارتر هم با آموزه هايش كه مقداري هم ملهم از هايدگر بوده، چنين كاري را صورت مي دهد و در نهايت به مرلو پونتي مي رسيم كه جان كلام در آموزه هاي اوست، چراكه مي گويد: كليد معماي ذهن را بايد در گشتالت جست وجو كنيم.
وزيرنيا پس از ذكر اين نمونه ها اين پرسش اصلي را مطرح مي كند كه اصلا مفهوم گشتالت چيست كه ريچارد بوتبي هم در كتابش اين قدر به آن اشاره مي كند. وي توضيح مي دهد: بوبتي در كتابش مي خواهد ثابت كند كه رابطه اي بين فراروانشناسي فرويد با پديدارشناسي وجود دارد و آن چيزي هم كه اين رابطه با مستحكم تر مي سازد شكل و زمينه گشتالتي است.
وزيرنيا توضيح مي دهد كه در بخش دوم كتاب بوتبي ميان ديدگاه هاي فراروانشناسي فرويد با تفسيرهاي فراروانشناسي لكان از او با آن چيزي كه در بخش اول كتاب پيرامونش بسط داده و زمينه را براي آن آماده كرده است، ارتباط برقرار مي كند و در اين جا وي اين پرسش كليدي را (كه پرسش اصلي كتاب هم هست) مطرح مي كند كه اگر آنچه كه در شكل و زمينه پديده گشتالتي از آن سخن مي گوييم و در حوزه ادراك اتفاق مي افتد، چگونه به حوزه زبان (كه محتواي ناخودآگاه را هم در ديدگاه فرويد و هم لكان تشكيل مي دهد) هم منتقل مي گردد؟ و از سوي ديگر اگرما قرار باشد كه ما در ديدگاه لكان براي روان قائل به سه مقوله شويم (كه عبارتند از مقوله تخيلي، نمادين و مقوله واقع) اين سؤال هم پيش مي آيد كه اين ديالكتيك بين مقوله تخيلي و نمادين چگونه اتفاق مي افتد؟
وزيرنيا توضيح مي دهد كه ما براي پاسخ به اين قبيل سؤالات بايد ابتدا اندكي از فراروانشناسي فرويد و لكان و وجه اشتراك و افتراق آن ها چيزهايي بدانيم كه البته به خاطر ضيق وقت نمي توان همه ابعاد اين موضوع مفصل را شكافت، بلكه فقط به بخش هاي كوچكي از آن مي شود، اشاره كرد. وي سپس بحث خود را در باب چارچوب هاي كليدي فراروانشناسي فرويد ادامه داد، او گفت: مباحث فرويد در حوزه روانشناسي به سه مقوله اختصاص پيدا مي كند يكي مباحثي كه مربوط به بحث انرژي شناسي (در معناي استعاره فيزيكي اش) است كه در اين جا به مسائلي چون انرژي رواني و ليبيدو مي پردازد و از دو ليبيدو نام مي برد يكي ليبيدوي متمركز بر خود و ليبيدوي متمركز بر ديگري . دوم مباحثي كه در حيطه توپولوژيك (مكان شناسي يا موضعي) است كه در اين زمينه وي از دو توپيك نام مي برد كه در توپيك اول وي روان را به سه بخش آگاه، ناآگاه و نيمه آگاه تقسيم مي كند و در توپيك بعدي كه در حدود هفت، هشت سال بعد صورت مي دهد يك تقسيم بندي ديگري مي كند كه مطابق آن روان را به سه بخش ديگر آن (id)، خود (Ego) و فراخود (superego) طبقه بندي مي كند. اما جنبه روان پويشي فرويد كه پديده هاي نفساني را باتوجه به تعارضات و كشمكش هاي دروني تفسير مي كند، مبحث ديگري از مباحث كليدي فرويد است.
به اين صورت كه فرويد ابراز مي دارد كه نيروهايي هستند كه پيوسته درصددند تا در روان ما ملبس به لباس ديگر و در شكل ديگري ما را بفريبند و غافلگير نمايند و خودشان را به عرصه آگاهي بكشانند كه بحث واضحش بحث لغزش هاي زباني ، رويا ، لطيفه گويي ، شوخي ها، لغزش هاي رفتاري و... هستند درواقع بخشي از اين ساختار فراروانشناسي فرويد هم پوشي دارد با بخشي از آنچه كه لكان درچارچوب سه مقوله تخيلي، نمادين و امر واقع بيان مي كند. بعضي از اين ها رونوشت برابر اصل آن ديگري هستند.
به هر حال به قول وزيرنيا اين نكته هم قابل ذكر است كه افرادي مانند آدورنو و هابرماس حوزه نقد را به دو حوزه بازتابي و انديشه انتقادي طبقه بندي مي كنند كه در حيطه بازتابي به افرادي چون كانت و چامسكي اشاره مي كنند، چراكه معتقدند كه آن ها صرفا آن قوانين موجود را در چارچوبي كه هنوز نظري نشده تدوين كرده و در اختيار عموم قرار مي دهند، اما آن ها هنگامي كه به انديشه انتقادي مي رسند، فرويد را به همراه هگل در اين حيطه قرار مي دهند براي اين كه فرويد به جد داراي انديشه انتقادي بوده است. به اين دليل كه او (فرويد) از شناخت كاذب نوع خود پرده برداشت و باورهايي را كه قرن ها ذهن انسان را گرفته بود، ازجمله اين كه آنچه كه من در عالم نفساني خودم هستم همين خودي است كه مي شناسم زير سؤال برد و درواقع جاي شكل و زمينه را كمي تغيير داد. فرويد اصولا انسان خود نقدگري بود، به طوري كه در طول سال هايي كه كار مي كرد بخش اعظم مقالات خود را پاره كرد و به دور انداخت و تا آخرين روزهاي عمر خويش پيرامون دو رانه مرگ و زندگي دچار ترديد بود ولي با اين وجود دست برنداشت و پذيرفت كه اين نظريات مي توانند مدلي مناسب براي توصيف واقعيت باشد (نه الزاما خود واقعيت). به هر حال فرويد چارچوب كاملا مشخصي از نظرياتش ارائه نداد تا اين كه اين وظيفه به عهده لكان گذارده شود.
خانم وزيرنيا سپس به برخي از بدفهمي هايي كه از آثار فرويد صورت گرفته، اشاره كرد. از جمله اين كه برخلاف ديدگاه غالب كه ميان عوام هم بسيار رايج است فرويد به هيچ وجه مروج بي بندوباري جنسي و هرج و مرج اخلاقي نبود، بلكه برعكس بسيار فردي اخلاق گرا محسوب مي شد و بي جهت نيست كه در مقاله اي فرهنگ يا تمدن را محصول تبعيت اصل لذت از اصل واقعيت مي داند
«مصطفى ملكيان» روشنفكر معاصر دعوت شده بود. او كه سال ها است زيستن در شهر قم را رها كرده است و فقط هراز چندگاهى به اين شهر مى رود و باز به كتابفروشى هاى آن شهر نگاهى مى اندازد و در نهايت به سراغ كتابفروشى دلخواه خود يعنى «خانه كتاب» حوالى مدرسه حجتيه مى رود، آن روز به منزل «عبدالله نورى» آمده بود تا در آن «زيرزمين» به قول خودش مباحثى نه نو و جديد بلكه گردآورى و چارچوب بندى شده را عرض كند. او در مقدمه گفتار خويش كه به موضوع «آسيب شناسى فرهنگى مردم ايران» مى خواست بپردازد، از علل و عواملى نام مى برد كه از سوى صاحب نظران و محققان عملكرد اين سه عامل بيچارگى و بدبختى را براى جوامع به ارمغان مى آورد: «۱- مداخله كشورهاى خارجى، استعمار و هرگونه سلطه طلبى بيگانگان، ۲- رژيم هاى سياسى حاكم و ۳- تلقى نادرست از دين از سوى مردم». ملكيان مى گويد كه «طرفدار اصالت سياست و اقتصاد نيستيم و به جد طرفدار اصالت فرهنگ هستيم. لذا بزرگترين مشكل يا يگانه مشكل هر جامعه و ايران را فرهنگ مردم مى دانم نه امور ديگر. البته به دنبال انكار علل سه گانه مذكور نيستم، بلكه مهمتر از آن عوامل را نگرش هاى فرهنگى مى دانم. به گونه اى كه مى گويم «از ماست كه بر ماست» يا اينكه قرآن مى فرمايد كه «تا دگرگونى درونتان حادث نشود، دگرگونى در بيرون حادث نمى شود» و به هر حال به تعبير قرآن و همه اديان جهانى بدون استثنا هر دگرگونى بيرونى معلول دگرگونى درونى است.»
اين روشنفكر مدعو بررسى اين امر درونى را در دو بعد متصور مى شود و بعد اول را موضوع بحث خود نمى داند: «بعد اول اين است كه رفتار اخلاقى سالمى نداريم و بايد اخلاق زيستى يعنى رفتار اخلاقى فرد در رابطه با خود با انسان هاى ديگر و حتى طبيعت پيرامون رعايت شود. البته بنده به بخش رفتار اخلاقى نمى پردازم. مرادم بعد دوم است.» او بعد دوم را «نگرش ها و ديدهاى ذهنى» افراد مى داند و معتقد است كه اين امور آگاهانه يا غيرآگاهانه در درون «ما» راسخ شده است و «ما» در همه كنش و واكنش هايى كه با خودمان يا انسان هاى ديگر داريم، تحت تاثير اين نگرش ها هستيم كه لزوماً جنبه اخلاقى ندارند و براى اينكه اين نگرش ها عوض شود، لزوماً نبايد رفتار اخلاقى «ما» عوض شود. برعكس اين نگرش ها هستند كه گاهى رفتار اخلاقى ما را به سمت و سوى ناسالمى مى برند.
مصطفى ملكيان در ادامه توضيح موضوع مورد بحث خود، عوامل و ويژگى هاى فرهنگى ايرانيان را تحت روانشناسى و يا جامعه شناسى اقوام بسط نمى دهد، بلكه مسائل فرهنگى طرح شده در اين جلسه را بدون استدلال مى داند و بيان آن را تحت تاثير مسائل درون نگر عنوان مى كند. او به سرعت ۲۰ عامل مشكلات فرهنگى ايرانيان را ذكر و تشريح مى كند و معتقد است كه بيان اين ۲۰ عامل فقط در جهت طرح است و هر فردى بايد خود آن عوامل را با وضعيت درونى خود تطبيق دهد و به درستى يا نادرستى آن پى ببرد. او هرچند بند از اين ۲۰ عامل را به هم مرتبط مى كند و اين گونه اين عوامل را مى شمارد:
۱- پيش داورى: ما نسبت به بسيارى از امور پيش داورى داريم. يعنى اينكه پيش از تجربه و مواجهه با يك مسئله همچون اديان، اشخاص، مذاهب، اقوام، نژادها، آرمان ها، آرا و نظرات نسبت به آنها داورى مى كنيم. اكثر اين پيش داورى ها منفى است كه اگر برخى اوقات مثبت هم باشد، اين مسئله مخرب است و آثار و تبعات منفى دارد.
۲- دگماتيسم: نوعى دگماتيسم جزم و جمود در ما رسوخ كرده است. دلايل اين مسئله را بايد جامعه شناسى، روانشناسى و تاريخ تبيين كند. معناى اين نگرش اين است كه باور ما ضميمه دارد. «الف ب است و محال است الف ب نباشد.» امكان اين كم است كه ما به چيزى معتقد باشيم و اينكه محال است در آن به كار نبريم. به «صدق گريزناپذير» معتقديم.
۳- خرافه پرستى: هم در بافت دينى ما و هم در بافت سكولار ما خرافه پرستى نهفته است. يعنى اينكه به عقايدى باور داريم كه هيچ گونه شاهد و دليلى براى آن وجود ندارد.»
مصطفى ملكيان اين سه عامل از ۲۰ عامل در حال شمردن را فرزندان «استدلال ناگرايى» ايرانيان مى داند و اين نكته را بازگو مى كند كه آموزش و پرورش ما نيز بر مبناى «باطن و فهم و استدلال» نيست، بلكه بر مبناى «ظاهر و حافظه» است، لذا افرادى با تحصيلات آكادميك را مى بينيد كه جزم و جمود دارند.
او سپس به ادامه ذكر عوامل مى پردازد و عامل بعدى را اين گونه آغاز مى كند:
۴- بها دادن به ارزش داورى ديگران نسبت به خود: براى ما مهم است كه بدانيم ديگران نسبت به ما چه نظرى دارند. راجع به ما چه مى گويند؟! آرا و نظرات ديگران در مورد ما بيشتر از ديدگاه ما نسبت به خودمان اهميت دارد. به ندرت به نظرات خودمان درباره عملكردمان توجه داريم. هميشه تراژدى را در خودمان قرار نمى دهيم بلكه در ديگران مستقر مى كنيم و نظر خودمان برايمان اهميت ندارد.
۵- همرنگى با جماعت: براى ما اهميت دارد كه خودمان را موافق ديگران نشان دهيم و تظاهر كنيم و در هيچ راهى تنها نمانيم. زمانى كه در برابر جمهورى - در جامعه يا محيط كار- قرار مى گيريم سعى مى كنيم رفتار يا سخنى نگوييم كه آنان برنتابند.
۶- تلقين پذيرى: همواره در برابر سخن ديگران اين را نمى پرسيم كه بديل سخن شما كدام است؟! يعنى اينكه يك آوايى را پذيرائيم و سراغ ساير سخنان را نمى گيريم.
۷- القاپذيرى: يك راى آنقدر تكرار مى شود كه تكرار جاى دليل را مى گيرد. به جاى ذكر دليل به عنوان مثال ۳۰۰ بار مى گوييم «الف ب است». اين روش در پروپاگاندا و آوازه گرى كاربردى فراوان دارد.
۸- تقليد: مراد تقليد به كار رفته در فقه نيست. بلكه به معناى روانشناختى است يعنى آگاهانه يا غيرآگاهانه طرز پوشاك، خوراك، مسكن، عزا، عروسى و... را تحت الگوى يك شخص قرار مى دهيم. خود را هماهنگ مى كنيم با تو؛ ماننده تو مى شوم. مراد از تقليد الگوگيرى است بدون اينكه بدانى چرا اين كار را مى كنى.
۹- تعبد: سخن فردى را پذيرفتن، به دليل اينكه آن فرد مى گويد. «الف ب است» چون كه X يا Y گفته است و اصلاً استدلال نمى آوريم.
ملكيان پس از سه عامل اوليه عوامل شش گانه بعدى يعنى عامل بها دادن به ارزش داورى ديگران، همرنگى با جماعت، تلفيق پذيرى، القاپذيرى، تقليد و تعبد را مجموعه عواملى تحت تاثير يك گزاره «زندگى اصيل نداريم» ذكر و آن را به معناى زندگى براساس فهم و تشخيص خود تعريف مى كند. او «زندگى اصيل» را داراى دو سر مى داند: «يكى عقل در مسائل نظرى و ديگرى وجدان اخلاقى در مسائل عملى.» و مى گويد: «ما اين دو سرمايه را تعطيل كرده ايم. ما نبايد به اين توجه داشته باشيم كه مرادها، ديگران، افكار عمومى و... چه مى گويند، بلكه بايد به عقل و وجدان خود رجوع كنيم. البته رجوع به اهل فن در تمامى امور جزء تقليد و تعبد نيست و با زندگى اصيل در تضاد نيست.»
ملكيان بار ديگر شمارش آسيب هاى فرهنگى ايرانيان را از سر مى گيرد و به سراغ دهمين عامل مى رود:
۱۰- شخصيت پرستى و كيش شخصيت: شخصى خودش را به ما عرضه مى كند و ما او را به دست خودمان بزرگ و فربه مى كنيم. هيچ شخصى تبديل به كيش نمى شود، مگر اينكه مخاطب داشته باشد و مخاطبان او را بزرگ كنند.
۱۱- تعصب: سفت چسبيدن به آنچه داريم و نگاه نكردن به چيزهاى زيادى كه نداريم. نسبت به آنچه كه داريم شيفته مى شويم و اصلاً حسرت آنچه كه نداريم، نمى خوريم و نسبت به آنچه كه داريم وفادار مى شويم. اينجا است كه خودى و غيرخودى، خويش و بيگانه و محرم و نامحرم بروز مى كند.
۱۲- اعتقاد به برگزيدگى: فكر مى كنيم با توجه به تمامى اشكالات و ايرادها ما نابود نمى شويم كه اكثر اهمال هايى كه داريم ناشى از همين مسئله است.معتقديم كه بالاخره تمام اشكالات درست مى شود و براى خود يك وضع خاص و استثنايى متصور مى شويم. همواره گول «هماهنگى پيش بنياد» را مى خوريم. لذا دشمن مى تراشيم، فكر مى كنيم نابود مى شويم. هرچه نظام حقوقى ما باشد، ما از بين نمى رويم و به عبارتى معتقديم كه «دستى از غيب برون آيد و كارى بكند».
۱۳- تجربه نگرفتن از گذشته: فراموش مى كنيم رخدادها را و همواره ضربه مى خوريم از ناحيه كسانى كه در گذشته به ما ضربه زده اند. از لحاظ عاطفى برخى اتفاقات را فراموش نمى كنيم و كينه جو مى شويم، اما از لحاظ ذهنى اينكه در تاريخ چه اتفاقى افتاده و چه آثارى داشته را به راحتى از ياد مى بريم. به عنوان مثال از ابتداى مشروطه تا دهه ۴۰ چه اتفاقات و تجربه هايى كه به دست نيامد، اما به راحتى آن را فراموش كرده ايم.
۱۴- جدى نگرفتن زندگى: در عين شوخ طبعى بايد زندگى را جدى گرفت. البته كسانى زندگى را جدى مى گيرند كه به مسئله باور دارند. اول اينكه معتقدند از قواعد حاكم بر نظام هستى مستثنى و جدا نيستند. به عنوان مثال ما فكر مى كنيم ديگران اگر ورزش نكنند بيمار مى شوند، اما ما نمى شويم.
دوم اينكه كسى كه احساس نسبت به سنجش را دارد، مسائل را اهم و مهم مى كند و مهم را فداى اهم نمى كند و يا به عبارتى دفع افسد به فاسد مى كند. بايد بدانيم كه در كجا انعطاف داشته باشيم و در كجا نداشته باشيم.
۱۵- نگرش نادرست به كسب و كار: فقط براى كسب درآمد، كار مى كنيم. اگر از ناحيه بيكارى بشود، درآمد كسب كرد، حتماً اين كار را خواهيم كرد. عاشق چشم و ابروى كار نيستيم، بلكه اصل در نزد ما كسب درآمد است. ما كه به رجال سياسى انتقاد مى كنيم كه چرا هركدام كارى را برعهده دارند كه نمى توانند انجام دهند، خود همچون آنان هستيم. ما بايد اولاً كارى را انجام دهيم كه از عهده آن برآييم و ثانياً آن را به بهترين وجه انجام دهيم. نگاه ما به شغل و كار نبايد به عنوان «شر اجتناب ناپذير» باشد.
۱۶- عدم اعتقاد به رياضت: قائل به رياضت نيستيم. رياضت به اين معنا كه قبول كنيم نمى توان در زندگى همه چيز را با هم داشت. همه محاسن قابل جمع نيستند. بايد همه چيز را فدا كنيم تا چيزى ارزشمند را به دست آوريم. عدم اعتقاد به رياضت باعث عامل بعدى مى شود.
۱۷- مصرف زدگى مفرط و تجمل پرستى: برخى معتقدند كه مردم ايران اصلاً فقير هستند، پس چگونه مصرف زده اند؟! بايد گفت كه اين ديدگاه در آنان نيز وجود دارد يعنى اين ديدگاه هست، ممكن است امكان آن نباشد. كدام از ما حاضر است براى آرمان هاى اخلاقى خودمان، قوم و يا شهروندان جهانى به قدر ضرورت اكتفا كند؟! حاضريم عزت نفس خود را از دست بدهيم، اما فلان پرده يا مبلمان در منزلمان باشد.
۱۸- عدم تشخيص خوشايند و مصلحت: قدرت تشخيص ميان خوشايند يا منافع كوتاه مدت و مصلحت يا منافع بلندمدت را نداريم. ما هميشه بايد به عنوان يك خود يا يك شهروند به منافع بلندمدت توجه داشته باشيم وگرنه چه فرقى ميان ما و آن طفل است كه يك شكلات به او مى دهى و انگشترى را از او مى گيرى.
۱۹- زبان پريشى: در واقع ما در حوزه زبان و كلام دو مشكل داريم. اولى زيادگويى است و ملتى هستيم كه آسان ترين كار برايمان حرف زدن است. دوم اينكه حرف خود را نمى فهميم و زبان پريش هستيم. سخنان مان پشت ندارد، ياوه به تمام معناست. فقط الفاظ را در كنار هم مى گذاريم.
۲۰- ظاهرگرايى: به جاى اينكه به پيام يا ارزشى كه پشت يك كار نهفته است بنگريم، فقط و فقط به ظاهر آن نگاه مى كنيم. ظاهربينى ما را آماده ظاهرفريبى مى كند و اخلاق، عرفان و روانشناسى فداى ظواهر مى شوند.
مصطفى ملكيان كه با سرعت همراه با دقت اين ۲۰ مورد را توصيف و تشريح مى كند، از چند نكته پايانى نمى گذرد و موردى را بار ديگر مى گويد كه در ابتدا گفت: «به اين موارد با تأمل بنگريد و آنها را با درون خود مقايسه كنيد.» او سپس از «مجيز گويى» برخى روشنفكران و نخبگان از مردم انتقاد و اينكه برخى تمام مشكل ها را به سيستم سياسى حاكم بازمى گردانند، رد مى كند: «رژيم سياسى زاييده فرهنگ مردم است. اين گونه فرهنگ رژيم سياسى خاص خود را برمى گزيند. علت العلل مشكلات رژيم سياسى نيست. اصالت در درون ما است. با عوض شدن درون ما، همه چيز درست مى شود.» ملكيان در نهايت تاكيد مى كند كه اين عوامل را كه عامل بدبختى ايرانيان مى داند، مهمتر از ساير علل است، والا علل ديگر هم وجود دارد كه برخى را در ابتدا ذكر كردم اين علل از نگاه بنده مهمترين علت است.
|
|
كتاب توتم و تابو ي فرويد اثري است كه وي درآن با اشاره به آراي انسان شناسان و باستان شناسان به تحليلي انسان شناختي از مسئله اديپ مي پردازد. اگرچه انسان شناسان از كمبود و نادرستي شواهد علمي اين كتاب گله دارند، اما آن را آغاز گر رهيافتي مي دانند كه انسان شناساني با گرايش روانكاوي مانند روهايم يا انسان شناسان ساختگرايي چون لوي استروس دنبال كردند.
دكترناصرفكوهي
ناخودآگاه و سوررئاليسم
نام فرويد با تاريخ انسان شناسي كاملا عجين شده است و ميراث فرويديسم دست كم از خلال نظريه پردازان جديد روانكاوي و به ويژه ژاك لكان(1901-1983) به انسان شناسي نيز رسيده و بر آن تاثير گذاشته است. لكان از سال هاي 1960 با تاسيس مدرسه فرويدي پاريس، به شدت بر آن تاكيد داشت كه ميان ساختار رويا و ساختار زبان پيوند ايجاد كرده و در نتيجه بتواند از خلال روش هاي روانكاوانه زبان را به عنوان ابزاري براي درك چگونگي تحول شكل گيري شخصيت كودك درون جامعه به كار ببرد. پيش از لكان نيز در حوزه اي نزديكتر به انسان شناسي و در تداخل با ادبيات و هنر، جنبش سوررئاليستي به شدت از فرويديسم تاثير پذيرفته بود. آنچه سوررئاليست ها نوشتار خودكار (Ecriture Automatique) مي ناميدند و در آفرينش آثارشان به صورت گسترده اي به كار مي بردند در واقع بر اساس باور به وجود همان ”ناخود آگاه… ي استوار بود كه فرويد نظريه آن را تبيين كرده بود. خودانگيختگي به اعتقاد سوررئاليست ها مهم ترين عامل دست يابي به هنر در ناب ترين شكل آن به حساب مي آمد: رها كردن ناخودآگاه به خلق هر آنچه مي خواهد. اين امر نه فقط در نوشتار ادبي سورئاليستي (براي مثال در آندره بروتون)(Andre Breton) بلكه همچنين در هنرهاي تجسمي سوررئاليست ها (به ويژه در آثار مارسل دوشان) (Marcel Duchamp) و در آنچه در مفهومي عام ضد هنر (Anti Art) يا ناهنر (Non Art) بدان نام مي دادند، مشهود بود. در اين ميان البته هيچ يك از سوررئاليست ها به اندازه ميشل ليريس(Michel Leiris)(1901-1990)، نويسنده و مردم شناس فرانسوي پيش نرفت، زيرا ليريس روش سورئاليستي نوشتار خودكار را با سبك زندگينامه نويسي تلفيق كرد و آن را در توصيف ميدان تحقيق انسان شاسانه خود (آفريقا) به كار گرفت. و اين معجون كيميايي آثار شگفت آوري همچون شبح آفريقا (Afrique Fantme)(1934)را پديد آورد كه به عنوان يكي از مهم ترين و كليدي ترين كتب تاريخ انسان شناسي به ثبت رسيده است.
تداوم نفوذ انديشه ناخودآگاه فرويدي بر انسان نشاسي به ليريس محدود نشد و با نظريه بازتابندگي (Reflexivity) به انسان نشاسان مهم ديگري همچون كليفورد گيرتز(Clifford Geertz) نيز كشيد كه تمايل داشتند ميان تحليل هاي عميق فلسفي، توصيف هاي ريز و انبوه مردم نگارانه بر زمين تحقيق و سرانجام بيان آزاد ادبي پيوندهايي ايجاد كنند به نحوي كه بتوانند از اين طريق دركي شهودي از موضوع پژوهش را تا حد ممكن با ديدگاهي از درون نگر از آن تركيب كنند و از خطاهايي كه در طول نسل هاي متمادي به دليل انديشيدن و بيان كليشه اي متوجه رويكرد انسان شناختي شده بود، پرهيز نمايند.
توتم و تابو
اما اگر به فرويد باز گرديم و بر آنچه به خصوص در مجموعه نظريات وي به عنوان يك محور قابل تامل براي انسان شناسي مطرح بوده است برسيم، بدون شك بايد به كتاب توتم و تابو (1912) اشاره كنيم و نظريه اي كه در آن فرويد در چارچوب نظريه عمومي خود درباره عقده اديپ مطرح مي كند، بپردازيم. در نظريه فرويدي عقده اديپ يعني تمايل آغازين كودك به مادر و نفرت از پدر و ميل به كشتن و جايگزين شدن وي (كه با تكيه بر اسطوره شناسي يوناني و داستان مشابهي با اين نظريه نام اديپ را بر آن مي گذارد) مهم ترين عاملي است كه مي تواند شكل گرفتن انسانيت را توجيه كند و به همين دليل فرويد اين پديده را منشا پديده هايي مهم و بزرگي همچون باورهاي ديني، اخلاق و اصولا جامعه قرارمي دهد. البته شكي نيست كه در اين جا با نوعي تقليل گرايي سرو كار داريم كه بسيار به تقليل گرايي ماركسيستي شباهت دارد (هر چند در نقطه اي واژگون نسبت به آن قرار مي گيرد) به صورتي كه اگر ماركس همه پديده ها را در نهايت به بازتوليد مادي و معيشتي جامعه بازگردانده و آن را به عنوان كليد درك عمومي همه جوامع انساني مطرح مي كرد، در فرويد نيز چنين كليدي وجود دارد و آن همان ليبدو وغريزه جنسي است كه خود را از خلال گذار فرد از مراحل مشخصي در طول دوران كودكي پيش از پيوستن به جامعه نشان مي دهد و بنا بر چند و چون اين گذار و موفقيت يا ناكام ماندن در پشت سرگذاشتن ضربه ها يا زخم خوردگي هاي عاطفي است كه فرآيندهاي ديگر اجتماعي و اخلاقي و غيره شكل مي گيرند.
آنچه در توتم و تابو بيش از هر چيز برجسته مي نمايد و به بحث هاي بي پايان و مناقشات زياد مي انجامد توجيه تبارشناسانه اي است كه فرويد از اين امر مي دهد. به باور او، آغاز جوامع انساني را بايد در شكلي مفروض دانست كه فرويد به آن نام دسته وحشي (Savage Horde) مي دهد: جماعتي از موجودات شبه انساني كه در آن يك پدر زورگو، ترسناك و بيرحم كه بر دسته خود حكم مي راند، همه زنان را از آن خود كرده و همه مردان ديگر (پسران خود) را از دسته رانده و يا اخته مي كند تا آن ها را براي هميشه از اين زنان محروم كند. در نظريه فرويدي، انسانيت زماني آغاز مي شود كه اين پسران دست به شورش زده و اين پدر بي رحم را مي كشند تا بتوانند به زنان دست يافته و موجوديت خود را گسترش دهند. و البته در تداوم اين نظريه، پسران پدر كش در پشيماني از كرده خود و به دليل فروخورده شدن اين عقده در ناخودآگاهشان، كيش پدر يا همان كيش نياكاني را به وجود مي آورند و با برپا كردن مناسك و آييني كردن هر چه بيشتر تلاش مي كنند اين خاطره تلخ را به فراموشي سپرده و آن را بدل به اسطوره اي در پرستش پدر كنند تا به اين ترتيب بتوانند فروخوردگي را پشت سرگذاشته و حيات اجتماعي را ممكن كنند.
نظريه فرويدي دسته وحشي امروز، لااقل از لحاظ شواهد مردم نگارانه و باستان شناختي و همچنين مطالعات رفتار شناسي حيواني، كاملا به زير سؤال رفته و همچون ساير نظريات شبيه به آن كه اتفاقا از سوي مردم شناسان بريتانيايي قرن نوزده مطرح مي شد و ماركس نيز به نوعي از آن ها در شكل دادن به نظريه ماترياليسم تاريخي خود و ارائه ”خط سير تاريخي… از آنچه كمون هاي اوليه مي ناميد تا دوره سرمايه داري استفاده كرد، كاملا رد شده است. با اين وصف نمي توان از نظر دور داشت كه ساختار اسطوره اي اين نظريه مي تواند همچنان مورد تامل قرار بگيرد.
در اين رابطه كلود لوي استروس، انسان شناس معروف فرانسوي، ضمن تاكيد بر آنكه هيچ نكته علمي و واقعي در اين تصور فرويدي از دسته آغازين وجود ندارد، بر آن انگشت مي گذارد كه بايد اين نظريه را در قالب يك اسطوره تحليل كرد كه همچون تمامي اسطوره هاي ديگر نه لزوما بازتابي از يك واقعه بلكه ساختي ذهني، رؤيايي نمادين و پايدار است كه خود را درون انديشه و از آن طريق درون رفتارهاي انساني وارد مي كند. در واقع لوي استروس با محوريت بخشيدن به بحث خويشاوندي و در مركز آن به نظريه تابوي ممنوعيت ازدواج با محارم (Incest) به مثابه نقطه آغازين شكل گيري فرهنگ و جدا شدن انسان از موقعيت حيواني، به صورتي غير مستقيم نظريه فرويدي را در ابعاد اسطوره اي آن و همچنين در قالب رفتاري اساسي كه همان مبادله است، تاييد مي كند: آغاز فرهنگ همراه با آغاز مبادله است و اين مبادله پيش از هر چيز مبادله زنان به مثابه تنها موجوداتي كه از قابليت بازتوليد انسان هاي ديگر برخوردارند و همراه با زنان مبادله اشياء مادي و سرانجام مبادله واژگان و جملات (اشكال نمادين و نماد سازنده) است. با اين وصف بايد تاكيد كرد كه نظريه هاي استروسي درباره تابوي ممنوعيت ازدواج با محارم و مبادله به عنوان مهم ترين و اساسي ترين محور هاي انسان شدن و پديد آمدن فرهنگ در خروجش از طبيعت، امروز با آخرين مطالعات رفتارشناسان جانوري كه هر دو پديده را در نزد پستانداران پيشرفته مشاهده كرده اند تا حد زيادي آسيب پذيرفته و بحث در اين حوزه به شدت در جريان است و طبعا به دليل كند بودن روند گسترش شناخت ما، نخست از رفتارهاي حيواني و سپس از ساختارهاي شناختي انسان (مغز)، با حركتي آرام، شكننده و نامطمئن به پيش مي رود.
روهايم و انسان شناسي روانكاوانه
اما سخن گفتن از فرويد و ميراث او در انسان شناسي نمي تواند بدون تاكيد بر انديشه و آثار روانكاو و انسان شناس مجار ژزا روهايم (Geza Roheim)(1891-1953) كه مهم ترين و شاخص ترين چهره بنيانگذار انسان شناسي روانكاوانه بوده است، معنايي داشته باشد. روهايم كه تحصيلات خود را در روان شناسي و فلسفه به انجام رسانده بود از اواخر قرن نوزده تحت تاثير آثار فرويد و شاگردان او به ويژه فرنزي (Ferenczi)، كارل آبراهام(Karl Abraham) و اتو رنك(Otto Rank) قرار گرفت و با پژوهشي كه در سال 1911 با عنوان اژدها و اژدهاكش ها (Dragons et tueurs de dragons) به انتشار رساند، براي نخستين بار نظريه هاي فرويدي خود را در بررسي فلكلور مجار به كار گرفت. روهايم اين ويژگي اساسي را داشت كه بر خلاف فرويد كه نظريه اي نوع پيدايشي (Phylogenetic) را به كار مي گرفت تا به تحليل روانكاوي فرد برسد، از نظريه اي فرد پيدايشي (Ontogenetic) استفاده مي كرد تا به تحليل كالبد عمومي جامعه برسد و به همين دليل نيز بر اين ادعا پاي مي فشرد كه كليد درك جوامع انساني را بايد در فرآيندهاي ناخودآگاه جست. البته روهايم با توجه با درك عمومي كه نسبت به جوامع ابتدايي در دوران او وجود داشت، همچون اكثريت انسان شناسان نسل اول تصور مي كرد كه كه مي تواند در اين جوامع به نوعي مدل و الگوي اوليه و دست ناخورده از جوامع پيشرفته انساني دست بيابد.
هم از اين رو روهايم بر آن شد كه سفرهاي پژوهشي گسترده اي را آغاز كند. اين سفرها او را از سال 1928 به همراهي همسرش به سوي مطالعه بر ايلونكا ها (Ilonka) در سومالي، سپس بر منطقه آليس اسپرينگ (Alice Spring) در قاره استراليا، نورمانبي ها (Normanby) در مالزي و سرانجام بر سرخپوستان يوما (Yuma) در امريكا كشاند. گريز روهايم از اروپاي فاشيست زده در سال 1938 و كار دو ساله او در بيمارستان دولتي ورچستر وسپس فعاليت هايش در نيويورك به عنوان روانكاو به او زمينه هاي لازم ديگر را براي شكل دادن به نظريه هاي روانشناختي در حوزه انسان شناسي عرضه كرد. نظريه هايي كه به خصوص در حوزه استراليا تلاش داشتند ديدگاه هاي برونيسلاو مالينوفسكي انسان شناس لهستاني تبار بريتانيايي را كه وجود عقده اديپ در ميان بوميان استراليايي و اصولا جهانشمولي اين نظريه فرويدي را رد كرده بود، به چالش كشند.
پژوهش هاي روهايم در باره بوميان استراليا در آنچه او زخم خوردگي فردپيدايشي (Ontogenetic trauma) مي ناميد و اعتقاد داشت در هر جامعه اي به صورتي متفاوت از خلال دخالت افراد بالغ در جهان كودك در مراحل رشد ليبيدويي اتفاق مي افتاد، جالب توجه است: براي مثال نماد مورد استفاده در مناسك تجورونگا (tjurunga)، نمادي فاليك است همچنان كه نماد جادو(استخوان نوك نيز) كه وسيله اي رايج در زندگي روزمره نيز هست، فاليك است. تجورونگا كه نمادي فاليك از نياي بزرگ يا مالپونگا (malpunga) و همزاد ابدي فرد است با كنده كاري دايره هايي متحدالمركز كه گوياي رحم مادري هستند، تزئين شده است. روهايم به آواندا ها (Avanda) و پيتجنتجاراها (Pitjentjara) نيز اشاره مي كند كه نوعي رسم اندام بري در نزد آن ها وجود دارد به گونه اي كه برشي نمادين در استناد به مهبل در سطح زيرين فالوس ايجاد مي كنند كه به اين ترتيب پدران به مادران مذكر بدل شده و مي توانند پسران خود را در مناسك رمز آموزي نگالونگا (ngallunga) هدايت كرده و دست مادر فاليك يا همان آلكنارينتجا راجدا كرده و به او كمك كنند تا بتواند اضطراب ناشي از اين جدايي را نيز تحمل كند.
با اين وصف نبايد از خاطر زدود كه نظريات اديپي در حوزه اقوام ابتدايي امروز هر چه بيشتر با چالش مطالعات جديد انسان شناسي در زمينه هايي چون انسان شناسي شناختي و تفسيري روبرو هستند و شايد لازم باشد پيش از نتيجه گيري هاي اطمينان بخش در اين زمينه ها در انتظار مباحث و تاملات اميك درباره چنين رسوم و مناسكي بود.
مهم ترين نقطه نظر روهايم در نظريه موسوم به نظريه فردپيدايشي فرهنگ (Ontogenetic theory of Culture) مطرح شده است كه به صورتي در مقابل و يا لااقل در تكميل نظريه فرويدي نوع پيدايش قرار مي گرفت. در واقع تجربه روهايم از زندگي روزمره اين بوميان وي را به سمت، بازنگري در توتم و تابو فرويد و ارائه اين نظريه كشاند كه به صورت بسيار ساده شده آن بود كه فرهنگ هاي انساني بر تجربه اي از يك موقعيت كودكانه استوار هستند يا بر نوعي زخم خوردگي يا ضربه كودكانه (Infantile Trauma). او با اتكاء بر تز آناتوميست هلندي، بولك(Bolk)(1866-1920)، مبني بر آنكه قابليت مغزي نوزاد انساني نسبت به انسان بالغ، بسيار كمتر از اين قابليت در نزد نوزاد شامپانزه نسبت به شامپانزه بالغ است(25درصد در برابر 65درصد) و اينكه پختگي جنسي در اين نوزاد انساني، بسيار زودتر از پختگي عمومي كالبدي فرا مي رسد، نظريه خود را مطرح مي كرد. به همين دليل در اين نظريه بر تداوم كودكي در نوزاد انساني كه دخالت نيروهاي جبراني را ضروري مي سازد تأكيد مي شد. روهايم نظريه خود را براي نخستين بار در سال 1941 در مقاله اي با عنوان تفسير روانكاوانه فرهنگ (The Psycho-Analytic Interpretation of Culture) در مجله بين المللي روانكاوي مطرح كرد. او با اين پيش فرض كه جوامع انساني داراي يك ناخودآگاه جمعي هستند، نظريه خود را چنين تعريف مي كرد: به نظر من اگر ما شناختي روانكاوانه و واقعا ژرف از همه فرهنگ ها داشتيم، مي توانستيم براي هر يك از آن ها به مشخصه اي مشابه برسيم، و آن مشخصه يك موقعيت كودكانه خاص بود، اضطراب هاي كودكانه، گرايش هاي ليبيدويي كه در هر فرهنگي نقشي تعيين كننده داشته اند .
بدين ترتيب در تفسير روانكاوي- انسان شناختي روهايمي بر 7 مسئله تأكيد مي شود: 1- در هر گروهي، فرهنگ يا فرازش(Sublimation) بر اساس فرآيند مشابهي كه در فرد دارد، رشد مي كند؛ 2- پهنه هاي فرهنگي از موقعيت هاي كودك واري كه در هر يك از آن ها حاكم است، بيرون مي آيند؛ 3- فرهنگ انساني مجموعه اي است از پي آمدهاي كودكي تداوم يافته؛ 4- اشكال انطباق گونه وار انساني از موقعيت هاي كودكانه بيرون مي آيند؛ 5- فتح طبيعت به دست ما نتيجه كاركرد تأليفي من (Ego) است؛ 6- تفسيرهاي روانكاوانه فرهنگ بايد همواره تفسيرهايي بر پايه تركيب من و او (نهاد) (Id) باشند؛ 7- تفسير عناصر فرهنگي از طريق تحليل فردي احتمالا صحيح هستند اما بايد به وسيله تحليل داده هاي انسان شناختي تكميل شوند .
با اين وصف، نقطه ضعف نظريه روهايمي در عدم توجه آن به عامل فرامن (Superego) در كنار من و او است. فرامن در حقيقت گوياي تأثير برگشتي جامعه بر فرآيندهاي رشد فردي (كودكانه) و گروهي است. تدوام مطالعات انسان شناسي روان كاوانه و روان شناسانه از سال هاي پس از جنگ جهاني دوم به بعد كه به ويژه با مطالعات مارگارت ميد (Margaret Mead)، روث بنديكت (Ruth Bendict)، ابرام كاردينر (Abram Kardiner) و ساير نظريه پردازان مكتب فرهنگ و شخصيت انجام گرفت، كه برخلاف رويكرد روهايم، كاملا از روانكاوي فرويدي فاصله گرفتند و بيش از پيش به تبيين مفهوم شخصيت در سطوح فردي و جمعي روي آوردند. با اين وجود نمي توان منكر آن شد كه در بحث فرهنگ و شخصيت نيز به تجربه كودكي اهميتي داده نشده باشد، با اين وصف اين اهميت بيشتر بر حوزه آموزش و چگونگي آن متمركز است كه نه در سال هاي نخستين حيات بلكه با شروع به ورود اوليه كودك به جامعه انجام مي گيرد. از اين رو مي توان ادعا كرد كه گرايش عمومي به موضوع همانگونه كه گفته شد با اهميت دادن هر چه بيش از پيش به مسئله فرامن بوده است
منابع:
ـ فكوهي، ن.، 1383، اديپ بوميان ، شرق، شماره 253، 11مرداد.
ـ 1381فكوهي، تاريخ انديشه و نظريات انسان شناسي، تهران، نشر ني.
Dadoun, R., 1972, Geza Roheim et l’essai de l’anthropologie psychanalytique, Paris, Payot.
1999, …Geza Roheim”, in, Encyclopedie Universalis, cd-rom. -
Freud, S., 1913, Tot6tem and Tabou, London , Routledge and Kegan Paul.-
Robert, Marthe, 1999, …S.Freud”, in, Encyclopedie Universalis, cd-rom. -
-Spencer, Jonathan, … Psychoanalysis”, in, Barnard, A., Spencer, J., 2000, Encyclopaedia of Social and Cultural Anthropology, London and NewYork, Routledge.
-Stocking, G., 1986, …Anthropology and the Science of the Irrational: Malinowski’s Encounter with Freudian Psychoanalysis”, in, G. Stocking(ed.), Malinowski, Rivers, Benedict and Others: Essays on Culture and Personality(History of Anthropology IV), Madison: University of Wisconsin Press.
شايد درست همان زماني كه كتاب تفسير روياها ي فرويد به چاپ مي رسيد، دوره زبانشناسي عمومي فرديناند سوسور نيز منتشر مي شد. با بررسي اين دو كتاب، جداي از اهداف و زمينه هاي متفاوتي كه دارند، مي توان به شباهت هايي ميان آنها رسيد. درآغاز توضيح دهيم كه سوسور آن نگاه تاريخي به زبان را كنار گذاشت و زبان را چونان يك ساخت همزمان در نظر گرفت؛ ساختي كه از مولفه هاي آوايي، واژگاني و معنايي شكل يافته است. سوسور با ايجاد برش در طول و عرض زبان قائل به دو محور همنشيني و محور جانشيني براي آن شد. محور همنشيني روابط ميان واژگان را مشخص مي كند و محور جانشيني بر خاصيت جابه جايي و جايگزيني كلمات اشاره دارد.
جالب است بدانيم فرويد نيز در كتاب تفسير روياها ويژگي هاي مشابهي را براي ساختار رويا برشمرد. رويا براي فرويد صحنه نمايش اميال سركوفته ناخودآگاهي است. آرزوهاي كام نايافته اي كه در رويا مجال ظهور مي يابند. از نظر فرويد رويا داراي چهار سازوكار مهم است: 1. درهم فشردگي؛ 2. جابه جايي؛ 3. نمايشي؛ 4. نمادين بودن.
مقصود از درهم فشردگي، سازوكاري است كه از آن طريق چندين ميل يا آرزوي سركوفته در تصوير يا صحنه اي واحد در كنار گرد مي آيند و مقصود از سازوكار جابه جايي، پراكندگي و انتشار اميال و جابه جايي آنها با يكديگر است. بر اين اساس مي بينيم كه اين دو سازوكار اخير رويا چگونه قابل تطبيق با محورهاي عمودي و افقي زبان از نظر سوسور است. بر همين اساس بود كه آراي فرويد در انسان شناسي ساخت گرا از جمله كارهاي لوي استروس و روانكاوي لكان و آنگاه آراي انديشمندان و فيلسوفان متاثر از جريان هاي ساخت گرا، پساساخت گرا و پسامدرن خوانشي نو يافت. لوي استروس با استفاده از تقابل هاي دوگانه سوسوري به تحليل فرهنگ هاي بومي پرداخت و با پژوهش هاي خود در اين فرهنگ ها به جست وجوي عقده اديپ روي آورد. به نظر وي محارم آميزي (incest) اولين قانوني است كه مرز بين توحش و مدنيت را از هم جدا مي كند. او عقده اديپ فرويد را جهاني دانست و به بررسي آن در قالب هاي زبانشناسي ساخت گرا پرداخت.
دكترناصرفكوهي
ناخودآگاه و سوررئاليسم
نام فرويد با تاريخ انسان شناسي كاملا عجين شده است و ميراث فرويديسم دست كم از خلال نظريه پردازان جديد روانكاوي و به ويژه ژاك لكان(1901-1983) به انسان شناسي نيز رسيده و بر آن تاثير گذاشته است. لكان از سال هاي 1960 با تاسيس مدرسه فرويدي پاريس، به شدت بر آن تاكيد داشت كه ميان ساختار رويا و ساختار زبان پيوند ايجاد كرده و در نتيجه بتواند از خلال روش هاي روانكاوانه زبان را به عنوان ابزاري براي درك چگونگي تحول شكل گيري شخصيت كودك درون جامعه به كار ببرد. پيش از لكان نيز در حوزه اي نزديكتر به انسان شناسي و در تداخل با ادبيات و هنر، جنبش سوررئاليستي به شدت از فرويديسم تاثير پذيرفته بود. آنچه سوررئاليست ها نوشتار خودكار (Ecriture Automatique) مي ناميدند و در آفرينش آثارشان به صورت گسترده اي به كار مي بردند در واقع بر اساس باور به وجود همان ”ناخود آگاه… ي استوار بود كه فرويد نظريه آن را تبيين كرده بود. خودانگيختگي به اعتقاد سوررئاليست ها مهم ترين عامل دست يابي به هنر در ناب ترين شكل آن به حساب مي آمد: رها كردن ناخودآگاه به خلق هر آنچه مي خواهد. اين امر نه فقط در نوشتار ادبي سورئاليستي (براي مثال در آندره بروتون)(Andre Breton) بلكه همچنين در هنرهاي تجسمي سوررئاليست ها (به ويژه در آثار مارسل دوشان) (Marcel Duchamp) و در آنچه در مفهومي عام ضد هنر (Anti Art) يا ناهنر (Non Art) بدان نام مي دادند، مشهود بود. در اين ميان البته هيچ يك از سوررئاليست ها به اندازه ميشل ليريس(Michel Leiris)(1901-1990)، نويسنده و مردم شناس فرانسوي پيش نرفت، زيرا ليريس روش سورئاليستي نوشتار خودكار را با سبك زندگينامه نويسي تلفيق كرد و آن را در توصيف ميدان تحقيق انسان شاسانه خود (آفريقا) به كار گرفت. و اين معجون كيميايي آثار شگفت آوري همچون شبح آفريقا (Afrique Fantme)(1934)را پديد آورد كه به عنوان يكي از مهم ترين و كليدي ترين كتب تاريخ انسان شناسي به ثبت رسيده است.
تداوم نفوذ انديشه ناخودآگاه فرويدي بر انسان نشاسي به ليريس محدود نشد و با نظريه بازتابندگي (Reflexivity) به انسان نشاسان مهم ديگري همچون كليفورد گيرتز(Clifford Geertz) نيز كشيد كه تمايل داشتند ميان تحليل هاي عميق فلسفي، توصيف هاي ريز و انبوه مردم نگارانه بر زمين تحقيق و سرانجام بيان آزاد ادبي پيوندهايي ايجاد كنند به نحوي كه بتوانند از اين طريق دركي شهودي از موضوع پژوهش را تا حد ممكن با ديدگاهي از درون نگر از آن تركيب كنند و از خطاهايي كه در طول نسل هاي متمادي به دليل انديشيدن و بيان كليشه اي متوجه رويكرد انسان شناختي شده بود، پرهيز نمايند.
توتم و تابو
اما اگر به فرويد باز گرديم و بر آنچه به خصوص در مجموعه نظريات وي به عنوان يك محور قابل تامل براي انسان شناسي مطرح بوده است برسيم، بدون شك بايد به كتاب توتم و تابو (1912) اشاره كنيم و نظريه اي كه در آن فرويد در چارچوب نظريه عمومي خود درباره عقده اديپ مطرح مي كند، بپردازيم. در نظريه فرويدي عقده اديپ يعني تمايل آغازين كودك به مادر و نفرت از پدر و ميل به كشتن و جايگزين شدن وي (كه با تكيه بر اسطوره شناسي يوناني و داستان مشابهي با اين نظريه نام اديپ را بر آن مي گذارد) مهم ترين عاملي است كه مي تواند شكل گرفتن انسانيت را توجيه كند و به همين دليل فرويد اين پديده را منشا پديده هايي مهم و بزرگي همچون باورهاي ديني، اخلاق و اصولا جامعه قرارمي دهد. البته شكي نيست كه در اين جا با نوعي تقليل گرايي سرو كار داريم كه بسيار به تقليل گرايي ماركسيستي شباهت دارد (هر چند در نقطه اي واژگون نسبت به آن قرار مي گيرد) به صورتي كه اگر ماركس همه پديده ها را در نهايت به بازتوليد مادي و معيشتي جامعه بازگردانده و آن را به عنوان كليد درك عمومي همه جوامع انساني مطرح مي كرد، در فرويد نيز چنين كليدي وجود دارد و آن همان ليبدو وغريزه جنسي است كه خود را از خلال گذار فرد از مراحل مشخصي در طول دوران كودكي پيش از پيوستن به جامعه نشان مي دهد و بنا بر چند و چون اين گذار و موفقيت يا ناكام ماندن در پشت سرگذاشتن ضربه ها يا زخم خوردگي هاي عاطفي است كه فرآيندهاي ديگر اجتماعي و اخلاقي و غيره شكل مي گيرند.
آنچه در توتم و تابو بيش از هر چيز برجسته مي نمايد و به بحث هاي بي پايان و مناقشات زياد مي انجامد توجيه تبارشناسانه اي است كه فرويد از اين امر مي دهد. به باور او، آغاز جوامع انساني را بايد در شكلي مفروض دانست كه فرويد به آن نام دسته وحشي (Savage Horde) مي دهد: جماعتي از موجودات شبه انساني كه در آن يك پدر زورگو، ترسناك و بيرحم كه بر دسته خود حكم مي راند، همه زنان را از آن خود كرده و همه مردان ديگر (پسران خود) را از دسته رانده و يا اخته مي كند تا آن ها را براي هميشه از اين زنان محروم كند. در نظريه فرويدي، انسانيت زماني آغاز مي شود كه اين پسران دست به شورش زده و اين پدر بي رحم را مي كشند تا بتوانند به زنان دست يافته و موجوديت خود را گسترش دهند. و البته در تداوم اين نظريه، پسران پدر كش در پشيماني از كرده خود و به دليل فروخورده شدن اين عقده در ناخودآگاهشان، كيش پدر يا همان كيش نياكاني را به وجود مي آورند و با برپا كردن مناسك و آييني كردن هر چه بيشتر تلاش مي كنند اين خاطره تلخ را به فراموشي سپرده و آن را بدل به اسطوره اي در پرستش پدر كنند تا به اين ترتيب بتوانند فروخوردگي را پشت سرگذاشته و حيات اجتماعي را ممكن كنند.
نظريه فرويدي دسته وحشي امروز، لااقل از لحاظ شواهد مردم نگارانه و باستان شناختي و همچنين مطالعات رفتار شناسي حيواني، كاملا به زير سؤال رفته و همچون ساير نظريات شبيه به آن كه اتفاقا از سوي مردم شناسان بريتانيايي قرن نوزده مطرح مي شد و ماركس نيز به نوعي از آن ها در شكل دادن به نظريه ماترياليسم تاريخي خود و ارائه ”خط سير تاريخي… از آنچه كمون هاي اوليه مي ناميد تا دوره سرمايه داري استفاده كرد، كاملا رد شده است. با اين وصف نمي توان از نظر دور داشت كه ساختار اسطوره اي اين نظريه مي تواند همچنان مورد تامل قرار بگيرد.
در اين رابطه كلود لوي استروس، انسان شناس معروف فرانسوي، ضمن تاكيد بر آنكه هيچ نكته علمي و واقعي در اين تصور فرويدي از دسته آغازين وجود ندارد، بر آن انگشت مي گذارد كه بايد اين نظريه را در قالب يك اسطوره تحليل كرد كه همچون تمامي اسطوره هاي ديگر نه لزوما بازتابي از يك واقعه بلكه ساختي ذهني، رؤيايي نمادين و پايدار است كه خود را درون انديشه و از آن طريق درون رفتارهاي انساني وارد مي كند. در واقع لوي استروس با محوريت بخشيدن به بحث خويشاوندي و در مركز آن به نظريه تابوي ممنوعيت ازدواج با محارم (Incest) به مثابه نقطه آغازين شكل گيري فرهنگ و جدا شدن انسان از موقعيت حيواني، به صورتي غير مستقيم نظريه فرويدي را در ابعاد اسطوره اي آن و همچنين در قالب رفتاري اساسي كه همان مبادله است، تاييد مي كند: آغاز فرهنگ همراه با آغاز مبادله است و اين مبادله پيش از هر چيز مبادله زنان به مثابه تنها موجوداتي كه از قابليت بازتوليد انسان هاي ديگر برخوردارند و همراه با زنان مبادله اشياء مادي و سرانجام مبادله واژگان و جملات (اشكال نمادين و نماد سازنده) است. با اين وصف بايد تاكيد كرد كه نظريه هاي استروسي درباره تابوي ممنوعيت ازدواج با محارم و مبادله به عنوان مهم ترين و اساسي ترين محور هاي انسان شدن و پديد آمدن فرهنگ در خروجش از طبيعت، امروز با آخرين مطالعات رفتارشناسان جانوري كه هر دو پديده را در نزد پستانداران پيشرفته مشاهده كرده اند تا حد زيادي آسيب پذيرفته و بحث در اين حوزه به شدت در جريان است و طبعا به دليل كند بودن روند گسترش شناخت ما، نخست از رفتارهاي حيواني و سپس از ساختارهاي شناختي انسان (مغز)، با حركتي آرام، شكننده و نامطمئن به پيش مي رود.
روهايم و انسان شناسي روانكاوانه
اما سخن گفتن از فرويد و ميراث او در انسان شناسي نمي تواند بدون تاكيد بر انديشه و آثار روانكاو و انسان شناس مجار ژزا روهايم (Geza Roheim)(1891-1953) كه مهم ترين و شاخص ترين چهره بنيانگذار انسان شناسي روانكاوانه بوده است، معنايي داشته باشد. روهايم كه تحصيلات خود را در روان شناسي و فلسفه به انجام رسانده بود از اواخر قرن نوزده تحت تاثير آثار فرويد و شاگردان او به ويژه فرنزي (Ferenczi)، كارل آبراهام(Karl Abraham) و اتو رنك(Otto Rank) قرار گرفت و با پژوهشي كه در سال 1911 با عنوان اژدها و اژدهاكش ها (Dragons et tueurs de dragons) به انتشار رساند، براي نخستين بار نظريه هاي فرويدي خود را در بررسي فلكلور مجار به كار گرفت. روهايم اين ويژگي اساسي را داشت كه بر خلاف فرويد كه نظريه اي نوع پيدايشي (Phylogenetic) را به كار مي گرفت تا به تحليل روانكاوي فرد برسد، از نظريه اي فرد پيدايشي (Ontogenetic) استفاده مي كرد تا به تحليل كالبد عمومي جامعه برسد و به همين دليل نيز بر اين ادعا پاي مي فشرد كه كليد درك جوامع انساني را بايد در فرآيندهاي ناخودآگاه جست. البته روهايم با توجه با درك عمومي كه نسبت به جوامع ابتدايي در دوران او وجود داشت، همچون اكثريت انسان شناسان نسل اول تصور مي كرد كه كه مي تواند در اين جوامع به نوعي مدل و الگوي اوليه و دست ناخورده از جوامع پيشرفته انساني دست بيابد.
هم از اين رو روهايم بر آن شد كه سفرهاي پژوهشي گسترده اي را آغاز كند. اين سفرها او را از سال 1928 به همراهي همسرش به سوي مطالعه بر ايلونكا ها (Ilonka) در سومالي، سپس بر منطقه آليس اسپرينگ (Alice Spring) در قاره استراليا، نورمانبي ها (Normanby) در مالزي و سرانجام بر سرخپوستان يوما (Yuma) در امريكا كشاند. گريز روهايم از اروپاي فاشيست زده در سال 1938 و كار دو ساله او در بيمارستان دولتي ورچستر وسپس فعاليت هايش در نيويورك به عنوان روانكاو به او زمينه هاي لازم ديگر را براي شكل دادن به نظريه هاي روانشناختي در حوزه انسان شناسي عرضه كرد. نظريه هايي كه به خصوص در حوزه استراليا تلاش داشتند ديدگاه هاي برونيسلاو مالينوفسكي انسان شناس لهستاني تبار بريتانيايي را كه وجود عقده اديپ در ميان بوميان استراليايي و اصولا جهانشمولي اين نظريه فرويدي را رد كرده بود، به چالش كشند.
پژوهش هاي روهايم در باره بوميان استراليا در آنچه او زخم خوردگي فردپيدايشي (Ontogenetic trauma) مي ناميد و اعتقاد داشت در هر جامعه اي به صورتي متفاوت از خلال دخالت افراد بالغ در جهان كودك در مراحل رشد ليبيدويي اتفاق مي افتاد، جالب توجه است: براي مثال نماد مورد استفاده در مناسك تجورونگا (tjurunga)، نمادي فاليك است همچنان كه نماد جادو(استخوان نوك نيز) كه وسيله اي رايج در زندگي روزمره نيز هست، فاليك است. تجورونگا كه نمادي فاليك از نياي بزرگ يا مالپونگا (malpunga) و همزاد ابدي فرد است با كنده كاري دايره هايي متحدالمركز كه گوياي رحم مادري هستند، تزئين شده است. روهايم به آواندا ها (Avanda) و پيتجنتجاراها (Pitjentjara) نيز اشاره مي كند كه نوعي رسم اندام بري در نزد آن ها وجود دارد به گونه اي كه برشي نمادين در استناد به مهبل در سطح زيرين فالوس ايجاد مي كنند كه به اين ترتيب پدران به مادران مذكر بدل شده و مي توانند پسران خود را در مناسك رمز آموزي نگالونگا (ngallunga) هدايت كرده و دست مادر فاليك يا همان آلكنارينتجا راجدا كرده و به او كمك كنند تا بتواند اضطراب ناشي از اين جدايي را نيز تحمل كند.
با اين وصف نبايد از خاطر زدود كه نظريات اديپي در حوزه اقوام ابتدايي امروز هر چه بيشتر با چالش مطالعات جديد انسان شناسي در زمينه هايي چون انسان شناسي شناختي و تفسيري روبرو هستند و شايد لازم باشد پيش از نتيجه گيري هاي اطمينان بخش در اين زمينه ها در انتظار مباحث و تاملات اميك درباره چنين رسوم و مناسكي بود.
مهم ترين نقطه نظر روهايم در نظريه موسوم به نظريه فردپيدايشي فرهنگ (Ontogenetic theory of Culture) مطرح شده است كه به صورتي در مقابل و يا لااقل در تكميل نظريه فرويدي نوع پيدايش قرار مي گرفت. در واقع تجربه روهايم از زندگي روزمره اين بوميان وي را به سمت، بازنگري در توتم و تابو فرويد و ارائه اين نظريه كشاند كه به صورت بسيار ساده شده آن بود كه فرهنگ هاي انساني بر تجربه اي از يك موقعيت كودكانه استوار هستند يا بر نوعي زخم خوردگي يا ضربه كودكانه (Infantile Trauma). او با اتكاء بر تز آناتوميست هلندي، بولك(Bolk)(1866-1920)، مبني بر آنكه قابليت مغزي نوزاد انساني نسبت به انسان بالغ، بسيار كمتر از اين قابليت در نزد نوزاد شامپانزه نسبت به شامپانزه بالغ است(25درصد در برابر 65درصد) و اينكه پختگي جنسي در اين نوزاد انساني، بسيار زودتر از پختگي عمومي كالبدي فرا مي رسد، نظريه خود را مطرح مي كرد. به همين دليل در اين نظريه بر تداوم كودكي در نوزاد انساني كه دخالت نيروهاي جبراني را ضروري مي سازد تأكيد مي شد. روهايم نظريه خود را براي نخستين بار در سال 1941 در مقاله اي با عنوان تفسير روانكاوانه فرهنگ (The Psycho-Analytic Interpretation of Culture) در مجله بين المللي روانكاوي مطرح كرد. او با اين پيش فرض كه جوامع انساني داراي يك ناخودآگاه جمعي هستند، نظريه خود را چنين تعريف مي كرد: به نظر من اگر ما شناختي روانكاوانه و واقعا ژرف از همه فرهنگ ها داشتيم، مي توانستيم براي هر يك از آن ها به مشخصه اي مشابه برسيم، و آن مشخصه يك موقعيت كودكانه خاص بود، اضطراب هاي كودكانه، گرايش هاي ليبيدويي كه در هر فرهنگي نقشي تعيين كننده داشته اند .
بدين ترتيب در تفسير روانكاوي- انسان شناختي روهايمي بر 7 مسئله تأكيد مي شود: 1- در هر گروهي، فرهنگ يا فرازش(Sublimation) بر اساس فرآيند مشابهي كه در فرد دارد، رشد مي كند؛ 2- پهنه هاي فرهنگي از موقعيت هاي كودك واري كه در هر يك از آن ها حاكم است، بيرون مي آيند؛ 3- فرهنگ انساني مجموعه اي است از پي آمدهاي كودكي تداوم يافته؛ 4- اشكال انطباق گونه وار انساني از موقعيت هاي كودكانه بيرون مي آيند؛ 5- فتح طبيعت به دست ما نتيجه كاركرد تأليفي من (Ego) است؛ 6- تفسيرهاي روانكاوانه فرهنگ بايد همواره تفسيرهايي بر پايه تركيب من و او (نهاد) (Id) باشند؛ 7- تفسير عناصر فرهنگي از طريق تحليل فردي احتمالا صحيح هستند اما بايد به وسيله تحليل داده هاي انسان شناختي تكميل شوند .
با اين وصف، نقطه ضعف نظريه روهايمي در عدم توجه آن به عامل فرامن (Superego) در كنار من و او است. فرامن در حقيقت گوياي تأثير برگشتي جامعه بر فرآيندهاي رشد فردي (كودكانه) و گروهي است. تدوام مطالعات انسان شناسي روان كاوانه و روان شناسانه از سال هاي پس از جنگ جهاني دوم به بعد كه به ويژه با مطالعات مارگارت ميد (Margaret Mead)، روث بنديكت (Ruth Bendict)، ابرام كاردينر (Abram Kardiner) و ساير نظريه پردازان مكتب فرهنگ و شخصيت انجام گرفت، كه برخلاف رويكرد روهايم، كاملا از روانكاوي فرويدي فاصله گرفتند و بيش از پيش به تبيين مفهوم شخصيت در سطوح فردي و جمعي روي آوردند. با اين وجود نمي توان منكر آن شد كه در بحث فرهنگ و شخصيت نيز به تجربه كودكي اهميتي داده نشده باشد، با اين وصف اين اهميت بيشتر بر حوزه آموزش و چگونگي آن متمركز است كه نه در سال هاي نخستين حيات بلكه با شروع به ورود اوليه كودك به جامعه انجام مي گيرد. از اين رو مي توان ادعا كرد كه گرايش عمومي به موضوع همانگونه كه گفته شد با اهميت دادن هر چه بيش از پيش به مسئله فرامن بوده است
منابع:
ـ فكوهي، ن.، 1383، اديپ بوميان ، شرق، شماره 253، 11مرداد.
ـ 1381فكوهي، تاريخ انديشه و نظريات انسان شناسي، تهران، نشر ني.
Dadoun, R., 1972, Geza Roheim et l’essai de l’anthropologie psychanalytique, Paris, Payot.
1999, …Geza Roheim”, in, Encyclopedie Universalis, cd-rom. -
Freud, S., 1913, Tot6tem and Tabou, London , Routledge and Kegan Paul.-
Robert, Marthe, 1999, …S.Freud”, in, Encyclopedie Universalis, cd-rom. -
-Spencer, Jonathan, … Psychoanalysis”, in, Barnard, A., Spencer, J., 2000, Encyclopaedia of Social and Cultural Anthropology, London and NewYork, Routledge.
-Stocking, G., 1986, …Anthropology and the Science of the Irrational: Malinowski’s Encounter with Freudian Psychoanalysis”, in, G. Stocking(ed.), Malinowski, Rivers, Benedict and Others: Essays on Culture and Personality(History of Anthropology IV), Madison: University of Wisconsin Press.
شايد درست همان زماني كه كتاب تفسير روياها ي فرويد به چاپ مي رسيد، دوره زبانشناسي عمومي فرديناند سوسور نيز منتشر مي شد. با بررسي اين دو كتاب، جداي از اهداف و زمينه هاي متفاوتي كه دارند، مي توان به شباهت هايي ميان آنها رسيد. درآغاز توضيح دهيم كه سوسور آن نگاه تاريخي به زبان را كنار گذاشت و زبان را چونان يك ساخت همزمان در نظر گرفت؛ ساختي كه از مولفه هاي آوايي، واژگاني و معنايي شكل يافته است. سوسور با ايجاد برش در طول و عرض زبان قائل به دو محور همنشيني و محور جانشيني براي آن شد. محور همنشيني روابط ميان واژگان را مشخص مي كند و محور جانشيني بر خاصيت جابه جايي و جايگزيني كلمات اشاره دارد.
جالب است بدانيم فرويد نيز در كتاب تفسير روياها ويژگي هاي مشابهي را براي ساختار رويا برشمرد. رويا براي فرويد صحنه نمايش اميال سركوفته ناخودآگاهي است. آرزوهاي كام نايافته اي كه در رويا مجال ظهور مي يابند. از نظر فرويد رويا داراي چهار سازوكار مهم است: 1. درهم فشردگي؛ 2. جابه جايي؛ 3. نمايشي؛ 4. نمادين بودن.
مقصود از درهم فشردگي، سازوكاري است كه از آن طريق چندين ميل يا آرزوي سركوفته در تصوير يا صحنه اي واحد در كنار گرد مي آيند و مقصود از سازوكار جابه جايي، پراكندگي و انتشار اميال و جابه جايي آنها با يكديگر است. بر اين اساس مي بينيم كه اين دو سازوكار اخير رويا چگونه قابل تطبيق با محورهاي عمودي و افقي زبان از نظر سوسور است. بر همين اساس بود كه آراي فرويد در انسان شناسي ساخت گرا از جمله كارهاي لوي استروس و روانكاوي لكان و آنگاه آراي انديشمندان و فيلسوفان متاثر از جريان هاي ساخت گرا، پساساخت گرا و پسامدرن خوانشي نو يافت. لوي استروس با استفاده از تقابل هاي دوگانه سوسوري به تحليل فرهنگ هاي بومي پرداخت و با پژوهش هاي خود در اين فرهنگ ها به جست وجوي عقده اديپ روي آورد. به نظر وي محارم آميزي (incest) اولين قانوني است كه مرز بين توحش و مدنيت را از هم جدا مي كند. او عقده اديپ فرويد را جهاني دانست و به بررسي آن در قالب هاي زبانشناسي ساخت گرا پرداخت.
نخواست كه رنج بكشد.
|
|
فرويد براي درمان بيماران خود روش هاي هيپنوتيسم و تخليه هيجاني بروير را به كار بسته بود اما رضايت او از هيپنوتيسم به تدريج كاهش يافت
زيگموند فرويد در ششم ماه مه 1856 در فري برگ مرواي (كه اكنون پريبور نام دارد و در جمهوري چك واقع است) به دنيا آمد. در 1990 نام ميدان استالين اين شهر به ميدان فرويد تغيير يافت. پدرش تاجر پشم بود كه چون در شهر خود ورشكست شد، با خانواده اش ابتدا به لايپزيك و مدتي بعد يعني هنگامي كه فرويد چهار ساله بود به وين نقل مكان كرد. فرويد تقريبا مدت 80سال در وين باقي ماند.
پدر فرويد 20 سال از مادرش مسن تر و مردي سخت گير و قدرت طلب بود. فرويد هنگامي كه پسر خردسالي بود ضمن احساس ترس از پدر، او را دوست داشت. مادرش حمايت كننده و بامحبت بود و فرويد نسبت به او دلبستگي داشت. البته اين ترس از پدر و كشش به مادر چيزي است كه بعدها فرويد آن را عقده اديپ ناميد و چنين به نظر مي رسد كه اين مفهوم از تجارب دوره كودكي وي و يادآوري آن ها گرفته شده باشد.
مادر فرويد نسبت به فرزند اول خود احساس غرور مي كرد و متقاعد شده بود كه وي مرد بزرگي خواهد شد. فرويد كه تاثير توجه و حمايت مادرش را در جمله زير منعكس مي كند نوشت مردي كه محبوب بي چون وچراي مادرش بوده است در تمام زندگي احساس يك فاتح را دارد، احساس اطمينان از موفقيت كه اغلب موجب موفقيت واقعي مي شود. فرويد از همان سال هاي نخستين سطوح بالايي از هوش را نشان داد كه والدين او به پرورش آن كمك كردند، براي مثال خواهران او اجازه نواختن پيانو را نداشتند مبادا كه صداي آن مطالعات فرويد را آشفته كند. به او اتاقي اختصاصي داده شده بود كه بيشتر وقت خود را در آن مي گذراند، حتي غذايش را در آن جا مي خورد تا وقت مطالعاتش را از دست ندهد. اتاق وي تنها اتاق آپارتمان بود كه چراغ نفتي با ارزشي داشت، باقي افراد خانواده از شمع استفاده مي كردند.
فرويد يك سال زودتر از معمول وارد دبيرستان شد و اغلب شاگرد اول بود. فرويد كه زبان آلماني و عبري را به راحتي صحبت مي كرد، در مدرسه بر زبان هاي لاتين، يوناني، فرانسوي و انگليسي تسلط يافت و ايتاليايي و اسپانيايي را نزد خودش ياد گرفت. وي از سن 8 سالگي از خواندن آثار شكسپير به انگليسي لذت مي برد.
در 17 سالگي به عنوان فردي ممتاز از آن جا فارغ التحصيل شد. نظريه تكامل داروين علاقه او را در مورد رويكرد علمي نسبت به دانش بيدار كرد، فرويد تصميم گرفت تحصيلات خود را در رشته پزشكي پي گيرد. به اشتغال در طبابت تمايل زيادي نداشت اما رشته پزشكي را به ابن اميد انتخاب كرد كه او را به حرفه اي در زمينه پژوهش هاي علمي هدايت كند.
او در سال 1873 تحصيلات خود را در وين آغاز كرد. به سبب علاقه به ساير رشته ها يي كه رابطه مستقيم با پزشكي نداشت مانند فلسفه اتمام تحصيلات او هشت سال به طول كشيد. در ابتدا به زيست شناسي علاقه مند شد و بيش از 400 مارماهي نر را براي بررسي دقيق بيضه ها كالبد شكافي كرد. او از اين بررسي ها نتيجه اي به دست نياورد، اما اين نكته قابل توجه است كه نخستين تلاش وي در راه تحقيق به امور جنسي معطوف شد. سپس به فيزيولوژي مطالعه درباره نخاع شوكي ماهي روي آورد و شش سال در انستيتوي فيزيولوژي كار كرد.
فرويد در دوره تحصيل خود آزمايش درباره داروي كوكائين را آغاز كرد. او شخصا آن را مصرف مي كرد و آن را در اختيار نامزد، خواهران و دوستانش نيز قرار مي داد. از اين رو فرويد مسئول معرفي كوكائين براي استفاده در معالجات پزشكي شناخته شده است. او نسبت به اين ماده اشتياق داشت و مي گفت كه اين ماده افسردگي او را بهبود مي بخشد و به بهبودي سوءهاضمه مزمن او كمك مي كند. تصور مي كرد داروي عجيبي كشف كرده است كه همه بيماري ها از سياتيك تا دريازدگي را درمان مي كند و شهرت و معروفيتي را كه مشتاقانه طالبش بود برايش فراهم مي كند. اما اين طور نشد. يكي از پزشكان همكار فرويد هنگامي كه مكالمه اتفاقي فرويد درباره كوكائين را شنيد، با انجام آزمايش هايي كشف كرد كه اين دارو مي تواند براي بي حس كردن چشم انسان به كار رود و بدين سان عمل جراحي چشم را براي نخستين بار ممكن ساخت.
فرويد در سال 1884 مقاله اي درباره استفاده هاي سودمند كوكائين منتشر كرد و اين مقاله تا اندازه اي به عنوان عاملي براي مصرف همه گير كوكائين در اروپا و آمريكا تلقي شد كه تا سالهاي 1920 ادامه داشت. فرويد به خاطر جانبداري از مصرف كوكائين براي مقاصدي غير از جراحي چشم و ترويج اين ماده افيوني در جهان به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. او در بقيه عمر خود كوشيد تا صحه اي را كه به مصرف كوكائين گذاشته بود، از خاطره اش محو كند و حتي در شرح حال خود از اشاره به كارهايش در اين مورد خود داري كرد.
يكي از استادان فرويد را از دنبال كردن حرفه پژوهش علمي كه فرويد قصد ادامه در آن را داشت مايوس كرد و به او گفت كه سال ها طول مي كشد تا وي بتواند مقام استادي را به دست آورد و در نظام دانشگاهي آن زمان خود را از نظر مالي تامين كند. از آن جايي كه فرويد درآمد مستقلي نداشت، تصميم گرفت كه حرفه شخصي را آغاز كند. انگيزه ديگر براي حرفه شخصي نامزدي وي با مارتا برنايس بود كه به مدت چهار سال قبل از اين كه آن ها بتوانند از عهده ازدواج برآيند، ادامه داشت. فرويد به عنوان يك عصب شناس باليني در سال 1881 حرفه شخصي خود را برقرار نمود و شروع به كاوش شخصيت افرادي كرد كه از آشفتگي هاي هيجاني رنج مي بردند.
فرويد در اين سال ها با ژوزف بروير پزشك معروف، دوست شد. بروير كه پزشك حاذق و موفقي بود دوستي و رايزني خود را از فرويد جوان و تهيدست دريغ نكرد و حتي مبلغي به او قرض داد. بروئر براي فرويد به منزله پدر بود و بروئر نيز آشكارا فرويد را به عنوان برادر كوچك تر و باهوش خود تلقي مي كرد. بروئر در نامه اي به يكي از دوستانش نوشت: هوشمندي فرويد به اوج خود مي رسد و من مانند مرغي كه به شاهين خيره شده باشد، او را نظاره مي كنم . آن دو اغلب درباره بعضي از بيماران بروئر از جمله آنا اُ كه شرح حال او محور اصلي تحول روانكاوي است، بحث مي كردند.
آنا اُ كه زن 21 ساله باهوشي بود، علايم هيستريكي شديد و متعددي از جمله فلج، زوال حافظه، ناهنجاري رواني، تهوع و اختلال بينايي و تكلم از خود نشان مي داد. اين نشانه ها براي نخستين بار زماني ظاهر شد كه او از پدرش كه در بستر مرگ بود، پرستاري مي كرد. بروير معالجه او را با به كار بستن هپنوتيسم شروع كرد. او متوجه شد هنگامي كه وي به خواب هيپنوتيسمي مي رفت، تجارب خاصي را به ياد مي آورد كه ظاهرا نشانه هاي بيماري را كاهش مي داد.
بروير بيش از يك سال همه روزه آنا را مي ديد. در ملاقات هايشان آنا رويداد هاي ناراحت كننده روزانه را تعريف مي كرد. پس از آن غالبا نوعي رهايي از نشانه هاي بيماري را تجربه مي كرد. او از گفت وگو هايش با بروير با عنوان پاك كردن دودكش و درمان مبتني برگفتار ياد مي كرد و با ادامه درمان بروير متوجه شد و براي فرويد توضيح داد رويدادهايي كه آنا تحت شرايط هيپنوتيسم به ياد مي آورد، افكار و تجاربي را شامل مي شد كه برايش نفرت انگيز بودند. هنگامي كه مي توانست تحت شرايط هيپنوتيسم خود را از اين تجارب رها كند يا از شدت نشانه هاي بيماري كم مي شد و يا به طور كلي از بين مي رفت.
البته به نظر مي رسد كه آنا اُ از راه درمان پالايشي بروير درمان نشد. پس از آن كه بروير معالجه آنا را متوقف كرد، او مدتي در بيمارستان بستري شد و در آن جا ساعت ها در كنار عكس پدرش مي نشست و درباره زيارت قبرش صحبت مي كرد. بروئر به فرويد گفت كه او ديوانه شده است و اظهار اميدواري كرد كه ممكن است بميرد و درد و رنجش پايان يابد. معلوم نيست كه او چگونه توانست بر بيماريش غلبه كند، اما بعد ها آنا اُ يك مددكار اجتماعي و طرفدار حقوق مساوي زنان شد و بر لزوم تعليم و تربيت زنان صحه گذاشت.
در 1885 يك بورس پژوهشي به فرويد امكان داد تا چهار ماه و نيم در فرانسه زير نظر شاركو به مطالعه بپردازد. شاركو استفاده از هيپنوتيسم را در درمان بيماران هيستريك به او نشان داد، همچنين نقش اميال جنسي را در رفتار هيستريكي به فرويد گوشزد كرد. شبي در يك مهماني فرويد ادعاي شاركو را داير بر اين كه مشكلات يكي از بيمارانش اساس جنسي دارد شنيد در اين گونه موارد هميشه اندام تناسلي مطرح است هميشه، هميشه، هميشه .
فرويد يكسال پس از بازگشت از پاريس، بار ديگر به ياد اساس جنسي اختلال هيجاني افتاد. يكي از همكاران فرويد از او خواست تا مورد زني را كه از حمله هاي اضطراب شديد رنج مي برد و تنها هنگامي آرامش مي يافت كه مي دانست پزشكش در هر لحظه كجاست بررسي كند. پزشك مذكور به فرويد گفت كه اضطراب اين زن از ناتواني جنسي شوهرش ناشي شده است. اين زن پس از 18 سال ازدواج هنوز باكره بود. دكتر به فرويد گفت ما با نسخه منحصر به فرد اين نوع بيماري آشنايي كافي داريم، اما نمي توانيم آن را درمان كنيم.
فرويد براي درمان بيماران خود روش هاي هيپنوتيسم و تخليه هيجاني بروير را به كار بسته بود، اما رضايت او از هيپنوتيسم به تدريج كاهش يافت. گرچه به ظاهر نشانه هاي بيماري را با موفقيت از بين مي برد، چنين به نظر مي رسيد كه نمي توانست بيماري را كاملا درمان كند. بسياري از بيماران با مجموعه اي از نشانه هاي جديد باز مي گشتند. به علاوه او دريافت كه هيپنوتيسم كردن بعضي از بيماران نوروتيك و يا به خواب عميق بردن آن ها امكان پذير نيست. او به زودي هيپنوتيسم را كنار گذاشت، اما تخليه هيجاني را به عنوان روش تداعي آزاد به كاربست.براين اساس بيمار روي كاناپه دراز مي كشد و تشويق مي شود كه آزادانه و خودانگيخته صحبت كندو هر انديشه اي را كه به ذهنش مي رسد هرقدر هم كه بي اهميت، شرم آور يا احمقانه به نظر رسد به طور كامل ابراز مي كند. هدف روش روانكاوي فرويد اين بود كه خاطره ها و افكار سركوب شده بيمار كه فرضا منشاء رفتار مسئله دار او محسوب مي شود به هوشياري راه يابد.
به عقيده فرويد در مورد مطالبي كه در هنگام تداعي آزاد اشكار مي شود هيچ تصادفي وجود ندارد و بيمار آن ها را آگاهانه سانسور نمي كند. تجاربي كه هنگام تداعي آزاد از طرف بيمار فاش مي شوند از پيش تعيين شده هستند، يعني به سبب ماهيت تعارضي شان سرزده و با فشار به هوشياري راه مي يابند. آن ها به سطح هشياري بيمار هجوم مي آورند، به گونه اي كه او مجبور مي شود آن ها را براي درمانگر بيان كند.
فرويد ازطريق روش تداعي آزاد كشف كرد كه خاطرات بيمارانش همواره به تجارب كودكي آن ها بر مي گردد و بسياري از اين خاطرات سركوب شده به مسائل جنسي معطوف اند. او كه از پيش نسبت به نقش احنمالي عوامل جنسي در سبب شناسي بيماري مراجعانش آگاه شده بود و مطمئنا از ادبيات معاصر درباره آسيب شناسي جنسي اطلاع داشت به رويدادهاي مربوط به عوامل جنسي بيمارانش بيشتر دقت كرد.
در سال 1895بروير و فرويد كتاب پژوهش هايي درباره هيستري را منتشر كردند كه اغلب نقطه آغاز رسمي روانكاوي تلقي مي شود، هرچند فرويد كلمه روانكاوي را تا يك سال پس از آن به كار نبرد. چند مقاله مشترك و چند شرح حال موردي از جمله شرح حال آنا اُ محتواي اين كتاب را تشكيل مي داد.
بروير نسبت به انتشار اين كتاب ترديد داشت. آنان درباره عقيده فرويد مبني بر اين كه تنها علت روان رنجوري همانا مسائل جنسي است، با يكديگر بحث كرده بودند. بروئر مي پذيرفت كه مسئله جنسي ممكن است در روان رنجوري مهم باشد اما عقيده نداشت كه تنها علت آن است. او مي گفت فرويد براي دفاع از اين نتيجه گيري خود شواهدي كافي در دست ندارد. اما تصميم فرويد براي انتشار كتاب موجب تيرگي روابط آن ها شد.
در سال 1896 پس از چند سال كار باليني فرويد ديگر متقاعد شده بود كه تعارض هاي جنسي علت اصلي تمام روان رنجوري هاست. وي متوجه شد كه اكثر بيماران زن وي تجربه هاي آسيب زايي را در كودكي گزارش داده اند. اين رويدادها به اغوا شباهت داشتند. امروزه اين تجربيات را بهره كشي از كودك مي خوانيم و اغلب شامل زنا يا تجاوز به محارم است. فرويد معتقد بود كه همين آسيب هاي جنسي اوليه علت رفتار روان رنجور در بزرگسالي ست.
حدودا يك سال بعد از اين كه اين نظر را منتشر كرد، نظر خود را تغيير داد و نتيجه گرفت كه در بيشتر موارد بهره كشي جنسي كودكي، گزارش شده توسط بيمارانش واقعا هرگز رخ نداده اند. فرويد اظهار داشت كه آن ها خيالپردازي هاي خود را به او گفته بودند و نه آنچه را كه عملا اتفاق افتاده بود. در ابتدا اين ضربه كوبنده اي بود، زيرا به نظر مي رسيد كه اساس نظريه روان رنجوري او سست شده. چگونه آسيب هاي كودكي مي توانست اساس رفتار روان رنجور باشد، در حالي كه اين تجربيات هرگز واقع نشده است.
با تامل بيشتر فرويد متقاعد شد خيالپردازي هايي كه بيماران براي او شرح داده بودند كاملا براي خود آن ها واقعي است. آن ها باور داشتند كه رويدادهاي جنسي واقعا اتفاق افتاده بودند. فرويد نتيجه گرفت كه چون خيالپردازي ها بر ميل جنسي تمركز داشتند ميل جنسي علت روان رنجوري بزرگسالي باقي مانده است.
نزديك به يك قرن بعد جفري ماسون سرپرست آرشيوهاي فرويد ادعا كرد كه فرويد دروغ گفته است و بيماران او واقعا فرباني بهره كشي جنسي بوده اند. فرويد اين تجربه ها را خيال پردازي خواند تا افكار خود را براي عموم خوشايندتر و پذيرفتني تر كند. اين اتهامات عموميت بين المللي يافتند و به وسيله اغلب شاگردان فرويد به باد انتقاد گرفته شدند زيرا به اعتقاد آنان ماسون شواهد قانع كننده كمي را ارائه داده بود. اشاره به اين نكته با ارزش است كه فرويد هرگز نگفت كه همه بهره كشي هاي جنسي گزارش شده خيالپردازي بودند، آنچه را كه وي انكار كرد اين بود كه گزارش هاي بيماران او هميشه درست بوده است. او نوشت اين به سختي باور كردني بود كه اعمال منحرف و نابهنجار بر عليه كودكان تا اين اندازه عمومي باشد.
قضاوت نهايي درباره نظريه هاي اغوا هر چه باشد، پيداست فرويد كه نقش ميل جنسي را در زندگي هيجاني مورد تاكيد قرار داد، شخصا نسبت به امور جنسي نگرشي منفي داشت و خودش مشكلات جنسي را تجربه مي كرد. او به طور مستمر درباره خطر فعاليت جنسي حتي براي كساني كه روان رنجور نبودند، مطلب نوشت و اظهار مي داشت كه ما بايد بكوشيم تا خود را از اين نياز معمول حيواني بالاتر بكشيم. او نوشت عمل جنسي انسان را پست مي كند، روان و بدن، هر دو را آلوده مي سازد. در 1897 كه 41 ساله بود گزارش داد كه فعاليت هاي جنسي را شخصا كنار گذاشته است و به دوستي نوشت شوق جنسي براي شخصي مانند من ديگر بي فايده است.
او در همان زمان كار تاريخي خودكاوي يا تحليل شخصي را آغاز كرد. او شماري از مشكلات روان رنجوري را به مدت چهار سال تجربه كرده بود و وضعيت خودش را به عنوان روان رنجور اضطرابي تشخيص داد كه آن را به انباشته شدن تنش جنسي نسبت داد. او از سردردهاي ميگرني، مشكلات مجاري ادرار و انقباض روده گزارش مي داد و درباره مرگ، مسافرت، فضاهاي باز و بيماري قلبي احساس نگراني مي كرد. اين زمان شديد ترين دوره آشفتگي فرويد محسوب مي شد. در عين حال يكي از خلاق ترين مراحل زندگي او بود. در واقع بيشتر نظريه روان رنجوري او از مشكلات روان رنجوري خودش و روشي كه براي تحليل آن ها به كار برد نشات گرفت. او در اين مورد نوشت مهم ترين بيمار براي من شخص خودم بود. او خود كاوي را به عنوان وسيله اي براي درك بهتر خود و بيمارانش در پيش گرفت و روشي را كه به كار برد تحليل رويا ناميد.
فرويد ضمن پژوهش هايش كشف كرده بود كه روياهاي بيمار ممكن است يك منبع غني از امور هيجاني مهم باشند. روياها اغلب حاوي سرنخ هاي با ارزشي در مورد علل زمينه ساز اختلال بودند. به همين سبب اعتقاداتش به اثبات گرايي كه هر چيزي علتي دارد، فكر مي كرد كه رويدادهاي موجود در رويا نمي توانند به كلي بي معنا باشند. آن ها بايد نتيجه چيزي در ناهشيار شخص باشند.
فرويد چون مي دانست كه نمي تواند خود را با روش تداعي آزاد روانكاوي كند،به سبب دشواري ايفاي نقش بيمار و درمانگر به طور همزمان تصميم گرفت روياهايش را مورد بررسي قرار دهد. هر صبح به محض بيدار شدن، محتواي روياهاي شب قبلش را يادداشت مي كرد و سپس اين مواد را در معرض تداعي آزاد قرار مي داد.
خودكاوي او تقريبا دو سال به طول انجاميد و سرانجام دركتاب تعبير روياها انتشار يافت (1900) كتابي كه امروزه اثر عمده او تلقي مي شود. در اين كتاب براي اولين بار عقده اديپ را كه عمدتا از تجارب دوره كودكي خودش گرفته بود، به اختصار مطرح كرد. اين كتاب مورد تحسين همگان قرار نگرفت، اما اظهارنظرهاي جالب زيادي در موردش نوشته شد. سرانجام تعبير رويا آن قدر موفقيت پيدا كرد كه در زمان حيات فرويد هشت بار مورد تجديد چاپ قرار گرفت. او تحليل روياها را به عنوان يك روش استاندارد براي روانكاوي انتخاب كرد و در بقيه عمر خود همه روزه نيم ساعت آخر روز را به اين كار اختصاص داد.
فرويد در سال هاي بعد از 1900 عقايد جديد خود را تدوين كرد و آن ها رابسط داد. در 1901 آسيب شناسي رواني زندگي روزمره را منتشر كرد كه توصيف لغزش فرويدي را كه امروزه معروف است شامل مي شد. او مي گفت كه در رفتار روزمره ما انديشه هاي ناهشيار كه براي خودنمايي تلاش مي كنند، مي توانند افكار و عمل ما را تغيير دهند. آنچه كه ممكن است ظاهرا لغزش هاي اتفاقي زبان يا فراموشي تلقي شود، با وجود ناآگاهانه بودن بازتاب هاي واقعي انگيزه ها هستند.كتاب ديگر او سه مقاله درباره نظريه جنسيت در سال 1905 منتشر شد.
در نخستين دهه قرن بيستم مقام شخصي و حرفه اي فرويد پيشرفت كرد، كارهاي عملي او افزايش يافت و همكارانش اظهار نظرهايش را جدي گرفتند. در 1909 به همراه يونگ براي سخنراني در دانشگاه كلارك آمريكا توسط جي استنلي هال دعوت شد.
در 1923 كه فرويد به اوج شهرت خود رسيده بود، معلوم شد كه به سرطان دهان مبتلاست. شانزده سال آخر عمر او تقريبا با درد سپري شد.
هنگامي كه هيتلر در سال 1933 به قدرت رسيد، موضع رسمي حكومت نازي درباره روانكاوي با به آتش كشيدن كتاب هاي فرويد آشكار شد. فرويد چنين اظهار نظر كرد چقدر داريم پيشرفت مي كنيم. اگر در قرون وسطي مي زيستم خودم را مي سوزاندند، امروز به سوزاندن كتاب هايم قناعت مي كنند.
در ماه مارس 1938 آلمان اتريش را اشغال كرد. فرويد اصرار داشت كه در وين بماند. سرانجام وقتي به خانه اش يورش بردند و دخترش آنا را دستگير كردند، راضي به جلاي وطن شد. هر چند فرويد در انگلستان مورد استقبال خوبي قرار گرفت، اما قادر نبود كه از سال هاي آخر عمر خود لذت ببرد، زيرا سلامت او رو به نقصان بود.
در 21 سپتامبر 1939 او از پزشك خود خواست كه نگذارد بيش از اين رنج بكشد. پزشك او در 24 ساعت مرفين بيش از اندازه به او تزريق كرد و سرانجام سال هاي رنج براي او پايان يافت و بدرود حيات گفت
نگارش و اقتباس: ابراهيم عبداللهي
زيگموند فرويد در ششم ماه مه 1856 در فري برگ مرواي (كه اكنون پريبور نام دارد و در جمهوري چك واقع است) به دنيا آمد. در 1990 نام ميدان استالين اين شهر به ميدان فرويد تغيير يافت. پدرش تاجر پشم بود كه چون در شهر خود ورشكست شد، با خانواده اش ابتدا به لايپزيك و مدتي بعد يعني هنگامي كه فرويد چهار ساله بود به وين نقل مكان كرد. فرويد تقريبا مدت 80سال در وين باقي ماند.
پدر فرويد 20 سال از مادرش مسن تر و مردي سخت گير و قدرت طلب بود. فرويد هنگامي كه پسر خردسالي بود ضمن احساس ترس از پدر، او را دوست داشت. مادرش حمايت كننده و بامحبت بود و فرويد نسبت به او دلبستگي داشت. البته اين ترس از پدر و كشش به مادر چيزي است كه بعدها فرويد آن را عقده اديپ ناميد و چنين به نظر مي رسد كه اين مفهوم از تجارب دوره كودكي وي و يادآوري آن ها گرفته شده باشد.
مادر فرويد نسبت به فرزند اول خود احساس غرور مي كرد و متقاعد شده بود كه وي مرد بزرگي خواهد شد. فرويد كه تاثير توجه و حمايت مادرش را در جمله زير منعكس مي كند نوشت مردي كه محبوب بي چون وچراي مادرش بوده است در تمام زندگي احساس يك فاتح را دارد، احساس اطمينان از موفقيت كه اغلب موجب موفقيت واقعي مي شود. فرويد از همان سال هاي نخستين سطوح بالايي از هوش را نشان داد كه والدين او به پرورش آن كمك كردند، براي مثال خواهران او اجازه نواختن پيانو را نداشتند مبادا كه صداي آن مطالعات فرويد را آشفته كند. به او اتاقي اختصاصي داده شده بود كه بيشتر وقت خود را در آن مي گذراند، حتي غذايش را در آن جا مي خورد تا وقت مطالعاتش را از دست ندهد. اتاق وي تنها اتاق آپارتمان بود كه چراغ نفتي با ارزشي داشت، باقي افراد خانواده از شمع استفاده مي كردند.
فرويد يك سال زودتر از معمول وارد دبيرستان شد و اغلب شاگرد اول بود. فرويد كه زبان آلماني و عبري را به راحتي صحبت مي كرد، در مدرسه بر زبان هاي لاتين، يوناني، فرانسوي و انگليسي تسلط يافت و ايتاليايي و اسپانيايي را نزد خودش ياد گرفت. وي از سن 8 سالگي از خواندن آثار شكسپير به انگليسي لذت مي برد.
در 17 سالگي به عنوان فردي ممتاز از آن جا فارغ التحصيل شد. نظريه تكامل داروين علاقه او را در مورد رويكرد علمي نسبت به دانش بيدار كرد، فرويد تصميم گرفت تحصيلات خود را در رشته پزشكي پي گيرد. به اشتغال در طبابت تمايل زيادي نداشت اما رشته پزشكي را به ابن اميد انتخاب كرد كه او را به حرفه اي در زمينه پژوهش هاي علمي هدايت كند.
او در سال 1873 تحصيلات خود را در وين آغاز كرد. به سبب علاقه به ساير رشته ها يي كه رابطه مستقيم با پزشكي نداشت مانند فلسفه اتمام تحصيلات او هشت سال به طول كشيد. در ابتدا به زيست شناسي علاقه مند شد و بيش از 400 مارماهي نر را براي بررسي دقيق بيضه ها كالبد شكافي كرد. او از اين بررسي ها نتيجه اي به دست نياورد، اما اين نكته قابل توجه است كه نخستين تلاش وي در راه تحقيق به امور جنسي معطوف شد. سپس به فيزيولوژي مطالعه درباره نخاع شوكي ماهي روي آورد و شش سال در انستيتوي فيزيولوژي كار كرد.
فرويد در دوره تحصيل خود آزمايش درباره داروي كوكائين را آغاز كرد. او شخصا آن را مصرف مي كرد و آن را در اختيار نامزد، خواهران و دوستانش نيز قرار مي داد. از اين رو فرويد مسئول معرفي كوكائين براي استفاده در معالجات پزشكي شناخته شده است. او نسبت به اين ماده اشتياق داشت و مي گفت كه اين ماده افسردگي او را بهبود مي بخشد و به بهبودي سوءهاضمه مزمن او كمك مي كند. تصور مي كرد داروي عجيبي كشف كرده است كه همه بيماري ها از سياتيك تا دريازدگي را درمان مي كند و شهرت و معروفيتي را كه مشتاقانه طالبش بود برايش فراهم مي كند. اما اين طور نشد. يكي از پزشكان همكار فرويد هنگامي كه مكالمه اتفاقي فرويد درباره كوكائين را شنيد، با انجام آزمايش هايي كشف كرد كه اين دارو مي تواند براي بي حس كردن چشم انسان به كار رود و بدين سان عمل جراحي چشم را براي نخستين بار ممكن ساخت.
فرويد در سال 1884 مقاله اي درباره استفاده هاي سودمند كوكائين منتشر كرد و اين مقاله تا اندازه اي به عنوان عاملي براي مصرف همه گير كوكائين در اروپا و آمريكا تلقي شد كه تا سالهاي 1920 ادامه داشت. فرويد به خاطر جانبداري از مصرف كوكائين براي مقاصدي غير از جراحي چشم و ترويج اين ماده افيوني در جهان به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. او در بقيه عمر خود كوشيد تا صحه اي را كه به مصرف كوكائين گذاشته بود، از خاطره اش محو كند و حتي در شرح حال خود از اشاره به كارهايش در اين مورد خود داري كرد.
يكي از استادان فرويد را از دنبال كردن حرفه پژوهش علمي كه فرويد قصد ادامه در آن را داشت مايوس كرد و به او گفت كه سال ها طول مي كشد تا وي بتواند مقام استادي را به دست آورد و در نظام دانشگاهي آن زمان خود را از نظر مالي تامين كند. از آن جايي كه فرويد درآمد مستقلي نداشت، تصميم گرفت كه حرفه شخصي را آغاز كند. انگيزه ديگر براي حرفه شخصي نامزدي وي با مارتا برنايس بود كه به مدت چهار سال قبل از اين كه آن ها بتوانند از عهده ازدواج برآيند، ادامه داشت. فرويد به عنوان يك عصب شناس باليني در سال 1881 حرفه شخصي خود را برقرار نمود و شروع به كاوش شخصيت افرادي كرد كه از آشفتگي هاي هيجاني رنج مي بردند.
فرويد در اين سال ها با ژوزف بروير پزشك معروف، دوست شد. بروير كه پزشك حاذق و موفقي بود دوستي و رايزني خود را از فرويد جوان و تهيدست دريغ نكرد و حتي مبلغي به او قرض داد. بروئر براي فرويد به منزله پدر بود و بروئر نيز آشكارا فرويد را به عنوان برادر كوچك تر و باهوش خود تلقي مي كرد. بروئر در نامه اي به يكي از دوستانش نوشت: هوشمندي فرويد به اوج خود مي رسد و من مانند مرغي كه به شاهين خيره شده باشد، او را نظاره مي كنم . آن دو اغلب درباره بعضي از بيماران بروئر از جمله آنا اُ كه شرح حال او محور اصلي تحول روانكاوي است، بحث مي كردند.
آنا اُ كه زن 21 ساله باهوشي بود، علايم هيستريكي شديد و متعددي از جمله فلج، زوال حافظه، ناهنجاري رواني، تهوع و اختلال بينايي و تكلم از خود نشان مي داد. اين نشانه ها براي نخستين بار زماني ظاهر شد كه او از پدرش كه در بستر مرگ بود، پرستاري مي كرد. بروير معالجه او را با به كار بستن هپنوتيسم شروع كرد. او متوجه شد هنگامي كه وي به خواب هيپنوتيسمي مي رفت، تجارب خاصي را به ياد مي آورد كه ظاهرا نشانه هاي بيماري را كاهش مي داد.
بروير بيش از يك سال همه روزه آنا را مي ديد. در ملاقات هايشان آنا رويداد هاي ناراحت كننده روزانه را تعريف مي كرد. پس از آن غالبا نوعي رهايي از نشانه هاي بيماري را تجربه مي كرد. او از گفت وگو هايش با بروير با عنوان پاك كردن دودكش و درمان مبتني برگفتار ياد مي كرد و با ادامه درمان بروير متوجه شد و براي فرويد توضيح داد رويدادهايي كه آنا تحت شرايط هيپنوتيسم به ياد مي آورد، افكار و تجاربي را شامل مي شد كه برايش نفرت انگيز بودند. هنگامي كه مي توانست تحت شرايط هيپنوتيسم خود را از اين تجارب رها كند يا از شدت نشانه هاي بيماري كم مي شد و يا به طور كلي از بين مي رفت.
البته به نظر مي رسد كه آنا اُ از راه درمان پالايشي بروير درمان نشد. پس از آن كه بروير معالجه آنا را متوقف كرد، او مدتي در بيمارستان بستري شد و در آن جا ساعت ها در كنار عكس پدرش مي نشست و درباره زيارت قبرش صحبت مي كرد. بروئر به فرويد گفت كه او ديوانه شده است و اظهار اميدواري كرد كه ممكن است بميرد و درد و رنجش پايان يابد. معلوم نيست كه او چگونه توانست بر بيماريش غلبه كند، اما بعد ها آنا اُ يك مددكار اجتماعي و طرفدار حقوق مساوي زنان شد و بر لزوم تعليم و تربيت زنان صحه گذاشت.
در 1885 يك بورس پژوهشي به فرويد امكان داد تا چهار ماه و نيم در فرانسه زير نظر شاركو به مطالعه بپردازد. شاركو استفاده از هيپنوتيسم را در درمان بيماران هيستريك به او نشان داد، همچنين نقش اميال جنسي را در رفتار هيستريكي به فرويد گوشزد كرد. شبي در يك مهماني فرويد ادعاي شاركو را داير بر اين كه مشكلات يكي از بيمارانش اساس جنسي دارد شنيد در اين گونه موارد هميشه اندام تناسلي مطرح است هميشه، هميشه، هميشه .
فرويد يكسال پس از بازگشت از پاريس، بار ديگر به ياد اساس جنسي اختلال هيجاني افتاد. يكي از همكاران فرويد از او خواست تا مورد زني را كه از حمله هاي اضطراب شديد رنج مي برد و تنها هنگامي آرامش مي يافت كه مي دانست پزشكش در هر لحظه كجاست بررسي كند. پزشك مذكور به فرويد گفت كه اضطراب اين زن از ناتواني جنسي شوهرش ناشي شده است. اين زن پس از 18 سال ازدواج هنوز باكره بود. دكتر به فرويد گفت ما با نسخه منحصر به فرد اين نوع بيماري آشنايي كافي داريم، اما نمي توانيم آن را درمان كنيم.
فرويد براي درمان بيماران خود روش هاي هيپنوتيسم و تخليه هيجاني بروير را به كار بسته بود، اما رضايت او از هيپنوتيسم به تدريج كاهش يافت. گرچه به ظاهر نشانه هاي بيماري را با موفقيت از بين مي برد، چنين به نظر مي رسيد كه نمي توانست بيماري را كاملا درمان كند. بسياري از بيماران با مجموعه اي از نشانه هاي جديد باز مي گشتند. به علاوه او دريافت كه هيپنوتيسم كردن بعضي از بيماران نوروتيك و يا به خواب عميق بردن آن ها امكان پذير نيست. او به زودي هيپنوتيسم را كنار گذاشت، اما تخليه هيجاني را به عنوان روش تداعي آزاد به كاربست.براين اساس بيمار روي كاناپه دراز مي كشد و تشويق مي شود كه آزادانه و خودانگيخته صحبت كندو هر انديشه اي را كه به ذهنش مي رسد هرقدر هم كه بي اهميت، شرم آور يا احمقانه به نظر رسد به طور كامل ابراز مي كند. هدف روش روانكاوي فرويد اين بود كه خاطره ها و افكار سركوب شده بيمار كه فرضا منشاء رفتار مسئله دار او محسوب مي شود به هوشياري راه يابد.
به عقيده فرويد در مورد مطالبي كه در هنگام تداعي آزاد اشكار مي شود هيچ تصادفي وجود ندارد و بيمار آن ها را آگاهانه سانسور نمي كند. تجاربي كه هنگام تداعي آزاد از طرف بيمار فاش مي شوند از پيش تعيين شده هستند، يعني به سبب ماهيت تعارضي شان سرزده و با فشار به هوشياري راه مي يابند. آن ها به سطح هشياري بيمار هجوم مي آورند، به گونه اي كه او مجبور مي شود آن ها را براي درمانگر بيان كند.
فرويد ازطريق روش تداعي آزاد كشف كرد كه خاطرات بيمارانش همواره به تجارب كودكي آن ها بر مي گردد و بسياري از اين خاطرات سركوب شده به مسائل جنسي معطوف اند. او كه از پيش نسبت به نقش احنمالي عوامل جنسي در سبب شناسي بيماري مراجعانش آگاه شده بود و مطمئنا از ادبيات معاصر درباره آسيب شناسي جنسي اطلاع داشت به رويدادهاي مربوط به عوامل جنسي بيمارانش بيشتر دقت كرد.
در سال 1895بروير و فرويد كتاب پژوهش هايي درباره هيستري را منتشر كردند كه اغلب نقطه آغاز رسمي روانكاوي تلقي مي شود، هرچند فرويد كلمه روانكاوي را تا يك سال پس از آن به كار نبرد. چند مقاله مشترك و چند شرح حال موردي از جمله شرح حال آنا اُ محتواي اين كتاب را تشكيل مي داد.
بروير نسبت به انتشار اين كتاب ترديد داشت. آنان درباره عقيده فرويد مبني بر اين كه تنها علت روان رنجوري همانا مسائل جنسي است، با يكديگر بحث كرده بودند. بروئر مي پذيرفت كه مسئله جنسي ممكن است در روان رنجوري مهم باشد اما عقيده نداشت كه تنها علت آن است. او مي گفت فرويد براي دفاع از اين نتيجه گيري خود شواهدي كافي در دست ندارد. اما تصميم فرويد براي انتشار كتاب موجب تيرگي روابط آن ها شد.
در سال 1896 پس از چند سال كار باليني فرويد ديگر متقاعد شده بود كه تعارض هاي جنسي علت اصلي تمام روان رنجوري هاست. وي متوجه شد كه اكثر بيماران زن وي تجربه هاي آسيب زايي را در كودكي گزارش داده اند. اين رويدادها به اغوا شباهت داشتند. امروزه اين تجربيات را بهره كشي از كودك مي خوانيم و اغلب شامل زنا يا تجاوز به محارم است. فرويد معتقد بود كه همين آسيب هاي جنسي اوليه علت رفتار روان رنجور در بزرگسالي ست.
حدودا يك سال بعد از اين كه اين نظر را منتشر كرد، نظر خود را تغيير داد و نتيجه گرفت كه در بيشتر موارد بهره كشي جنسي كودكي، گزارش شده توسط بيمارانش واقعا هرگز رخ نداده اند. فرويد اظهار داشت كه آن ها خيالپردازي هاي خود را به او گفته بودند و نه آنچه را كه عملا اتفاق افتاده بود. در ابتدا اين ضربه كوبنده اي بود، زيرا به نظر مي رسيد كه اساس نظريه روان رنجوري او سست شده. چگونه آسيب هاي كودكي مي توانست اساس رفتار روان رنجور باشد، در حالي كه اين تجربيات هرگز واقع نشده است.
با تامل بيشتر فرويد متقاعد شد خيالپردازي هايي كه بيماران براي او شرح داده بودند كاملا براي خود آن ها واقعي است. آن ها باور داشتند كه رويدادهاي جنسي واقعا اتفاق افتاده بودند. فرويد نتيجه گرفت كه چون خيالپردازي ها بر ميل جنسي تمركز داشتند ميل جنسي علت روان رنجوري بزرگسالي باقي مانده است.
نزديك به يك قرن بعد جفري ماسون سرپرست آرشيوهاي فرويد ادعا كرد كه فرويد دروغ گفته است و بيماران او واقعا فرباني بهره كشي جنسي بوده اند. فرويد اين تجربه ها را خيال پردازي خواند تا افكار خود را براي عموم خوشايندتر و پذيرفتني تر كند. اين اتهامات عموميت بين المللي يافتند و به وسيله اغلب شاگردان فرويد به باد انتقاد گرفته شدند زيرا به اعتقاد آنان ماسون شواهد قانع كننده كمي را ارائه داده بود. اشاره به اين نكته با ارزش است كه فرويد هرگز نگفت كه همه بهره كشي هاي جنسي گزارش شده خيالپردازي بودند، آنچه را كه وي انكار كرد اين بود كه گزارش هاي بيماران او هميشه درست بوده است. او نوشت اين به سختي باور كردني بود كه اعمال منحرف و نابهنجار بر عليه كودكان تا اين اندازه عمومي باشد.
قضاوت نهايي درباره نظريه هاي اغوا هر چه باشد، پيداست فرويد كه نقش ميل جنسي را در زندگي هيجاني مورد تاكيد قرار داد، شخصا نسبت به امور جنسي نگرشي منفي داشت و خودش مشكلات جنسي را تجربه مي كرد. او به طور مستمر درباره خطر فعاليت جنسي حتي براي كساني كه روان رنجور نبودند، مطلب نوشت و اظهار مي داشت كه ما بايد بكوشيم تا خود را از اين نياز معمول حيواني بالاتر بكشيم. او نوشت عمل جنسي انسان را پست مي كند، روان و بدن، هر دو را آلوده مي سازد. در 1897 كه 41 ساله بود گزارش داد كه فعاليت هاي جنسي را شخصا كنار گذاشته است و به دوستي نوشت شوق جنسي براي شخصي مانند من ديگر بي فايده است.
او در همان زمان كار تاريخي خودكاوي يا تحليل شخصي را آغاز كرد. او شماري از مشكلات روان رنجوري را به مدت چهار سال تجربه كرده بود و وضعيت خودش را به عنوان روان رنجور اضطرابي تشخيص داد كه آن را به انباشته شدن تنش جنسي نسبت داد. او از سردردهاي ميگرني، مشكلات مجاري ادرار و انقباض روده گزارش مي داد و درباره مرگ، مسافرت، فضاهاي باز و بيماري قلبي احساس نگراني مي كرد. اين زمان شديد ترين دوره آشفتگي فرويد محسوب مي شد. در عين حال يكي از خلاق ترين مراحل زندگي او بود. در واقع بيشتر نظريه روان رنجوري او از مشكلات روان رنجوري خودش و روشي كه براي تحليل آن ها به كار برد نشات گرفت. او در اين مورد نوشت مهم ترين بيمار براي من شخص خودم بود. او خود كاوي را به عنوان وسيله اي براي درك بهتر خود و بيمارانش در پيش گرفت و روشي را كه به كار برد تحليل رويا ناميد.
فرويد ضمن پژوهش هايش كشف كرده بود كه روياهاي بيمار ممكن است يك منبع غني از امور هيجاني مهم باشند. روياها اغلب حاوي سرنخ هاي با ارزشي در مورد علل زمينه ساز اختلال بودند. به همين سبب اعتقاداتش به اثبات گرايي كه هر چيزي علتي دارد، فكر مي كرد كه رويدادهاي موجود در رويا نمي توانند به كلي بي معنا باشند. آن ها بايد نتيجه چيزي در ناهشيار شخص باشند.
فرويد چون مي دانست كه نمي تواند خود را با روش تداعي آزاد روانكاوي كند،به سبب دشواري ايفاي نقش بيمار و درمانگر به طور همزمان تصميم گرفت روياهايش را مورد بررسي قرار دهد. هر صبح به محض بيدار شدن، محتواي روياهاي شب قبلش را يادداشت مي كرد و سپس اين مواد را در معرض تداعي آزاد قرار مي داد.
خودكاوي او تقريبا دو سال به طول انجاميد و سرانجام دركتاب تعبير روياها انتشار يافت (1900) كتابي كه امروزه اثر عمده او تلقي مي شود. در اين كتاب براي اولين بار عقده اديپ را كه عمدتا از تجارب دوره كودكي خودش گرفته بود، به اختصار مطرح كرد. اين كتاب مورد تحسين همگان قرار نگرفت، اما اظهارنظرهاي جالب زيادي در موردش نوشته شد. سرانجام تعبير رويا آن قدر موفقيت پيدا كرد كه در زمان حيات فرويد هشت بار مورد تجديد چاپ قرار گرفت. او تحليل روياها را به عنوان يك روش استاندارد براي روانكاوي انتخاب كرد و در بقيه عمر خود همه روزه نيم ساعت آخر روز را به اين كار اختصاص داد.
فرويد در سال هاي بعد از 1900 عقايد جديد خود را تدوين كرد و آن ها رابسط داد. در 1901 آسيب شناسي رواني زندگي روزمره را منتشر كرد كه توصيف لغزش فرويدي را كه امروزه معروف است شامل مي شد. او مي گفت كه در رفتار روزمره ما انديشه هاي ناهشيار كه براي خودنمايي تلاش مي كنند، مي توانند افكار و عمل ما را تغيير دهند. آنچه كه ممكن است ظاهرا لغزش هاي اتفاقي زبان يا فراموشي تلقي شود، با وجود ناآگاهانه بودن بازتاب هاي واقعي انگيزه ها هستند.كتاب ديگر او سه مقاله درباره نظريه جنسيت در سال 1905 منتشر شد.
در نخستين دهه قرن بيستم مقام شخصي و حرفه اي فرويد پيشرفت كرد، كارهاي عملي او افزايش يافت و همكارانش اظهار نظرهايش را جدي گرفتند. در 1909 به همراه يونگ براي سخنراني در دانشگاه كلارك آمريكا توسط جي استنلي هال دعوت شد.
در 1923 كه فرويد به اوج شهرت خود رسيده بود، معلوم شد كه به سرطان دهان مبتلاست. شانزده سال آخر عمر او تقريبا با درد سپري شد.
هنگامي كه هيتلر در سال 1933 به قدرت رسيد، موضع رسمي حكومت نازي درباره روانكاوي با به آتش كشيدن كتاب هاي فرويد آشكار شد. فرويد چنين اظهار نظر كرد چقدر داريم پيشرفت مي كنيم. اگر در قرون وسطي مي زيستم خودم را مي سوزاندند، امروز به سوزاندن كتاب هايم قناعت مي كنند.
در ماه مارس 1938 آلمان اتريش را اشغال كرد. فرويد اصرار داشت كه در وين بماند. سرانجام وقتي به خانه اش يورش بردند و دخترش آنا را دستگير كردند، راضي به جلاي وطن شد. هر چند فرويد در انگلستان مورد استقبال خوبي قرار گرفت، اما قادر نبود كه از سال هاي آخر عمر خود لذت ببرد، زيرا سلامت او رو به نقصان بود.
در 21 سپتامبر 1939 او از پزشك خود خواست كه نگذارد بيش از اين رنج بكشد. پزشك او در 24 ساعت مرفين بيش از اندازه به او تزريق كرد و سرانجام سال هاي رنج براي او پايان يافت و بدرود حيات گفت
نگارش و اقتباس: ابراهيم عبداللهي
|
|
|
نمی دانم تا چه حد با یونگ آشنایی دارید. کارل گوستو یونگ روانشناس سویسی و از شاگردان فروید بوده است.که در سال 1875 در کسویل سویس متولد شد. در جوانی مجذوب علم وفلسفه شد و دانشگاه بازل برای تحصیل در رشته پزشکی به او بورس داد. بیش از دو سال در جلسات احضار روح شرکت میکرد که این جلسات موضوع آمادهای برای تحقیقات او بود و موضوع پایاننامه دکتری یونگ در سال 1902 شد .در این سال نظریات روانپزشکی به دست شارکو و فروید بسط یافت .یونگ از گالوانومتر برای اندازه گیری حالات روانی از راه پاسخهای پوستی و غدههای عرقی استفاده نمود .دستگاهی که امروزه به آن دروغ یاب میگویند او در سال 1906 نسخهای از نتایج کارهای خود را برای فروید فرستاد .مکاتبه و دوستی آن دو تا سال 1913 ادامه یافت .اولین دیدار یونگ با فروید در وین اتفاق افتاد وآن دو 13 ساعت تمام با هم حرف زدند .وی به زودی چهرهای درخشان در تحقیقات فروید شد.در 1912 به دلیل بالا گرفتن اختلاف نظرهای روانشناسی میان آن دو از هم جدا شدند. در سال 1909 یونگ غرق در مطالعه افسانهها بود که تمایل به آنها او را سرگشته و در عین حال سودایی کرده بود .او پس از جدایی از فروید سفر پرآسیب گذر از بحران میانسالی را آغاز کرد .او در 39 سالگی به بن بست رسیده بود .دوستان و همکارانش رهایش کرده بودند از کتابهای علمی بیزار شده بود و سمت خود را در دانشگاه از دست داده بود .بین سالهای 1914 تا1919 از جهان کناره گرفت تا ناخودآگاه خویشتن را بکاود. یونگ در بقیه ایام زندکی کوشید تا بینشهای حاصل از اکتشاف ناخودآگاه خویش را بیان کند .او در سال 1913روش خویش را روانشناسی تحلیلی نامید تا آن را از روانکاوی متمایز سازد و در سال 1919 برای اولین بار کلمه صورت مثالی را به کار برد . یونگ در اوایل سال 1944 در 69 سالگی بر اثر سانحهای زمین خورد و پایش شکست .پس از آن دچار یک حمله قلبی شد و تحت تأثیر دارو ودر حال مرگ به هذیانی دچار شد و پدیده خروج روح از بدن را تجربه کرد .پس از این بیماری بود که آثار اصلی یونگ نوشته شد . او اولین کسی بود که در قرن بیستم کیمیاگری را از لحاظ روانشناسی قابل دسترسی ساخت ونشان داد که چگونه رازهای کیمیاگری شبیه صورتهای مثالی رویا هستند . یونگ راجع به کارهایش مکاتبات بسیاری داشت و بارها در سنین کهولت از او تجلیل به عمل آمد .او در سن 85 سالگی در 6 ژوئن 1961 در کمال آرامش از دنیا رفت. اطلاعات فوق در مورد سرگذشت یونگ از دانشنامه ویکی پدیا برداشت شده است. یونگ نظریات بسیاری در مورد ضمیر خود آگاه و روانکاوی داردکه مطالعه بر روی آنها خالی از لطف نیست.امابهانه ای که به سبب آن مختصری از یونگ در این وبلاگ گفته شد معرفی تست خود شناسی معروفی است که مورد تائید بسیاری از بزرگترین روانشناسان دنیاست. بر اساس پاسخ های بله و خیری که به 72 سوال یونگ داده می شود برای هر کس یک نوع شخصیتی تعیین می شود .مثلا نوع شخصیتی ENFJ .سپس هر یک از این شخصیت ها توسط دو روانشناس آنالیز شده و توصیه های جالبی در ادامه آورده شده است.در مورد هر نوع شخصیتی نیز مشهورترین افراد دنیا ذکر شده اند. ضمنا برای کمک به دوستانی که احتمالا در ترجمه جملات مشکل خواهند داشت ترجمه غیر حرفه ای آن نیز در زیر آورده شده است.پیشاپیش از اینکه احتمالا ترجمه جملات ممکن است مفهوم نباشد پوزش می خواهم چرا که غرض حفظ امانت بوده.است.مطمئنا پاسخ به خیلی از سوالات به راحتی درک آنها نخواهد بود.با خودتان رو راست باشید.کمی در مورد آنها فکر کنید و حتی الامکان در تنهایی خودتان به آنها پاسخ دهید.تنها در این صورت است که نوع شخصیتی شما درست تشخیص داده خواهد شد.به این تست اعتماد کنید. ۱.قاعدتا آیا اشتغالات فکری روزمره مانع برنامه ریزی تو برای آینده می شود؟ 2.آیا دریافته ای که گقتن از احساساتت برای دشوار است؟ 3.آیا در شلوغی احساس راحتی می کنی؟ 4.آیا بهتر می دانی که کارها را سر وقت به پایان برسانی؟ 5.آیادر زمان شنیدن مشکلات مردم به شدت متاثر می شوی؟ 6.آیا به شنیدن نظر کلی بیشتر ازجزئیات تشخیص آن تمایل داری؟ 7.فکر می کنی نگاه سخت گیرانه به عمل به قوانین مانع یک درآمد خوب می شود؟ 8.اغلب ترجیح می دهی به جای رفتن به مهمانی یک کتاب را بخوانی؟ 9.آیا بیشتر از حالت تئوریکی مسائل به تجربیات خود اعتماد می کنی؟ 10.آیا به هیجان در آوردن تو سخت است؟ 11.آیا به سرعت به زندگی اجتماعی محل کار جدید خود انس می گیری؟ 12.آیا احساس مسئولیت در طبیعت توست؟ 13.آیا احساسات و عواطف خود را بارها و به راحتی به زبان می آوری؟ 14.آیا اغلب به نوع بشر و سرنوشت او می اندیشی؟ 15.آیا باور داری که بهترین تصمیم همان است که بتوان آنرا به راحتی تغییر داد؟ 16.آیا فردی منزوی و به دور از اجتماع هستی؟ 17.آیا سریع عمل کردن را به اندیشیدن در مورد جوانب مختلف کار ترجیح می دهی؟ 18.آیا به منطق بیش از احساس اعتماد داری؟ 19.آیا اوقات فراغت خود را به فعالیت های اجتماعی،بودن با گروهی از مردم،برگزاری مهمانی،خرید و ... می گذرانی؟(منظور کارهای اجتماعی است.) 20.آیا از قبل برای کارهایت برنامه ریزی می کنی؟ 21.آیا فعالیت های تو گاهی توسط عواطفت تحت تاثیر قرار می گیرد؟ 22.آیا اغلب در مورد پیچیدگی های زندگی می اندیشی؟ 23.آیا اغلب کارها را با عجله انجام می دهی؟ 24.آیا فکر می کنی که بلند صحبت کردن برایت سخت است؟ 25.اگر مجبور به خواندن کتابهای تئوریکی باشی احساس کسالت می کنی؟ 26.آیا برای عدالت بیش از ترحم ارزش قائلی؟ 27.از مصاحبت با بیشتر مردم احساس خوبی داری؟ 28.آیا علاقه مند به این هستی که چگونگی کار کردن هر چیز را بفهمی؟ 29.آیا به راحتی با نگرانی های مردم همدل می شوی؟ 30.آیا بیش از پیگیری روش های شناخته شده تمایل داری که خود تجربه کنی؟ 31.آیا از مقید شدن نسبت به تعهدات اجتناب می کنی؟(آیا از زیر منت کسی رفتن پرهیز می کنی؟) 32.ترجیح می دهی که خود را نسبت به سرو صداهای بیرون ایزوله کنی؟ 33.آیا برای تو حیاتی است که هر چیز را با دست خود آزمایش کنی؟ 34.آیا فکر می کنی که اغلب چیزها قابل تجزیه و تحلیل هستند؟ 35.آیا تو معمولا اولین کسی هستی که نسبت به یک واقعه تصادفی مثل زنگ زدن تلفن یا یک سوال دور از انتظار واکنش نشان می دهی؟ 36.آیا از قرار دادن اشیا به صورت منظم احساس خوشحالی می کنی؟ 37.با برنامه های تلویزیونی احساس یگانگی داری؟(راحت ارتباط برقرار می کنی؟) 38.آیا به راحتی اصول تئوریکی جدید را درک می کنی؟ 39.آیا پروسه تحقیق برای رسیدن به جواب برای تو مهمتر از خود جواب است؟ 40.آیامعمولا در گوشه های اتاق می نشینی تا در مرکز اتاق(جایی که به اتاق متمرکز باشد)؟ 41.آیادر زمان حل یک مسئله اغلب از روش های شناخته شده می روی تا جستجو برای یافتن روشی دیگر؟ 42.آیا نسبت به اصول خود ثابت قدم هستی؟ 43.آیا ارتباط برقرار کردن در مکان های اجتماعی برایت راحت است؟ 44.آیا دارای ثبات نفس هستی؟(دمدمی مزاج نیستی؟) 45.آیا از روی میل خود را درگیر مسائلی می کنی که همفکری تو را می طلبد؟ 46.آیا به راحتی راه های مختلف توسعه نتایج را درک می کنی؟ 47.آیا عطش ماجرا جویی در نهاد تو حبس شده است؟(خاتمه یافته است؟) 48.آیا جلسه با یک گروه کوچک را به تعامل با تعداد زیادی از افراد ترجیح می دهی؟ 49.آیادر زمان توجه به یک وضعیت (مکان)وضعیت جاری توجه تو را بیشتر از سلسله وقایایی که ممکن است رخ دهد(در اطراف) به خود جلب می کند؟ 50.آیا معتقدی که یافته های علمی همیشه بهترین هستند؟ 51.آیا از داشتن یک دایره گسترده از آشنایان لذت می بری؟ 52.آیا اغلب به موقع سر قرار حاضر می شوی؟ 53.آیا به مردم با کمال میل کمک می کنی بدون آنکه در عوضش چیزی بخواهی؟ 54.آیا اغلب وقت زیادی را بر روی اینکه چگونه می توان چیزها را اصلاح کرد می گذرانی؟ 55.آیا تصمیمات تو بیشتر بر مبنای احساسات لحظه ای است تا برنامه ریزی دقیق؟ 56.آیابیشتر ترجیح می دهی اوقات فراقت خود را تنها باشی تا اینکه در یک جو خانوادگی آرام استراحت کنی؟ 57.آیا از پیوستن (عمل کردن )به رسوم(روش های)متعارف احساس راحت تری داری؟ 58.آیا معتقدی که انتقاد هدفمند همیشه در هر فعالیتی مفید است؟ 59.آیا از اینکه در مرکز وقایایی قرار بگیری که دیگران مستقیما در آن دخیل بوده اند لذت می بری؟ 60.آیا می دانی که چگونه می توانی همه دقایقت را هدفمند کنی؟ 61.آیا توسط عواطف قوی به راحتی تحت تاثیر قرار می گیری؟ 62.آیا همیشه در جستجوی فرصت ها هستی؟ 63آیا .به نظر می رسد که فرصت ها(مهلت ها) به صورت نسبی،نه مطلق،برای تو اهمیت دارند؟ 64.آیا پس از مدت زیادی در اجتماع بودن احساس می کنی نیاز داری به جایی بروی و تنها باشی؟ 65.میز کار ،صندلی و ... تو معمولا مرتب و منظم هستند؟ 66.آیاتمایل داری که بی تعصب(جهت گیری)باشی حتی اگر این روابط خوب تو با مردم را به خطر بیندازد؟ 67.آیا علاقه داری که شغل پر تحرکی داشته باشی؟ 68.آیا بر روی هوس ها و وسوسه های خود کنترل خوبی داری؟ 69.آیا به همفکری با مردم تمایل داری؟ 70.آیا می توانی قواعد کلی که رخدادهای ویژه از آن نشات می گیرند را ببینی؟(درک کنی) 71.آیا تمایل داری که بیشتر بر بدیهه گویی ها تکیه کنی تا برنامه ریزی دقیق؟ 72.از تنها قدم زدن احساس خوشحالی می کنی؟
|
این نکته که انسان به عنوان یک موجود محدود و جزئی همیشه قادر به تشخیص مصالح و منافع خودش خصوصآ به صورت کامل نیست، از زمرهء آن بصیرت هایی ست که غالبآ سنت های دینی و معنوی روی آن تآکید کرده اند. آگاهی انسان محدود است و به همین خاطر من گاهی دقیقآ در برابر آن چیزی موضع گیری می کنم که در حقیقت خیر من در آن است و گاهی به سمت آن چیزی می روم که به من صدمه می زند! البته لازم نیست که من یک انسان دینی یا معنوی باشم تا چنین واقعیتی را بپذیرم. خیلی از ما در زندگی شخصی خودمان این را تجربه کرده ایم. به همین خاطر متون دینی و معنوی تنها گوشزد کنندگان این واقعیت نیستند، اما چون تکیهء زیادی به این واقعیت زندگی انسان کرده اند، و جوانب و تبعات تفطن به این واقعیت را مدنظر داشته اند، یکی از مهم ترین مراجع بیان آن هستند...........
ادامه مطلب
نفهميديم روانكاوي معناست يا حقيقت؟
|
|
گاهي وقت ها برگزاري يك همايش پراهميت به ويژه آن جايي كه طيف علاقه مندان گوناگوني را گرد خود مي آورد، مي تواند تحت شعاع نحوه و مديريت برگزاري آن قرار گيرد.
چنين نمونه اي را مي توان در همايشي كه ارديبهشت ماه امسال به مناسبت يكصد و پنجاهمين سالگرد تولد فرويد در انجمن فرهنگي اتريش برپا شد، سراغ گرفت. جلسه طبق معمول چنين مراسمي با صحبت هاي سخنرانان دعوت شده يعني دكتر محمد صنعتي، مراد فرهادپور، دكتر مبشري، دكتر مهديه معين، دكتر حسين پاينده برگزار شد، اما تاكيد و مراقبت غير عادي مجريان برپايي همايش بر ضبط نشدن سخنراني ها و به تبع آن عدم مشاركت فعال خبرنگاران و گزارشگران مطبوعات در آن، همايش را به چيزي بي حاصل و تنها در پشت درهاي بسته سفارت تبديل كرد. حتي تلاش خبرنگاران مختلف براي گرفتن صحبت هاي ضبط شده از طريق سفارت بي نتيجه بود.
جا دارد در اينجا از مسئولان محترم برگزاري اين همايش پرسيده شود كه چرا از ضبط سخنراني ها توسط خبرنگاران ممانعت به عمل آوردند؟ آيا هنوز هم پس از گذشت حدود يكصد سال از پايه گذاري روانكاوي، از فرويد حتي در ميهنش نيز تابوزدايي نشده است؟ دركشورهاي ديگر از جمله فرانسه، انگليس، آمريكا و آلمان و ايتاليا كه سنت قوي روانكاوي دارند، مي توان برپايي آزادانه همايش هايي از اين دست را هرساله ملاحظه كرد. افزون بر آن در اين كشورها به ويژه در فرانسه و آمريكا روانكاوي وسيعا وارد حيطه هاي ديگر، از فرهنگ عامه، فلسفه و فيلم گرفته تا علوم تجربي شده است.
با اين حال، خبرنگاران پوستي كلفت تر از اين دارند. لذا متن حاضر تنها بخش پاياني اين همايش را كه ميزگرد پرسش و پاسخ بين حاضران و سخنرانان بود، دربرمي گيرد و هرجا كه لازم دانسته شده و البته با ياري حافظه و يادداشت هاي شتابزده از صحبت ها، به محتواي برخي از سخنراني ها به طور اجمال اشاره شده است.
علي اميدي
در ادامه جلسه وپس از ايراد سخنراني ها نوبت به پرسش و پاسخ مستمعين رسيد. اولين پرسش از آقاي دكتر حسين پاينده بود. پرسشگر سوال خود را مبتني بر گفته هاي خود آقاي پاينده مطرح كرد. آقاي دكتر پاينده سخنراني خود را به سير تحول نقد روانكاوي ادبي اختصاص داده بود و آن را به سه مرحله تقسيم كرد كه به گفته وي در مرحله اول منتقدين در بررسي يك اثر به روانكاوي خود نويسنده مي پرداختند (كه خود فرويد با نقد روانكاوي شكسپير و داستايوفسكي آغازگر اين شيوه نقد ادبي بود و برخي از شاگردان وي مانند مري بناپارت هم راه وي را در اين زمينه ادامه دادند) اما در مرحله دوم نقد روانكاوي ادبي باتوجه نقادانه از شخصيت مولف به شخصيت هاي اثر معطوف شد و نقادان در اين مرحله به جاي روانكاوي نويسنده اثر به روانكاوي شخصيت هاي يك اثر توجه نمودند (مانند كاري كه ارنست جونز شاگرد ديگر فرويد بر روي شخصيت هملت صورت داد) اما در مرحله سوم كه به قول پاينده امروزه كاربرد بسيار بيشتري را در ميان منتقدين ادبي دارد توجه آنها، ديگر صرفا بر روي نويسنده يك اثر و شخصيت هاي يك متن ادبي معطوف نمي شود، بلكه در اين مرحله با تركيبي از متن ادبي و واكنش خواننده نسبت به آن طرف هستيم، يعني هم متن مهم است و هم خواننده و تعامل اين دو، تعيين كننده معناست و خواننده هم در اين مرحله با خواندن متن ادبي خود را هم مورد خودكاوي و روانكاوي قرار مي دهد و در تفسيري كه از متن مي نمايد نفس خود را هم در تفسير مورد بازآفريني قرار مي دهد (كه نورمن هالند كه اصطلاح نقد تبادلي را براي شيوه نقد ادبي خود برگزيد از سرشناس ترين بانيان اين شيوه نقد ادبي است). اما سوال پرسش كننده و درواقع انتقادش به آقاي پاينده اين بود كه آيا اين گفته شما و تقسيم بندي تان اين معنا را مي دهد كه فرضا نقد روانكاوي مرحله اول (كه مبتني بر روانكاوي خود نويسنده بود) به طور كلي ارزش و اعتبارش را از دست داده است و ديگر نمي توان از آن در شيوه هاي نقد ادبي استفاده كرد؟ پرسشگر در ادامه توضيح داد كه ما در علوم تجربي هم كه در زمره عيني ترين علوم است با ابطال و بي اعتباري مطلق نظريات مواجه نيستيم مثلا با اين كه سال ها از دوره امثال بقراط و جالينوس گذشته است، هنوز با قاطعيت نمي توانيم بسياري از تئوري هاي آن ها (از جمله مزاج هاي چهارگانه) را زير سؤال ببريم و مي بينيم كه در برخي زمينه ها هنوز كاربرد دارند. آن وقت چه برسد به تئوري هاي علوم انساني (از قبيل ادبيات، فلسفه، جامعه شناسي و...) كه اصولا اموري ذهني هستند و واقعيت بيروني ندارند. پس چگونه است كه در اين سال ها منتقدين و روشنفكران ما آن قدر راحت آن تئوري هايي را كه مي پسندند و مد زمانه خود مي شوند، به عنوان تئوري هاي درست و دقيق به شمار مي آورند و آن تئوري هايي را كه نمي پسندند به راحتي كنار مي گذارند و آن ها را ابطال شده محسوب مي كنند؟ مانند برخوردي كه اكثر منتقدين نسبت به پست مدرنيزم داشتند و چون مدتي مد زمانه ما شده بود، همه سعي مي كردند كه به شيوه آن بنويسند و نقد كنند.
|
|
ذكر اين نكته هم مفيد است كه خود هالند كتابي دارد موسوم به 5 خواننده به هنگام قرائت كه ناشي از تجربه شخصي او در دانشگاهي كه تدريس مي كرد، است. در آن آزمايش هالند به يك داستان كوتاه موسوم به گل سرخي براي اميلي را به 5 تن از دانشجويانش داد و از آن ها درخواست كرد كه نظريات نقادانه خودشان را به طور جداگانه پيرامون شخصيت اميلي در اين داستان به رشته تحرير درآورند و چون هالند خودش تا حدودي روانكاوي را مطالعه كرده بود از طريق يكسري از تست ها و آزمون هاي رواني نظير تداعي آزاد، رورشاخ و.... ارزيابي مستقلي هم از شخصيت تك تك اين دانشجويان به عمل آورد و عجيب اين جا بود كه شخصيت آن خوانندگان كاملا با نوع تفسيري كه از متن مي كردند، هم خواني داشت و در آن جايي كه در ميان تفسيرهاي آن خوانندگان اختلاف نظر وجود داشت درواقع ناشي از تفاوت شخصيت هاي آن 5 تن بود و البته نظر خود من هم اين است كه اين تحولات به هيچ وجه مانع از ادامه شكل هاي ديگر نقد ادبي روانكاوانه نمي شود. هرچند كه امروزه يك قيد احتياطي هم در برابر روانكاوي نويسنده مي گذارند و البته فكر مي كنم كه اين قيد احتياط را امثال آقاي دكتر صنعتي ندارند، چون خود ايشان يك روانكاو هستند، اما براي امثال ما كه روانكاو باليني نيستيم، اين احتياط به جد لازم است و اصولا ما چگونه مي توانيم نويسنده اي را روانكاوي كنيم در حالي كه در گفت وگوي مستقيم با ما نيست؟ كه در اصطلاح روانكاوي به اين شيوه درماني talking cure (درمان از راه گفت وگو) مي گويند و چگونه مي شود با نويسنده اي كه مرده است و در دسترس ما نيست در مورد روياهايش به گفت وگو نشست و فرضا با روش تداعي آزاد به ارزيابي شخصيتش پرداخت، پس اين كار براي امثال من كه روانكاوي رشته مان نيست، مي تواند كاري خطرناك باشد.
|
|
دكتر صنعتي اين گونه پاسخ دادكه اصلا تمام بخش هاي روانكاوي به دنبال همين امور است و فرويد به دنبال اين بود كه اين انگيزه هاي ناخودآگاه را تا آن جايي كه ممكن است شناسايي كند و پرسش كننده سؤال خود را بدين گونه ادامه داد كه آيا صرفا اين انگيزه ها و تمايلات دروني يك مولف يا فيلسوف و متفكر است كه باعث مي شود كه سراغ يك موضوع يا زمينه هاي خاصي از حقيقت برود يا عوامل ديگر هم دخيل هستند؟ كه صنعتي هم اين گونه ادامه داد: به طور حتم، انگيزه هاي ناخودآگاه هر نويسنده اي در هدايت رفتارهاي او به ويژه در امر تحقيق و نوشتن و... بسيار دخيل هستند. مثلا فرويد و افراد پيرو او بحث هاي مفصلي پيرامون اين نكته دارند كه چرا يك فردي فرضا به دنبال پزشكي مي رود و دو فرد ديگري دنبال آشپزي و... اما اين كه آن انگيزه هايي كه در افراد مختلف پيدا مي شود تمامي واقعيت را تشكيل مي دهند هيچ كس نمي تواند به طور قاطع روي آن تاكيد كند و چيزي هم كه در مورد روانكاوي مولف در اين جا مي تواند مطرح شود اين است كه فرضا فردي مانند داستايوفسكي روي چه علتي مي آيد و برادران كارامازوف را مي نويسد و درواقع چه انگيزه هاي پنهاني او را در نوشتن اين اثر هدايت مي كند و درواقع بخشي از روانكاوي به اين امور توجه داشته است اما همان گونه كه دكتر پاينده فرمودند از آن جايي كه يك نويسنده و يا يك فيلسوف جلوي ما ننشسته تا مورد روانكاوي ما قرار بگيرد، ما هم حق نداريم كه با اطمينان آنچه را كه درمي يابيم بر رويش تاكيد بكنيم بلكه فقط به عنوان يك احتمال مي توانيم آن را مطرح كنيم. اين است كه در يك تحليل روانكاوانه ما هميشه از واژه هايي نظير احتمالا ، شايد، ممكن است و... استفاده مي كنيم.
بنابراين آن گونه نقدهايي كه صرفا محدود به روانكاوي خود نويسنده يا مولف يا فيلسوف مي شود (همان گونه كه جناب دكتر پايبنده فرمودند) امروزه ديگر كمتر مورد توجه قرار مي گيرد، البته به اين معني نيست كه اين گونه نقد، به طور كامل از بين رفته باشد، بلكه هنوز هم اگر ما به منابع موثق و معتبري دسترسي داشته باشيم تا حد زيادي مي توانيم به روانكاوي خود نويسنده هم دست بزنيم، مثلا من در تحليلي كه بر آثار تاركوفسكي نموده بودم در بسياري از صحنه هاي فيلم هايش از طريق قرايني كه به طور مكرر تكرار مي شد، مي توانستم حدسياتي در مورد روانكاوي او بزنم ولي مسلم است كه اين ها كافي نبود، اما در عين حال با استناد به بسياري از نامه ها، يادداشت هاي روزانه و گفته هايي كه ديگران پيرامون او نوشته بودند، مي شد در مجموع حدس هايم را به واقعيت نزديك تر نمايم.
مثلا در مورد داستايوفسكي هم هنگامي كه فرويد مي خواست بر روي شخصيت او تحليلي ارائه دهد، با استناد به نامه اي كه وي براي برادرش نوشته بود قضيه وحشت از مرگ او را برجسته كرد يا هنگامي كه فرويد مي خواست شخصيت داوينچي را مورد ارزيابي قرار دهد، به دفتر يادداشت هاي روزانه او توجه نمود و تنها به سمبل هايي كه در آثار او وجود داشت، توجه نكرد.
پرسشگر بعدي سؤال خود را از آقاي مراد فرهادپور اين گونه مطرح كرد: اين كه مي گويند ناخودآگاه مخزن و انبار اميال، عواطف و خواست هاي سركوب شده ماست واقعا تا چه حد مي تواند درست باشد، يعني چقدر امر قراردادي و ذهني است و چقدر به نظر شما امري عيني و واقعي است؟ فرهادپور هم در پاسخ اين گونه گفت كه از نظر من ناخودآگاه در مقام يك حقيقت داراي يك substance يا جوهر يا غاري نيست كه چيزي در درون آن پنهان شده باشد و همين امر است كه ناخودآگاه را از كل ماجراي عرفان، درون گرايي، معنويت و امثال اين ها به جد جدا مي سازد و به نظر من اگر ما ناخودآگاه را به صورت انباري فرض كنيم كه مخزن يكسري چيزها و امور است باز دو مرتبه در همان بازي هايي مي افتيم كه فلسفه به مدت 400 سال (از قرن 16 به بعد) با آن روبه رو بود، يعني مسئله بازنمايي يا به عبارتي تمام آن ماجراهايي كه براساس اين استعاره ساخته شده است كه ذهن ما همانند يك لوح يا آيينه است كه ابژه در آن منعكس مي شود و ما در مفهوم ناخودآگاه البته اين قضيه را هم اضافه مي كنيم كه اين آيينه تازه داراي پشتي هم است كه اين پشت هم به گونه اي در انعكاس ابژه موثر است. بنابراين در طرح اين قضيه هم ما در نهايت از فلسفه مرسوم سوژه و ابژه دور نمي شويم و اتفاقا اصل قضيه در اينجاست كه برخلاف مفهوم يونگي ناخودآگاه جمعي ، ناخودآگاه يك شكاف يا يك ترك است. حالا چرا؟ چون وقتي گفته مي شود كه ناخودآگاه بر اثر سركوب اميال و خواسته هاي ما به وجود مي آيد، مي توان پرسيد كه اصلا چرا ما بايد بسياري از اميال و خواسته هايمان را سركوب كنيم و خود را از بسياري لذت ها محروم نماييم؟ و اين جاست كه فرويد هم خيلي با خود كلنجار مي رود تا جوابي به اين پرسش بدهد كه پس از طرح چند پاسخ ناكام نهايتا به اين نتيجه مي رسد كه يك رانه ديگر كه همان غريزه مرگ (تاناتوس) است در درون بشر وجود دارد كه آن باعث سركوبي غرايز ما مي شود، ولي ته قضيه درواقع اين است كه اصولا اين قضيه سركوب نبايد به عنوان عمليات فرو كردن چيزي در سوراخي و پوشاندن آن تعبير گردد بلكه بايد به دنبال امري در خود مفهوم سوبژكتيويته بگرديم (همان گونه كه لكان مي گويد) و درواقع براي اين كه چيزي به نام انسان و حتي از آن گسترده تر چيزي به نام واقعيت داشته باشيم بايد شكاف ها و سوراخ هايي هم در درون آن واقعيت يا سوژه دارا باشيم يا به عبارتي ديگر، واقعيت هيچ گاه با خودش يكي نيست كما اين كه انسان هم هيچ وقت با خودش يكي نمي باشد و به همين دليل هم هست كه من بشر هيچ گاه نمي توانم بفهمم كه چه كسي هستم مگر از منظر چيزي بيرون از من (كه هيچ گاه من نيست) و درواقع همين قادر نبودن بشر به پاسخ دادن به چنين سؤالي و اين كه همواره يك شكاف يا سوراخي در درون آگاهي من وجود دارد، موجب مي شود كه آگاهي من ساخته شود.
درواقع همه اين ها بيانگر اين است كه من آگاهم و انسانم، چراكه يك چيزي بيشتر از غريزه دارم و آن چيزي كه بيشتر و بالاتر از غريزه است اتفاقا عقلي يا روحي كه آن غريزه را سركوب كند، نيست، بلكه آن چيز ديگر به نظر من يك اغتشاش و ناهماهنگي در خود آن غرايز است و اگر بخواهيم از منظر كانت صحبت كنيم بايد بگوييم كه آن چيزي كه ما را انسان مي سازد اين نيست كه ما يك چيزي بيشتر از حيوان داريم، بلكه درست برعكس، به اين دليل است كه ما چيزي كمتر از حيوان دارا هستيم درواقع بشر مانند حيواني است كه گويي يك تكه از بدن او را كنده اند و سوراخي را در وجودش كار گذاشته اند و به گونه اي يك نوع به هم زدگي و اغتشاش در او به چشم مي خورد كه اين به هم زدن را فرويد به رانه مرگ تعبير مي كند.
|
|
در ادامه بحث دكتر صنعتي اجازه خواست تا نكاتي پيرامون سخنان فرهادپور بيان كند. وي ابراز كرد كه بايد توجه داشته باشيم كه ميان نظريات فرويد و تفسيرهاي لكاني از روانكاوي تفاوت زيادي وجود دارد و آنچه را كه هم آقاي فرهادپور ابراز داشتند بيشتر مبتني بود بر تعبيرات لكاني از فرويد كه براساس يك نوع فقدان و شك و ترديد بوديستي استوار است. در صورتي كه نظريات فرويدي فاقد اين نوع عناصر است. به هر حال در مورد مفاهيم فرويدي و مدرنيستي از مناظر مختلفي مي توان سخن گفت و البته به اين راحتي هم نمي توان ابراز نمود كه سخنان امثال فرويد اشتباه محض است، چون هركدام جنبه هاي گوناگون يك واقعيت را نشان مي دهند، اما قطعا مولفين و نظريه پردازان بر روي سخنان خود تعصب شديدي مي ورزند كه اين البته جزو خصوصيات علم و دانش براي به كرسي نشاندن يك حرف و سخن مشخص است كه در عين حال ديگر حرف ها و نظريات را مردود اعلام كند، اما براي ما كه مصرف كنندگان اين نظريات هستيم مي توانيم بگوييم كه همه اين تحليل ها، يك امكان است. يعني همان قدر كه Void به عنوان يك عامل، يك امكان محسوب مي شود، وجود و حضور هم امكان ديگري است و ما بيشتر مي توانيم وجود و حضور را ببينيم تا خلاء را و مشكل اساسي در اين جا اين است كه ما به دنبال اين مفاهيم به عنوان يك حقيقت مطلق برويم و روانكاوي هم از همان ابتدا با اين حقيقت مطلق به مبارزه برخاست. مااز واقعيت موجود، تعبير و تفسيرهاي متفاوتي داريم و بايد هم داشته باشيم. بنابراين آقاي فرهادپور هم مي توانند نظريه خود را به عنوان يك تلقي از واقعيت ابراز كنند نه به عنوان خود واقعيت يا حقيقت.
پرسش بعدي باز هم از مراد فرهادپور درباره سخنراني وي در اين انجمن تحت عنوان روانكاوي حقيقت است يا معنا بود كه البته جاي بحث بسيار داشت. لب لباب سخن فرهادپور در سخنراني اش اين بود كه روانكاوي دربردارنده يك حقيقت است نه يك معنا و در اين دنيايي كه اصولا بي معناست، روانكاواني كه مي كوشند معنايي را براي زندگي به زور بسازند، از اساس كارشان به بيراهه ختم مي شود و اين ها اساسا به دنبال يك فريبكاري هستند و مي خواهند نقابي بر اين دنياي بي معنا بيفكنند. اما يكي از پرسشگران در سوالش كه جنبه توضيحي و انتقادي هم داشت، اين گونه ابراز داشت كه تقريباً اكثر روانشناسان معروف دنيا كه وابسته به مكاتب گوناگون بودند، برخلاف گفته هاي شما به دنبال يافتن معنا براي زندگي انسان ها بوده اند، مثلا انسان گراياني چون مزلو و راجرز كه بيشتر بر خود شكوفايي بشر تاكيد دارند معتقدند كه اساسا در خود واژه خودشكوفايي معنا مستتر است يا افرادي چون ويكتور فرانكل (باني مكتب لوگوتراپي) اصلا معتقدند كه خدا معنا را آفريده و انسان ها هم جست وجو كننده معنا هستند و باني مكتب روانكاوي يعني زيگموند فرويد هم به گونه اي به دنبال معنا بود منتها دقيقا پروژه اش اين بود كه علت نابهنجاري چه معنايي براي بيمار مي تواند داشته باشد مثلا يك انسان وسواسي كه روزي چندين بار دستانش را مي شويد يا كسي كه مبتلا به هيستري است و فلج مي شود، آن شستن دست ها و فلج شدن اعضا چه معنايي براي او (به عنوان يك فرد نابهنجار) مي تواند داشته باشد و تا آن جايي كه من اطلاع دارم فرويد با مطالعه اين افراد نابهنجار و با تكنيك بيرون ريزي عقده هاي انباشته شده از سطح ناآگاه به خودآگاه موفق مي شد كه افراد بيمار را پس از مدتي بهبودي بخشد و از آن بي معنايي خارج نمايد.
فرهادپور اين گونه پاسخ داد: من باز تاكيد مي كنم كه اين گونه مسائل براي من معنا محسوب نمي شوند، كمااين كه مسئله چرخيدن زمين به دور خورشيد هم حاصل معنايي نمي تواند باشد و اتفاقا براي موجودي به نام انسان اولين كار براي اين كه اساسا بفهمد زمين به دور خورشيد مي گردد اين است كه اصلا خودش را از اين موضوع جدا سازد و بگويد كه اين قضيه اصلا ربطي به زندگي من ندارد، چراكه كاملا بيرون از مسائل واقعي زندگي من قرار گرفته است.
در پي گسستن از اين معناست كه بشر مي تواند امري مانند حقيقت جويي را در راستايي آغاز كند و به نظر من روانشناسي هم تفسير يك تكرار نيست و به طور دقيق تر حتي تكنيكي براي درمان يك فرد هم نيست، بلكه وسيله اي است براي تطبيق دادن يك فرد با شرايط چراكه رخدادها را كه نمي توان تغيير داد و سرنوشت و تقدير را هم كه سر جاي خود قرار دارد، لذا در نهايت هم روانكاوان به ما توصيه مي كنند كه بايد اين گندي كه در زندگي ما وجود دارد به گونه اي چه در زندگي فردي چه در زندگي جمعي با آن كنار بياييم كه زياد در كارمان اختلالي هم ايجاد نكند و در نهايت هم به ما مي گويند كه بفهميم كه چرا فرضا در عشق شكست خورده ايد يا در كارت وامانده اي و... و بعدش هم ختم مي شود به شيوه هاي مبتذلي كه نمونه اش را در كتب روانشناسي جديد ملاحظه مي كنيم كه چگونه بر سر كار لبخند بزنيم، يا چگونه شوهر خود را شاد نماييم و... كه همگي در جهت توجيه و سازگاري با شرايط پوسيده و گند اجتماع و محيط است نه مكانيسمي براي تغيير آن. پس اصل قضيه اين است كه روانشناسي اصلا تفسير يك تكرار نيست، بلكه تكرار يك تفسير است، يعني اين كه به نظر من اصل اساسي در روانكاوي باز شدن به سوي يك امر نو است، به وسيله كنار آمدن باواقعيت از طريق دستكاري بر ذهنيت فرد مريض.
در ادامه اين بحث باز پرسشگري متعرض سخنان فرهادپور شد كه شما در سخنراني تان تلاش وافري كرديد در جهت اثبات اين نكته كه روانكاوي حقيقت است نه معنا و يكسري توضيحاتي را هم پيرامون ايده خود داديد، ولي من درست متوجه نشدم كه آيا صرف بيان اين كه فرويد شخصي شجاع بود كه شجاعت كندن از زندگي و بيان حقيقت را داشته مي تواند دليل موجهي براي قلمداد كردن روانكاوي در حيطه حقيقت باشد و پرسشگر ادامه داد: صحبت هاي شما در جاهايي هم دچار تضاد بود كه من درست متوجه نشدم اگر ممكن است يك بار ديگر و به طور خلاصه سخنان خود را تبيين كنيد. فرهادپور اين گونه ادامه داد: كه من ابتدا بيان كردم كه روانكاوي تكنيك معنا نيست، بلكه رويه اي است كه براساس منطق دروني خويش يك حقيقتي را دنبال مي كند و حالا اگر بخواهيم مطابق نظريه آلن بديو به قضيه نگاه كنيم بايد بگوييم كه در عرصه اي كه نامش را عشق يا روان مي گذاريم امري وجود دارد به نام تفاوت جنسي كه اين تفاوت و تجربه اين تفاوت خود يك رخداد محسوب مي شود و حقيقت از دل يكسري از رخدادها (كلنجار رفتن با آن ها) و به شكل منطقي اش نتايجي را از دل آن رخدادها استنتاج كردن پديد مي آيد. پس نظريه من برگرفته از طرحي است كه فيلسوف فرانسوي آلن بديو ابراز مي كند و در آنجاست كه شما بايد تئوري حقيقت، رخداد و التقاط فلسفه با آن را بررسي كنيد كه شكل ساده شده آن اين است كه ما چهار حوزه علم، عشق، سياست و هنر داريم كه در آن ها توليد حقيقت صورت مي گيرد و فلسفه هم وظيفه اش توليد حقيقت نيست، بلكه به عنوان يك نظريه اي در مورد رژيم حقيقت، هم زيستي اين حقايق متفاوت را در هر دوره اي بررسي مي كند. البته درست است كه عده اي با اين تعريف بديو به مخالفت برخاسته اند، ولي خود من صرف نظر از نظريه بديو بر سر اين نكته كه حقيقت با معنا يكي نيست، ايستاده ام.
در حاشيه
نكته اي كه در مجموع نسبت به سخنان آقاي فرهادپور و بسياري از كساني كه در زمينه فلسفه در ايران فعاليت مي كنند، مي توان گفت اين است كه اكثر آن ها با ديدي محدود و يكسويه نگرانه نسبت به قضايا برخورد مي كنند و دچار گونه اي فلسفه زدگي در كارهايشان هستند (كما اين كه در سال هاي قبل از انقلاب بيشتر روشنفكران ما نگاهي سياست زده به قضايا داشتند) و از منظري ايدئولوژيك و مطلق گرايانه به امور مختلف مي نگرند (فلسفه را هم تبديل به دين يا ايدئولوژي كرده اند) مثلا نسبت به رشته اي مانند روانكاوي يا با بي تفاوتي كامل به آن مي نگرند و آن را امري حاشيه اي و فرعي به حساب مي آورند و يا اين كه مانند آقاي فرهادپور تنها با ديدي متافيزيكي و انتزاعي نسبت به اين رشته برخورد مي كنند. در صورتي كه بايد توجه داشت كه ممكن است برخي از مفاهيمي كه در حوزه روانكاوي كاربرد دارند (مانند ناخودآگاه فردي و جمعي، خودآگاهي، عقده اديپ آركي تايپ ها و...) را بتوان در فلسفه هم به كار برد و از منظر فلسفي هم به اين مفاهيم نگريست منتها بايد توجه كرد كه اصولا روانكاوي و فلسفه دو حوزه و دو دانش جدا از هم هستند كه از لحاظ متدولوژي (روش شناختي) و هدف مندي با هم متفاوتند و به خصوص به اين نكته بايد توجه كرد كه وظيفه اصلي روانكاوي در درجه نخست طرح يكسري مفاهيم و گفت وگو پيرامون ماهيت و حقيقت يكسري از امور (مانند سطوح مختلف آگاهي و...) نيست، بلكه در درجه اول روانكاوي روشي است كه با ارائه يكسري تكنيك هاي مختلف (نظير تداعي آزاد، گفت وگوي دوطرفه و سنت هاي مختلف روانشناسي و...) سعي در رفع يا كم كردن از ناهنجاري ها، روان پريشي ها و بيماري هاي رواني و شخصيتي در افراد بشري دارد. پس اگر كسي مي خواهد كه به طور جدي روانكاوي را نقد كند بايد در درجه اول نسبت به تكنيك هاي به كار رفته در روانكاوي انتقاداتي را ايراد كند كه آن هم مستلزم اين است كه فرد نقاد تا اندازه اي نسبت به اين روش ها و تكنيك هاي درماني مختلف آشنا باشند و خود يا اطرافيان خويش را به طور عملي (لااقل براي يك مرتبه) مورد خودكاوي يا روانكاوي قرار داده باشد (كه بعيد مي دانم كه امثال آقاي فرهادپور چنين كاري را صورت داده باشد) وگرنه سخنان آن ها از حد يكسري شعارها و اعتراض هاي كلي و بي اثر فراتر نمي رود و در عين حال اين را هم بايد از آقاي فرهادپور پرسيد كه اين گفته شما كه روانكاوي و بسياري از مكاتب روانشناسي و تكنيك هاي ديگري چون يوگا و... چون در جهت معنابخشي به زندگي بي معناي ما عمل مي كنند و وسايلي جهت تطبيق دادن و سازگاري فرد با شرايط موجود هستند اموري فريبنده هستد چه معنايي مي تواند داشته باشد و نتيجه اين حرف چه مي تواند باشد؟ آيا غير از اين است كه اگر ما هيچ راهي براي خروج از اين بن بست (بي معنايي زندگي) ولو به طور موقت نتوانيم به رسميت بشناسيم نتيجه اش اين خواهد شد كه يا به موجودات انزواطلب و درخود فرو رفته تبديل شويم (و به طور كامل از اجتماع و دنياي واقعي كنده شويم) كه ممكن است نهايتش حتي به خودتخريبي و خودكشي بينجامد يا به موجودات پرخاشجوي خطرناك براي اجتماع مبدل خواهيم شد.
پس به نظر من اين نگرش آنارشسيتي- نهيليستي آقاي فرهادپور نتيجه اي غير از مواردي كه ذكر كرديم، نخواهد داشت و اين نگرش شايد وسيله اي دفاعي براي فرار از خويش باشد و ملاحظه مي كنيم كه بسياري از متفكرين ما كه اتفاقا از نظر ذهني هم داراي استعدادهاي ويژه اي هستند چون توانايي مقابله با خويشتن را ندارند، به جاي خودكاوي دست به انكار روانكاوي مي زنند و با ارائه يكسري انتقادهاي كلي و انتزاعي به جاي درگيري مستقيم با آن كل آن روش را زير سؤال مي برند تا در سايه آن انتقادها يك حريم به ظاهر امن را براي خويش مهيا سازند و از منظر ديگر مي توان از جناب فرهادپور پرسيد كه آيا تكنيك هاي روانكاوانه و حتي روانشناسي هاي جديد و عمل گرايانه و حتي روش هايي چون يوگا و... اگر بتوانند حتي لحظه اي انسان را از اين دنياي به زعم شما گنداب وكثيف بيرون ببرند، مفيدتر از خودكشي، انزواطلبي، پرخاشجويي و... نيست؟ و در عين حال اين پرسش هم مطرح است كه اگر اين دنيا آن قدر بي معنا و مسخره است كه جنابعالي اين قدر افكار شبه نهيليستي را در برابر آن رواج مي دهيد؟ پس چرا خود شما در بسياري از موارد به همين عقيده خويش پايبند نيستيد و به خصوص در مقالات اخيرتان مردم را به كنش فعال سياسي و سياست راديكال در عرصه عمومي فرا مي خوانيد؟ پس شما هم در مقام عمل به اين گفته خويش وفادار نيستيد و گزينشي عمل مي كنيد؟
درواقع شما در ادامه روشنفكران ناكام چپ گراي گذشته ايران هستيد كه پس از سرخوردگي از فعاليت هاي سياسي گذشته به متافيزيك رو آورده ايد و در قالب فعاليت هاي فلسفي به گونه اي به نگاه نيهيليستي آن هم از نوع آشفته و آنارشيستي روي آورده ايد و زبان ناواضح و عدم شفاف شما هم آن آشفتگي ذهنتان را به خوبي نشان مي دهد و متاسفانه مانند بسياري از روشنفكران وطني مي خواهيد كه به اين نگاه آشفته، آنارشيستيك و نهيليستيك ظاهري عميق بدهيد ولي هنگامي كه در همين سخنراني تان فرموديد كه ما ايرانيان چون با هم درددل مي كنيم و به اين وسيله خودمان را تخليه مي كنيم، احتياجي به مراجعه به روانكاوان نداريم و اين غربيان هستند كه چون روابط اجتماعي از هم گسيخته اي دارند لذا احساس تنهايي و جدايي از هم مي كنند بايد به روانكاو مراجعه كنند، متوجه شديم كه شما در بسياري از مواقع عوامانه ترين سخنان را در قالب واژه ها و جملات پيچيده و متكلف به زبان مي آوريد و زهي تاسف از اين كه يكي از محققين ارجمند و مترجمين خوب مملكت اين چنين سخن مي گويد. به هر حال اميدواريم كه از اين كلام نرنجيد، چراكه خود شما فرموده ايد كه نقدي درست است كه كوبنده و راديكال باشد نه نقد ملايم
علي طهماسبی
محمد يتيم بودن را تجربه كرده بود، هنوز تولد نيافته بود كه پدرش عبدالله مرده بود. در كودكي هم مادر خويش را از دست داده بود. در آن هنگام وقتي آمنه را به خاك سپرده بودند محمد شش ساله بوده. نوشتهاند وقتي همگان از گور آمنه دور شده بودند تا به خانههاي خود بروند، محمد خود را بر گور آمنه انداخته بوده و به تلخي گريسته بود. .............
ادامه مطلب
دكتر آنتونی دانيلز / برگردان: علیمحمد طباطبايی
- زيگموند فرويد كه ١٥٠ سال پيش به دنيا آمد، اكنون شهرتش به عنوان يك دانشمند و محقق مورد ترديد قرار گرفته و به خاطر رياكاری روشنفكرانه بدنام شده است. با اين وجود دكتر دانيلز بر اين نظر است كه علی رغم اشتباهات فرويد، وی يك نابغه بود كه تاثيرش بر خودآگاهی انسانی هنوز هم در روزگار ما به خوبی حس میشود.
شهرت زيگموند فرويد كه ١٥٠ سال از تولدش میگذرد هرگز تا اين اندازه پائين نيامده بود. تقريباً هيچ خطای روشنفكرانه يا خصلت منفی وجود ندارد كه به او نسبت داده نشده باشد. اكنون همانگونه كه زمانی گرامی داشت او مد روز بود، عيب گويی از او متداول شده است. شهرت او امروزه چيزی در حد يك شارلاتان است كه میتوان به جای Freud او را Fraud (به انگليسی به معنای شياد يا كلاهبردار) ناميد (١).
نظريههای او به طور كامل بیاعتبار شده است و حاصل زندگیاش با تحقيقات قانع كنندهی تاريخی و بررسیهايی در بارهی زندگی او تا مرحلهی نابودی كامل تحليل رفته است. و با اين وجود تقريباً همه كس احساس میكند كه او علی رغم تمامی آنچه بر ضدش نوشتنه شده و با وجود كتابهای بسياری كه بی پايگی نظريات او را به اثبات رسانده است همچنان از تمامی منتقدينش چند سروگردن بالا تر است. زيرا اگر او چهرهای همانقدر كم اهميت و كوچك میبود كه اكنون اين گونه به حساب میآيد، ديگر چه لزومی داشت كه او برای مدتهای مديد همچنان مورد انتقاد قرار گيرد؟
يقيناً اهميت تاريخی و ارزش روشنفكرانه هر دو يك چيز مشابه نيستند. اين امكان وجود دارد كه فردی با وجود آن كه ايدههايش كاملاً بی ارزش هستند اما خودش فردی شديداً صاحب نفوذ و تاثير گذار باشد يا برعكس فردی باهوش است اما بدون هرگونه بازتابی قابل توجه. در بارهی فرويد نمیتوان به سهولت گفت كه دستاورهای او دقيقاً چه بوده است. اما به قول Auden انسانی كه در سراسر جهان افكار عمومی را تحت تاثير قرار میدهد نمیتواند انسانی معمولی و پيش پا افتاده باشد.
اتهاماتی كه بر عليه او مطرح شده است هم زياد است هم بسيار جدی. فرويد بر خلاف ادعای خودش اولين فردی نبود كه موفق به كشف ضمير ناخودآگاه شده باشد، بلكه در اين راه ادامه دهنده و پيرو انديشههای ديگران بود، و با اين حال با نادرستی تاثير انديشههای آنها را بر افكار خودش انكار كرده و هرگز سخنی از وجود چنين روابطی نمیگويد. به طور خلاصه میتوان گفت كه فرويد به شدت دچار بيماری دروغ شيدايی بود (mythomanic) و در دوباره نويسی گذشته كمترين درنگی به خود راه نمیداد.
او در تئوری بافیهای خود راستگويی و صداقت را رعايت نمیكرد. فرويد از اين موضوع آگاهی كامل داشت كه بيمارانش بر خلاف آنچه در ياداشتهای روزانهی پزشكی مینوشت از بيماریهای روحی خود خلاصی نمیيابند (او با ژوزف بروير يعنی همكار به مراتب درستكار تر خود و كسی كه با هم مطالبی در زمينهی روان كاوی منتشر میساختند در همين مورد كاملاً اختلاف نظر داشت) و از اين رو ادعاهای او در بارهی موفقيت شيوههای معالجهاش به هيچ وجه صحيح نبودند. از اين رو تمامی نظريه پردازیهای او در بارهی ساختار ذهن بر هيچ گونه شواهد علمی مبتنی نيستند. او شخصاً مدعی بود كه دانشمندی وابسته به حوزهی علوم طبيعی است، اما در واقع شناخت و ارزش چندانی برای روش علمی قائل نبود و روش كار او شبيه بود به رهبر يك فرقه مذهبی يا يك دين جديد تا به يك محقق كه با بی طرفی به دنبال شناخت حقيقت میگردد.
هربار كه يكی از شاگردانش مانند يونگ يا آدلر در موردی با او به مخالفت بر میخاست، فرويد به جای رد اشكالات گرفته شده به دنبال نابودی آن فرد به توسط دادن حكم تكفير از « كليسای اصلی » روان كاوی میرفت، در واقع عكس العملی كه هيچ گونه تناسبی با اخلاق يك محقق واقعی نداشت بلكه شايستهی يك روحانی بود. فرويد از پيروان و شاگردانش ستايش و توافق بی چون و چرا طلب میكرد و نه انتقاد صادقانه، آنچه در خيال او نتيجهی يك عقدهی اديپ هنوز حل نشده بود ـ و شايد هم به چنين باوری صرفاً تظاهر میكرد.
نفوذ و تاثير انديشههای فرويد ـ اگرچه در برداشتهای عوام پسندانه و سطحی ـ به لحاظ فرهنگی زيان آور و حتی فاجعه آميز بودند. برای مثال اين تصور كه اختلال رفتار در بزرگسالی ريشههايش در لطمههای روحی دوران نوزادی و كودكی است، به باور فراگير به وجود گنجينهی روان شناختی پنهانی و از ياد رفته منجر گرديد، كه همين كه كشف شود و در اصطلاحات روشن بيان گردد (و بيمار به آن آگاهی يابد) به طور خود كار و بی نياز از هر عمل ديگر آن اختلال رفتاری متوقف میشود، آنهم بدون هر گونه تلاش آگانهی ديگر توسط بيمار برای كنترل و هدايت آن رفتار.
از طرف ديگر فرويد در تقويت اين گرايش فعلی كه اغلب انسانها در داشتن نقاط ضعف و يا عادتهای بد در درجهی اول والدين خود را مقصر میدانند و سپس پزشكانی را كه در « معالجهی » آنها از شر آن عادتهای بد ناكام مانده اند، نقش مهمی داشته است. واقعيت اين است كه او را بايد به عنوان يكی از قدرتمندترين نابودكنندگان مفهوم مسئوليت فردی شناخت.
ديدگاه او در اين مورد كه ريشهی سركوب تمايلات جنسی در كودكان كه باعث روان نژندی يا حتی روان پريشی میشود در رفتار و انديشههای فرهنگی جامعه در خصوص مسائل جنسی قرار دارد ناگزير به آنجا كشيده شد كه تصور شود هرگونه تلاش برای كنترل رفتار شخصی نه فقط ناسالم است كه حتی خطرناك نيز میباشد. فرويد همچنين مهمترين روشنفكری بود كه در ترويج بی بندوباری جنسی موجود در زمانهی ما نقش اصلی را داشته است.
فرويد همچنين جايگاه استدلال عقلانی را در مسائل انسانی تضعيف كرد و اين سنت را پايه گذاری نمود كه يكی از دلايل اختلاف نظر ميان متفكرين نه به لحاظ بی توجهی به شواهد يا استفاده از منطق نادرست كه (به باور او) به علت انگيزههای روان نژندانهای است كه خود شخص كمترين آگاهی از آنها ندارد. بنابراين ماركس و فرويد دو قديس حامی استدلال توسل به تعصبات و احساسات هستند (ad hominem) كه به طور چاره ناپذيری به كاهلی و عدم صداقت روشفنكرانه میانجامد.
ماركس بر اين عقيده بود كه كسانی كه با نظريههای او مخالف هستند در واقع به شدت تحت تاثير منافع اقتصادی به چنين ديدگاهی كشيده شدهاند. و فرويد نيز معتقد بود كه مخالفين فكریاش چون شديداً گرفتار روان نژندی شدهاند نمیتوانند با نظرات او موافق باشند و گويا فقط همان نوع از روان كاوی كه توسط او تعيين و تجويز شده بود میتوانست بيماری آنها را معالجه كند. فيلسوف مشهور علم سر كارل پوپر برای اين دو سيستم فكری عنوان « جزم انديشی غير قابل نفوذ (يا ضد ضربه) » (reinforced dogmatism) را انتخاب كرده است، زيرا هر تلاشی برای ابطال كردن آن نظريهها اتفاقاً توسط پيروان آنها به عنوان تاييداتی برای برحقيقت بودن اين نظريهها تلقی میشود.
اما حتی اگر بسياری از اتهاماتی كه بر عليه فرويد مطرح میشود حقيقت داشته باشند، بارهم نمیتوان الزاماً او را مسئول برداشت و استفادهی ديگران از ايدههايش دانست. علاوه بر آن آشكارا مشخص بود كه فرويد دارای استعدادی استثنايی است. وی كه كار خود را با تحصيل در تشريح و فيزيولوژی اعصاب آغاز نمود و در هردوی اين رشتهها سهم قابل توجهی ادا كرد، برای مدتی يك متخصص و پزشك اعصاب شد و كتابی تخصصی در زمينهی فلج مغزی نوشت. او همچنين در كشف اثرات بيحسی موضعی كوكائين بسيار نزديك شده بود (يعنی اولين نوع از بيحسی كه تا آن زمان يافت شده بود). هرچند كه بعداً مسير تحقيقاتش را تغيير داد و استفاده از كوكائين را به عنوان روش معالجهی ترك اعتياد ترياك تجويز نمود و در نتيجه زندگی همكار معتادش دكتر فلايشل ماركسو را نابود ساخت. در هر حال روشن است كه او از همان ابتدای آغاز به كارش يك شخصيت استثنايی بود.
او همچنين دارای استعداد خارق العادهی ادبی نيز بود. هيچ گونه ترديدی وجود ندارد كه او يك نويسندهی بزرگ بود: خواندن نوشتههای او همچون سفری اغواكننده است. همانگونه كه در مورد خواندن شرلوك هولمز صادق است (كه پروفسور مايكل شپرد فقيد از بيمارستان روانی Maudsley يك بار فرويد را با او مقايسه كرده بود) خوانندهی آثار فرويد نيز معمولاً به اشتباهات منطقی او و به خلاء شواهد لازم برای نتيجه گيریهايش پی نمیبرد كه علت آن نيز بيشتر بايد آن شور و شوق محض در سبك نوشتاری فرويد باشد. جهشهای خيال پردازانهی او خواننده را مبهوت میكند. توانايی او در يافتن معنا و مفهوم در جزئيات پيش پا افتاده ـ برای مثال در لغزشهای زبانی (وچه كسی از ميان ما مفهوم لغزشهای زبانی فرويدی را مورد استفاده قرار نمیدهد؟) ـ باعث میشود احساس كنيم كه ما در حضور يك نابغه ايستاده ايم.
فرويد همچنين انسانی شديداً بافرهنگ بود. او يك زبان شناس بود و اطلاعات او از ادبيات به ويژه از شكسپير (كه هميشه آثارش را میخواند و به خاطر میسپرد) بسيار عظيم بود. انسانهای بسيار باهوشی مانند نويسندهی اتريشی اشتفان سوايگ به شدت تحت تاثير او قرار داشتند، و هنگامی كه فرويد در ١٩٣٨ و پس از الحاق اتريش به خاك آلمان به عنوان پناهنده به انگلستان آمد، بلافاصله Royal Society مراسم بزرگداشت استثنايی برای او گرفت.
نيازی به گفتن ندارد كه اعضای Royal Society را افراد نادان و ابله تشكيل نمیدادند. اگر اشتباهات فرويد همان گونه كه امروز برای منتقدينش روشن است در آن زمان نيز آشكار میبودند، چرا آنها زودتر از اين تشخيص داده نشدند؟ شايد چيزی شبيه به يك تبيين روان كاوانه برای توضيح آن نياز است. بنابراين ما به همان سهولتی كه میخواهيم نمیتوانيم از شر شيوهی تفكر فرويدی خلاص شويم.
ديدگاه فرويد به هيچ وجه ساده نگرانه نبود. در واقع ديدگاه او در بارهی زندگی انسان بيشتر تراژيك بود و نه خوشبينانه. او بر خلاف آنچه از نوشتهها و ايدههايش گاهی برداشت شده است، شخصاً هرگز طرفدار بی بندوباری جنسی نبود. در حقيقت او در رفتار خود در انزار عمومی بسيار تودار بود. او يقيناً چنين اعتقادی نداشت كه اگر يك مرد بتواند تمامی غرايزش را در عمل ابراز كند، يعنی هر گاه و هركجا كه غرايزش او را به آن اعمالها مجبور كنند، آن مرد نيز در اثر انجام آنها يك زندگی پيوسته آزاد از سرخوردگی و اندوه را خواهد گذراند.
برعكس، فرويد به عنوان يك روشنفكر بورژوای وينی و فردی بسيار فرهيخته معتقد بود كه سرخوردگی بخشی از آن هزينهای است كه انسان بايد برای تمدن خودش بپردازد: اما اين هزينهای بود كه حقيقتاً ارزش داشت. فرويد بر اين باور بود كه فاصلهی ما انسانها با وحشی گری بيشتر از يك لايهی ظاهری نيست ـ و در پرتوی رويدادهای بعدی در قرن بيستم چه كسی میتواند ادعا كند كه او غيبگوی واقعی نبوده است؟
باوجودی كه نوشتههای او در هر مفهوم باريك بينانهای كه در نظر گيريم علمی نبودند، و با وجودی كه او آن يگانه كاوشگری كه خودش مدعی بود نبود، و علی الظاهر نقشهی يك سرزمين كاملاً ناشناختهی روان شناسی را میكشيد، اما كمترين ترديدی وجود ندارد كه اين فرويد بود كه ما را در شيوهای سرراست و منسجم از اين واقعيتها آگاه ساخت كه انگيزههای انسانی تا چه اندازه میتوانند پنهان و پيچيده باشند، و ما تا چه اندازه اندك میتوانيم به مقاصدی كه به طور آگاهانه آنها را پذيرفته ايم اعتماد و اتكا داشته باشيم و اين كه برای ما شناخت خودمان تا چه اندازه مبهم و البته دشوار است.
فرويد يك محقق بزرگ نبود و او هيچ جيز جديدی را در آن مفهومی كه مثلاً رابرت كخ ميكرب سل را كشف كرد و واتسون و كريك باهم مارپيچ مضاعف مشهور را كشف نمودند به دست نياورد. او هيچ سهمی در اندوختهی دادههای مثبت دانش بشری ندارد. اگر او هرگز به دنيا نمیآمد علم در عمل چيزی كم نمیآورد. نظريههای او اكنون در همه جا كنار گذاشته شده اند، يا به اين دليل كه كذب آنها به اثبات رسيده، و يا به طريقی متناقض، به اين خاطر كه نمیتوان اين نظريهها را ابطال كرد به اين خاطر هم نمیتوان آنها را به عنوان نظريههای علمی به حساب آورد.
با اين حال نفوذ و تاثير او بر تمامی ما عظيم بود و بازگشت به شيوهی تفكر ماقبل فرويدی همانقدر غير ممكن است كه بازگشت به نظريهی پيش از خورشيد مركزی كه زمين را مركز منظومه ش شمسی میپنداشتند. فرويد تا حدی شبيه است مثل معروفی از يكی از شعرهای هوراس نويسندهی رومی در بارهی « طبيعت » كه میگفت: اگر او را پی در پی با يك چنگال بيرون بيندازيد، باز هم او باز میگردد. گويی كه (انديشههای) او عميقاً در حقايق غير قابل اثبات در بارهی ما آشكار شده است كه پيش از او هرگز كسی به اين روشنی بر زبان نياورده بود. البته او نه به كمك روشهای علمی، كه به طور غريزی و در سبك و شيوهی نويسندگان بزرگ به چنين جايگاهی رسيده است.
اگر به من هم اين اجازه داده شود كه كمی با غرايزم بينديشم، تصور نمیكنم كه بتوان به تصويری از فرويد نگريست و در عين حال دچار اين ترديد شد كه او انسان قابل توجهی نبوده است. هنگامی كه گشتاپو وارد وين شد تا او را بيرون كند (زيرا فرويد دارای چنان شهرت جهانی بود كه آنها نمیتوانستند گزندی به او برسانند) او در دفتر خاطراتش فقط دو كلمه ياداشت نمود، دو كلمهای بسيار تاثر انگيز و تكان دهنده: پايان اتريش.
--------------------
Freud On the Couch by Dr Anthony Daniels. Timesonline.co.uk
١: عنوان اصلی مقالهی ديگری در بارهی فرويد به قلم راجر اسكروتن و به ترجمهی اينجانب كه پيش از اين در ايران امروز منتشر گرديد در واقع فرويد شياد بود، يعنی Sigmund Fraud اما با توجه به اين كه اين عنوان بيش از اندازه در سنت روشفنكری ما ايرانیها نسبت فرويد خصمانه بود من عنوان را تغيير داده و « زيگموند فرويد » ترجمه كردم. مترجم.
این مطلب خیلی به نظرم ضروری رسید که امروز و اینجا وسط "پرونده برای فروید"
رو سایتم اوردم.
مخصوصا برای دوستان کلاس توانگری و هر دوست نا اشنای
علاقه مند به بحث توانگری.
پروسه رشد فردیت یکی از مهمترین بحثهای کلاس توانگری
فصل سوم رساله آزادى، «در باب فرديت، يكى از عناصر خوشبختى»، استدلالى فايده گرايانه به نفع آزاد گذاشتن افراد است كه آن گونه اى عمل كنند كه دلشان مى خواهد، به شرطى كه به ديگران صدمه اى نرسد- و اين آزاد گذاشتن شامل اين هم مى شود كه هر طور كه دلشان مى خواهد زندگى كنند و با هر كسى كه دلشان مى خواهد گرد آيند. ميل ابتدا با صراحت مى گويد «هيچ كس مدعى نيست كه اعمال بايد به اندازه عقايد آزاد باشند.»
با اين همه او استدلال مى كند كه «در امورى كه در وهله نخست به ديگران ربطى ندارند، بهتر آن است كه به فرديت مجال بروز داده شود.» ميل امكان زيستن به ترتيب دلخواه خود آدم را «يكى از اجزاى اصلى شادكامى انسان و اصلى ترين جزء پيشرفت فردى و اجتماعى» مى داند.۲۷
ميل اذعان دارد كه اكثريت آدم ها امروزه قدر فرديت را نمى دانند و شايد حتى آن را تهديدكننده مى دانند:
اكثريت كه از راه و رسم زمان چنان كه هست خرسندند (چون خودشان اين راه و رسم را به وجود آورده اند) نمى توانند درك كنند به چه دليلى اين راه و رسم نمى تواند براى همگان خوب باشد و گذشته از اين، رفتار دلبخواهى به هيچ روى از آرمان هاى اكثريت اصلاح طلبان اخلاقى و اجتماعى نيست، بلكه به عكس، با بغض آن را مانعى دردسرآفرين و حتى طاغيانه در برابر پذيرش چيزهايى مى بينند كه به زعم اين اصلاح طلبان صلاح انسان است.۲۸
اما به عقيده ميل نفع بشر در درازمدت ايجاب مى كند اجازه دهيم فرديت شكوفا شود، زيرا فرديت منشاء اصالت و ابتكارى است كه منافع بسيار براى همه به بار مى آورد و به ما اجازه مى دهد انسانيت خود را به تمام بپرورانيم.
در اين فصل، ميل اعضاى نوعى «اكثريت» روزگارش را با شخصى كه فرديتش را بروز مى دهد مقابل مى نهد و راى به نفع آن شخص مى دهد:
آن كس كه مى گذارد راه و رسم جهان، جهانى كه او در آن زندگى مى كند، راه و رسم زندگى اش را برايش معين كند [چنان كه اكثريت مى كنند] نيازى به استفاده از هيچ يك از قوايش، جز قوه تقليد ميمون وار، ندارد اما آن كس كه خودش راه ورسم زندگى اش را برمى گزيند، همه قوايش را به كار مى گيرد.۲۹
[اكثريت] حتى خود روح و ذهن را در بند كرده اند؛ حتى در آنچه فقط براى لذت خود مى كنند، همرنگى با جماعت حرف اول را مى زند؛ اينان جماعت پرستند؛ انتخابشان صرفاً انتخاب از ميان چيزهايى است كه معمولاً همه مى كنند؛ داشتن ذوقى خاص خود و غرابت رفتار در نظر آنان عين جرم و جنايت است و آن قدر از پيروى از طبيعت خود سر باز مى زنند كه ديگر طبيعتى برايشان نمى ماند كه از آن پيروى كنند؛ توانايى هاى انسانى آنان اندك اندك مى پژمرد و مى خشكد...۳۰
اندكى پس از اين قطعه، ميل مى پرسد: «آيا اين وضع مطلوب براى طبيعت بشرى است، يا به عكس؟» ميل پيگيرانه مى خواهد بداند چه چيزى موجبات رشد بيشتر نوع انسان را فراهم مى آورد، و به نظر او اين فرديت است كه چنين مى كند و نه همانندى و همرنگى:
با پرورش آنچه در انسان ها يگانه و مخصوص به خودشان است و با ميدان دادن به آنهاست (البته در محدوده اى كه حقوق و منافع ديگران ايجاب مى كند) كه انسان ها مى توانند موجوداتى شريف و زيبا شوند، و نه با هر چه رقيق تر كردن اين خصوصيات تا همه مثل هم شوند.۳۱
ميل در پاسخ به كسانى كه به دين متوسل مى شوند تا از همانندى و همرنگى دفاع كنند، يادآور مى شود:
اگر بخشى از دين اعتقاد به اين است كه انسان مخلوق موجودى است كه مظهر خير است، پس با اين ايمان سازگارتر است كه معتقد باشيم اين مظهر خير همه قواى انسانى را به مخلوقش عطا كرده است تا آنها را بپروراند و بارور گرداند، نه آنكه ريشه كن كند و تباه سازد...۳۲
آنچه ما بايد به دنبالش باشيم و در راهش بكوشيم رسيدن به انسان هاى فرداً برتر، فقط به خاطر خودشان،۳۳ نيست، بلكه رسيدن به چنين انسان هايى به خاطر جامعه اى بهتر است. ميل مى گويد به جامعه بهتر فقط در صورتى مى توان رسيد كه افراد تشكيل دهنده جامعه حداكثر استفاده را از توانايى هاى منحصر به فردشان بكنند:هر شخصى به همان نسبتى كه فرديتش را بيشتر پرورش مى دهد براى خود ارزشمندتر مى شود، و بنابراين مى تواند براى ديگران هم ارزشمندتر شود. زندگى چنين اشخاصى از نيروى حياتى سرشار است، و چون در واحدها نيروى حياتى بيشتر است، پس در توده متشكل از اين واحدها هم نيروى حياتى بيشتر خواهد بود.۳۴
ميل پيش بينى مى كند كه عده اى كه قادر نيستند نگاهى به آينده داشته باشند، نخواهند توانست قدر و قيمت پيامدهاى خير ميدان دادن به فرديت را در درازمدت بدانند. آنها خواهند پرسيد اين «انسان هاى پروريده تر شما به چه درد ناپروريده هايى چون ما كه اكنون زندگى مى كنيم مى خورد؟» ميل مى گويد، تقريباً بنا به تعريف، اينان نمى توانند نياز به اصالت و ابتكار را درك كنند:
اصالت و ابتكار چيزى است كه جان هاى فاقد اصالت و ابتكار نمى توانند فايده اش را درك كنند. اينان نمى توانند بفهمند اصالت و ابتكار به چه كار آنان مى آيد، و چگونه ممكن است اين را بفهمند؟ اگر مى فهميدند به چه كار آنها مى آمد، اصلاً ديگر اصالت و ابتكار نمى بود.۳۵
با اين همه، ميل باز خاطرنشان مى كند كه «آنها هم احتمال دارد چيزى از كسانى كه اصالت و ابتكار دارند بياموزند.» حتى اگر آدم هاى صاحب اصالت و ابتكار كه مى توانند دستاوردهاى بزرگى براى جامعه داشته باشند، تعدادشان بسيار قليل باشد، زيرا «نوابغ هميشه يك اقليت بسيار كم شمارند»، باز «براى آنكه نابغه اى داشته باشيم، بايد خاكى را كه نابغه مى تواند در آن رشد كند مستعد و آماده نگاه داريم.»۳۶
|
|
مارتين هايدگر در كتاب درآمدي بر انسان گرايي مي پرسد: چرا موجودات به جاي آن كه نباشند، هستند مانيز در يكصد و پنجاه سالگرد تولد زيگموند فرويد مي پرسيم: چرا فرويد به جاي آن كه نباشد، هست؟ پرسش هايدگر خود به دو سؤال بنيادين بخش پذير است؛ اگر موجودات نباشند، معناي نبودن شان چيست؟ و اگر هستند، معناي هستن شان چيست؟ به عبارت ديگر بودن چيست؟ نبودن چيست؟ نيز بر همين اساس مي توان درباره فرويد پرسيد اگر فرويد نباشد، معناي نبودنش چيست؟ و اگر فرويد هست معناي بودنش چيست؟ باز به عبارت ديگر بودن فرويد چيست؟ و نبودن فرويد چيست؟
چنين پرسش هايي را مي توان در بافت نشانه شناختي خاص خود نيز به بررسي گذاشت. بدين نحو كه وقتي مي گوييم چرا فرويد هست به جاي آن كه نباشد؟ اين معنا را مي رساند كه او در مدرنيته ظهور كرد و درواقع فرزند آن بود. پس اگر فرويد در مدرنيته نبود، مدرنيته چه سرنوشتي پيدا مي كرد؟ و اگر (فرويد) هست، مدرنيته چه سرنوشتي پيدا كرده و خواهد كرد؟ باز پرسش را در بافت نشانه شناختي ديگر به كار مي گيريم، يعني وقتي مي گوييم كه چرا فرويد هست و چرا فرويد نيست؟ آيا اين سؤالات هراسي را در درون خود پنهان نكرده اند؟ در پرسش هايدگر هم چنين هراسي نهفته است: اگر موجودات هستند و از معناي بودنشان مي پرسيم، بايد به اين پرسش هاي انضمامي تر پاسخ دهيم: اگر هستيم، نحوه بودن ما چيست؟ چرا هستيم؟ براي چه هستيم؟ پس دلهره چه بودن و چگونه بودن راحتمان نمي گذارد. اگر هم نباشيم، هراس از مرگ رهايمان نمي كند.
مي بينيد كه همه اين پرسش ها عظيم، مسئوليت آور و سخت دهشت زايند. به همين قياس مسئله بودن و نبودن فرويد هم هراسناك مي شود: اگر فرويد باشد (كه هست) مسئوليت بزرگي بر گردن داريم. بايد همه شرور، پليدي ها، نفرت ها، عشق ها، علاقه ها، پرخاشجويي ها، تنهايي ها، پستي ها، خودشيفتگي ها، نفرت ها، رنج ها و... ي خود را پذيرا شويم و از وجود آن ها در خود، آگاهي يابيم، حتي در آن جايي كه مي پنداريم كاملا عقلاني، منطقي و بر وفق انسانيت عمل كرده ايم. به عبارت ديگر بايد به آن نيمه پنهان حالا به هر تعبيري كه دل خوش كرده ايم يعني آن نيمه حيواني، غريزي، زيستي، گروهي، فراتاريخي،پيشاتاريخي، كيهاني، انساني و ديگر خود خوشامد بگوييم و اين چيزي است كه اكنون كه داريم اين سطور را مي نويسيم و مي خوانيم، چه بسا در ما هراس ايجاد كند؛ يعني در آن جايي كه من فكر مي كنم، هستم (دقت كنيم: كوگيتوي دكارتي است)، درواقع من نيستم! پس من كيستم؟ اما اگر فرويد نباشد، هيچ نمي دانيم كه با همه آن درنده خويي ها، پرخاشجويي ها، ترس ها، اضطراب ها، دلهره ها چه كنيم؟ درست نمي فهميم كه چرا و چگونه در وسط غوغاي مدرنيته و با وجود ميراث روشنگري و عقلانيت،يكباره غول نازيسم از شيشه بيرون مي جهد و جهان را برمي آشوبد؟
پس بودن و نبودن فرويد، هر دو مسئوليت زاست. نه مي توان او را پذيرفت و نه او را رد كرد. او تابوي عصر ماست. فرويد در كتاب توتم و تابو از مراسم آييني قبيله هاي باستاني و كشته شدن پدران توسط پسران شان سخن راند و آنگاه به جايگزيني قرباني تابوها (حيوانات و گياهاني كه به نوعي تبار قبيله دانسته مي شوند و تقدس و احترام ويژه اي براي آن ها قائلند و لذا تنها در مراسم خاص آييني مي توان آن ها را قرباني كرد و خورد) و خوردن آن ها توسط افراد قبيله به قصد وحدت يافتن با نياي اوليه، اشاره كرد. اكنون نيز ميراث روانكاوي فرويد پيشاروي ماست. مي توانيم آن ها را بسوزانيم كما اين كه نازيسم اين كار را كرد ولي تاوانش را بعدها پرداخت پاره كنيم، بخوانيم، در موزه نگهداري كنيم، قاب بگيريم، دور بريزيم و... اما اين چيزي از مسئوليت و هراس ما در قبال فرويد كم نمي كند
چنين پرسش هايي را مي توان در بافت نشانه شناختي خاص خود نيز به بررسي گذاشت. بدين نحو كه وقتي مي گوييم چرا فرويد هست به جاي آن كه نباشد؟ اين معنا را مي رساند كه او در مدرنيته ظهور كرد و درواقع فرزند آن بود. پس اگر فرويد در مدرنيته نبود، مدرنيته چه سرنوشتي پيدا مي كرد؟ و اگر (فرويد) هست، مدرنيته چه سرنوشتي پيدا كرده و خواهد كرد؟ باز پرسش را در بافت نشانه شناختي ديگر به كار مي گيريم، يعني وقتي مي گوييم كه چرا فرويد هست و چرا فرويد نيست؟ آيا اين سؤالات هراسي را در درون خود پنهان نكرده اند؟ در پرسش هايدگر هم چنين هراسي نهفته است: اگر موجودات هستند و از معناي بودنشان مي پرسيم، بايد به اين پرسش هاي انضمامي تر پاسخ دهيم: اگر هستيم، نحوه بودن ما چيست؟ چرا هستيم؟ براي چه هستيم؟ پس دلهره چه بودن و چگونه بودن راحتمان نمي گذارد. اگر هم نباشيم، هراس از مرگ رهايمان نمي كند.
مي بينيد كه همه اين پرسش ها عظيم، مسئوليت آور و سخت دهشت زايند. به همين قياس مسئله بودن و نبودن فرويد هم هراسناك مي شود: اگر فرويد باشد (كه هست) مسئوليت بزرگي بر گردن داريم. بايد همه شرور، پليدي ها، نفرت ها، عشق ها، علاقه ها، پرخاشجويي ها، تنهايي ها، پستي ها، خودشيفتگي ها، نفرت ها، رنج ها و... ي خود را پذيرا شويم و از وجود آن ها در خود، آگاهي يابيم، حتي در آن جايي كه مي پنداريم كاملا عقلاني، منطقي و بر وفق انسانيت عمل كرده ايم. به عبارت ديگر بايد به آن نيمه پنهان حالا به هر تعبيري كه دل خوش كرده ايم يعني آن نيمه حيواني، غريزي، زيستي، گروهي، فراتاريخي،پيشاتاريخي، كيهاني، انساني و ديگر خود خوشامد بگوييم و اين چيزي است كه اكنون كه داريم اين سطور را مي نويسيم و مي خوانيم، چه بسا در ما هراس ايجاد كند؛ يعني در آن جايي كه من فكر مي كنم، هستم (دقت كنيم: كوگيتوي دكارتي است)، درواقع من نيستم! پس من كيستم؟ اما اگر فرويد نباشد، هيچ نمي دانيم كه با همه آن درنده خويي ها، پرخاشجويي ها، ترس ها، اضطراب ها، دلهره ها چه كنيم؟ درست نمي فهميم كه چرا و چگونه در وسط غوغاي مدرنيته و با وجود ميراث روشنگري و عقلانيت،يكباره غول نازيسم از شيشه بيرون مي جهد و جهان را برمي آشوبد؟
پس بودن و نبودن فرويد، هر دو مسئوليت زاست. نه مي توان او را پذيرفت و نه او را رد كرد. او تابوي عصر ماست. فرويد در كتاب توتم و تابو از مراسم آييني قبيله هاي باستاني و كشته شدن پدران توسط پسران شان سخن راند و آنگاه به جايگزيني قرباني تابوها (حيوانات و گياهاني كه به نوعي تبار قبيله دانسته مي شوند و تقدس و احترام ويژه اي براي آن ها قائلند و لذا تنها در مراسم خاص آييني مي توان آن ها را قرباني كرد و خورد) و خوردن آن ها توسط افراد قبيله به قصد وحدت يافتن با نياي اوليه، اشاره كرد. اكنون نيز ميراث روانكاوي فرويد پيشاروي ماست. مي توانيم آن ها را بسوزانيم كما اين كه نازيسم اين كار را كرد ولي تاوانش را بعدها پرداخت پاره كنيم، بخوانيم، در موزه نگهداري كنيم، قاب بگيريم، دور بريزيم و... اما اين چيزي از مسئوليت و هراس ما در قبال فرويد كم نمي كند
زیگموند فروید (Sigmund Freud) پایه گذار علم روانشناسی نوین زادهٔ شهر پریبور در جمهوری چک کنونی و امپراتوری اتریش پیشین (۷ می ۱۸۵۶ - ۲۳ سپتامبر ۱۹۳۹)، در ابتدا یک متخصص اعصاب بود. وی مدرسهٔ روانکاوی را بر مبنای نظریاتش بنیان گذاشت، که بسیاری از رفتارهای انسان تحت تأثیر انگیزههای ضمیر ناخودآگاه است؛ که افکار و خاطرات بخصوص ضمیر ناخودآگاه، بویژه از نوع جنسی و پرخاشگرانه، ریشهٔ اختلالات روانی هستند، و اینگونه اختلالات روانی میتوانند با تبدیل افکار و خاطرات ناخودآگاه به آگاهی از طریق معالجات روانکاوانه، درمان شوند.
وی یک یهودی اشکنازی بود.با روی کار آمدن نازیها وی در ۱۹۳۸ اتریش را ترک کرد و به انگلستان رفت و در همانجا هم به دلیل مصرف بیرویه سیگار مرد.
نوشتههای فروید
- توتم و تابو (۱۹۱۳)
- روانشناسی گروه و تحلیل من (۱۹۲۱)
- تمدن و گلهمندان از آن (۱۹۳۰)
براي غلبه بر خجالت دستور العمل هاي عملي و مشخصي وجود دارد
كه مي تواند خيلي وقت ها به كارتان بياييد
كه مي تواند خيلي وقت ها به كارتان بياييد
|
 |
مقدمه لازم نيست. اين تيتر، خودش گوياست. به جاي مقدمه، فقط از دوستان محجوب اين صفحه قول مي گيريم كه هنگام اجراي اين دستورالعمل ها، با يكي دو شكست، ميدان را خالي نكنند. زياده عرضي نيست جز اين كه تسلط بر تكنيك هاي ضدخجالت و كسب مهارت هاي معاشرتي، مثل كسب ساير مهارت ها، نيازمند پشتكار و تمرين مداوم است. به همين سادگي!
روي يك هنر متمركز شويد و آن را خوب ياد بگيريد. موسيقي، نقاشي، خطاطي و هنرهاي ديگر، اعتماد به نفس تان را به وضوح افزايش خواهد داد
به ديگران كمك كنيد. منتظر نشويد كه ازتان كمك بخواهند. به دنبال كمك كردن به اين و آن، بايد بدويد. اين يك دستورالعمل است... ماشين يك نفر وسط خيابان خراب شده و روشن نمي شود و حالا راننده منتظر است كسي بيايد كمكش كند و ماشين را هُل بدهد... همسايه تان از بازار برمي گردد و دستش حسابي پر است و زنبيل دارد از دستش مي افتد...پيرمرد مغازه دار، زورش نمي رسد كه به تنهايي، كركره مغازه را بدهد بالا... خب، چرا معطليد؟ مگر نمي خواستيد تمرين هاي ضد خجالت تان را شروع كنيد؟ چه بهتر از اين؟ با اين تير، خيلي بيشتر از يكي دو نشان را خواهيد زد. مطمئن باشيد. خرجش فقط دو كلمه است: كمك نمي خواهيد؟ (البته لبخند و ارتباط چشمي را هم هنگام اداي اين دو كلمه فراموش نكنيد). نمي دانيد چقدر موثر است!
دل تان مي خواهد وقتي وارد يك جمع مي شويد، با شما چطور برخورد كنند؟ دوست داريد با لبخند به استقبال تان بيايند؟ به تان توجه كنند؟ به حرف هايتان صميمانه گوش كنند و صميمانه با شما هم كلام شوند؟ و چيزهايي از اين قبيل؟ بسيار خب. مي گويند خجالتي ها، خجالتي ها را خوب مي شناسند. خجالتي هاي جمع را پيدا كنيد و با آن ها همان طوري رفتار كنيد كه دل تان مي خواهد با شما رفتار شود. با سوال هاي صميمانه تان، آن ها را به صحبت كردن وادار كنيد و جواب هايشان را با رغبت بشنويد. اين كار، هم براي معاشرتي تر شدن آن ها مفيد است، هم براي خودتان يك تمرين تمام عيار مجلس آرايي است. شروع كنيد و ببينيد كه چقدر روي خودتان تاثير مي گذارد!
وقتي به يك محفل رودربايستي دار، مثلا به يك مهماني رسمي، دعوت مي شويد، وقت تان را طوري تنظيم كنيد كه زود برسيد. اين نكته در عين سادگي، بسيار مهم است. حداقل فايده اش اين است كه با سنگيني فضاي جلسه، زودتر آشنا مي شويد و كم كم ترس تان از آن جمع مي ريزد. امتحان كنيد! وقتي يك جمع خلوت در حضور شما آرام آرام شلوغ مي شود، حس خجالت تان خيلي كم تر است نسبت به وقتي كه ناگهان به يك مجلس شلوغ وارد مي شويد. معمولا آن هايي كه ديرتر به چنين محافلي وارد مي شوند، استرس بيشتري را پشت سر مي گذارند و آن هايي كه زودتر مي رسند، راحت تر با تازه واردها ارتباط برقرار مي كنند.
از هم صحبت خود تعريف كنيد. اين كه ديگر كاري ندارد. هم آسان است، هم فوق العاده موثر. اغلب آدم ها وقتي ازشان تعريف مي كنيد، ذوق مي كنند و بيشترشان آن قدر ذوق مي كنند كه به هيچ قيمتي حاضر نمي شوند هم صحبتي با شما را از دست بدهند. البته هنگام اجراي اين تكنيك بايد مواظب مغزتان هم باشيد؛ چرا كه ممكن است جاي دندان هاي كسي كه ازش تعريف كرده ايد، رويش باقي بماند. ضمنا هنگام تعريف و تمجيد از اين و آن، به هيچ وجه لازم نيست دروغ بگوييد. اگر كمي دقت كنيد، مطمئنا در هر آدمي بالاخره يك چيزي پيدا مي كنيد كه قابل تعريف باشد. البته تعريف هايتان هم نبايد خيلي بي ربط باشد. مثلا وقتي كسي دارد درباره يك موضوع فلسفي با شما صحبت مي كند، خيلي بي ربط است اگر بگوييد: پيراهن تان چقدر قشنگ است! مثلا بهتر است خودتان را به موضوع مورد بحث، علاقه مند نشان بدهيد و از جالب بودن آن موضوع صحبت كنيد.
نقش آفريني كنيد. نقش آفريني، يك اسلحه مخفي است كه حتي مطمئن ترين و بااعتمادبه نفس ترين آدم هايي هم كه شما سراغ داريد، از آن بهره مي گيرند. شما دل تان مي خواهد وقتي به يك جمع وارد مي شويد، چگونه رفتار كنيد؟ مطمئن؟ با لبخند باز؟ صميمانه؟ خوش برخورد؟ و...؟ خب، همه اين ها را مي توانيد در خلوت خودتان و در مقابل آينه تمرين كنيد. همه ما آدم ها كمي تا قسمتي بازيگريم. نقش آفريني جلوي دوربين شايد كار آساني نباشد (من واقعا نمي دانم سخت است يا آسان)؛ ولي نقش آفريني در خلوت و در مقابل آينه را مطمئن ام كه كار آساني است. تمرين هاي مكرر اين چنيني، ناخودآگاه تان را به همان سمتي مي برد كه بيشتر تمرينش را مي كنيد و كم كم شما هماني خواهيد شد كه دل تان مي خواهد.
هيچ وقت هيچ كس را تحقير نكنيد و خصوصا در حضور جمع از چنين كارهايي پرهيز كنيد. همه ما آدم ها به آرامش و كمك ديگران احتياج داريم؛ نه به دشمني و آزار و اذيت شان. مطمئنا وقتي شما كسي را تحقير يا مسخره كنيد، او هم به دنبال بهانه اي خواهد گشت تا اين لطف شما را جبران كند! انرژي منفي براي اين و آن نفرستيد تا انرژي منفي براي تان نفرستند. موقع انتقاد كردن از اين و آن هم، يادتان باشد كه نبايد از هيچ كس در حضور جمع با تندي و خشونت انتقاد كنيد. وقتي ارتباط تان با دور و بري ها دوستانه و صميمانه باشد، آن ها هم براي رفع اين جور مشكلات و از جمله براي رفع اين حس خجالت دروني به شما كمك خواهند كرد.
خيلي هم ايده آل گرا نباشيد! قرار نيست با هر جوكي كه شما تعريف مي كنيد، همه غش و ريسه بروند. قرار نيست با هر حرفي كه مي زنيد، همه به به و چه چه كنند. براي هيچ كس ديگري هم قرار نيست چنين اتفاقي بيفتد. مطمئن باشيد كه ديگران هم استانداردهايشان را اين قدر دست بالا تعريف نمي كنند. وقتي در يك جمع حضور داريد، كسي از شما انتظار ندارد كه فوق العاده باشيد. براي جمع، اين مهم است كه شما با آن ها همراه باشيد، فقط همين! اين را هم يادتان باشد كه خيلي از خانم ها و آقايان اصلا با آدم هاي پرحرف و شوخ و مجلس آرا ميانه خوبي ندارند. و يك خبر خوب ديگر براي خجالتي هاي عزيز: سكوت و كم حرفي شما را معمولا به پاي فروتني، حجب و حيا و بزرگ منشي تان مي گذارند و چه صفتي بهتر از اين چند صفت؟ راستي يادتان باشد كه، در ملاقات اول تان با هيچ كس زياد حرف نزنيد و اطلاعات شخصي تان را رو نكنيد. چه لزومي دارد؟ اين كار را متاسفانه بعضي ها براي پنهان كردن آن حس خجالت دروني شان انجام مي دهند. غافل از اين كه ديگران، اين كار را غالبا اين طور تفسير و تعبير مي كنند كه فاعلان اين فعل، آدم هاي كم ظرفيت و سرخورده يا آدم هاي گوشه گير و تنهايي هستند.
ارتباط چشمي در برقراري يك ارتباط موثر، خيلي مهم است. حتما به چشم طرف مقابل تان نگاه كنيد. چه وقتي داريد صحبت مي كنيد، چه وقتي كه دارند با شما صحبت مي كنند. اين ارتباط چشمي را ترجيحا با يك لبخند ملايم و حالت دوستانه همراه كنيد. اگر به هر دليلي از برقراري يك ارتباط چشمي مناسب ناتوانيد، سعي كنيد به پيشاني طرف مقابل تان نگاه كنيد. از معجزه نفس هاي عميق هم غافل نشويد؛ چون به هنگام حملات استرس واقعا سودمند است. عادت كنيد كه با نفس هاي عميق، آرامش را به وجودتان برگردانيد. اين تمرين را مي توانيد خيلي راحت در حضور جمع، بارها و بارها انجام بدهيد. مطمئن باشيد كه هيچ كس نمي فهمد اين كار شما چه معنايي دارد. باور كنيد كه اصلا كسي حواس اش به شما نيست. راحت باشيد.
اگر خجالتي باشيد، احتمالا تنهايي را به فعاليت هاي جمعي ترجيح مي دهيد. خب، مي توانيد، از اين فرصت مغتنم استفاده كنيد و چيزي ياد بگيريد. آدم هايي كه تنهايي را دوست دارند، معمولا روحيه شان با هنرآموزي جور است. روي يك هنر متمركز شويد و آن را خوب ياد بگيريد. موسيقي، نقاشي، خطاطي و هنرهاي ديگر، اعتماد به نفس تان را به وضوح افزايش خواهد داد. تا مي توانيد كتاب بخوانيد و اطلاعات كسب كنيد. روزنامه، مجله، برنامه هاي آموزشي، اينترنت و... به زودي، روزي مي آيد كه بايد حرفي براي گفتن داشته باشيد. خودتان را براي آن روز آماده كنيد.
شكست هايتان را تدبير كنيد. وقتي داريد براي كسب مهارت هاي ضد خجالت تلاش مي كنيد، يادتان باشد كه مثل هر تلاش ديگري، ممكن است شكست هايي هم در سر راه تان باشد. ولي قرار نيست شما از ميدان فرار كنيد. تا رسيدن به پيروزي نبايد دست از تلاش برداريد. فراموش نكنيد كه نوابغ هم بارها و بارها در مسير تلاش هايشان شكست خورده اند؛ اما دست از كار نكشيده اند. اين را هم يادتان باشد كه شكست شما ممكن است ناشي از شرايط باشد، نه ناشي از اشتباه شما. مثلا ممكن است شما نتوانيد در ميان بحث دو نفر ديگر وارد شويد و آن ها را همراهي كنيد تنها به اين علت كه بحث آن ها خصوصي بوده و يا ممكن است سر صحبت را با كسي باز كرده باشيد كه او در آن لحظه به گرفتاري ها و مشكلات ديگر زندگي اش فكر مي كرده و اصلا دل و دماغ صحبت كردن نداشته است و... به هر حال، سعي كنيد از هر شكست تان، مثل نابغه ها، درس تازه اي بگيريد و آن درس تازه را در تمرين هاي بعدي به كار ببنديد.
هميشه آماده و به روز باشيد. مطلع و گوش به زنگ. كتاب بخوانيد، روزنامه، مجله، اينترنت و... اخبار روز دنيا را پيگيري كنيد. اخبار هنري، فرهنگي، علمي، سياسي و... داشتن اين اطلاعات به شما كمك مي كند كه هميشه حرف هاي شنيدني در آستين داشته باشيد. سوال هاي حاضر و آماده هم غنيمت اند. از اين قبيل سوال ها هميشه همراه داشته باشيد. طرح يك سوال صميمانه و مودبانه معمولا نقطه شروع مناسبي براي ورود به بحث ديگران است و هر قدمي هم كه براي چنين هم كلامي هايي برداريد، مطمئنا قدم بعدي آسان تر و آسان تر مي شود. از سليقه ها و علاقه هاي دوروبري هايتان هم بايد باخبر باشيد. اين طوري راحت تر مي توانيد هم صحبت شان شويد. وقتي مي خواهيد سر صحبت را با يك جماعتي باز كنيد يا وقتي كه مي خواهيد در يك بحث گروهي شركت كنيد، بايد اين را ارزيابي كنيد كه آيا آن ها هم مايل اند حرف هاي شما را بشنوند و اصلا آيا شما خوب به حرف هاي آن ها گوش داده ايد يا نه. بي محابا حرف شان را قطع نكنيد. بهتر است مودبانه و آرام آرام به هر بحثي وارد شويد.
خودتان را درست كنيد. با ديگران (لااقل فعلا) كاري نداشته باشيد. نمي توانيد همه را مجبور كنيد همان طوري كه شما دل تان مي خواهد رفتار كنند. نمي توانيد همه را وادار كنيد نسبت به حرف ها و رفتارهاي شما همان طوري واكنش بدهند كه شما دوست داريد. چرا كه اولا همه آدم ها مثل هم نيستند و مثل هم فكر نمي كنند و ثانيا آن چه مهم است، تلاش و تمرين شماست و توجه به اين نكته كه آيا شما داريد كارتان را درست انجام مي دهيد يا نه. انتظار نداشته باشيد وقتي كه در يك مهماني، كنجي نشسته ايد و با هيچ كس حرف نمي زنيد، ديگران بيايند و شما را از پوسته تنهايي بياورند بيرون. خودتان هم بايد كمك كنيد. انجام دادن تمرين هايي كه از آن ها حرف مي زنيم، به عهده خودتان است، نه ديگران. ضمنا حواس تان به اين نكته هم باشد كه سطح توقع تان را از ديگران تصحيح كنيد. در هر مهماني، ممكن است كه بغل دستي شما هم خودش خجالتي باشد، مثلا از آن خجالتي هاي پنهان كه هفته پيش حرفش را زديم. لابد يادتان هست كه گفتيم نزديك به 50 درصد آدم ها، كم و بيش، با درجات مختلف، خجالتي اند. پنجاه درصد يعني نصف آدم هاي هر جمع. كم نيست! شما هيچ وقت در اقليت نيستيد.
قرار نيست كه يك شبه متحول شويد و ناگهان تبديل بشويد به آدم بذله گو و پرحرفي كه مجلس آرايي مي كند و... اين حتي با تلاش شما هم به سرعت به دست نمي آيد. آدم ها ذات شان با همديگر فرق دارد. اما معاشرتي شدن، يك مهارت است كه با تمرين به دست مي آيد. به مهارت هاي ضدخجالت هم بايد يكي يكي تسلط پيدا كنيد. وقتي انرژي تان را در هر مقطع زماني روي يك يا دو مهارت بخصوص مي گذاريد خيلي زودتر به نتيجه مي رسيد. مثلا پيش دستي در سلام گفتن را بايد تمرين كرد. وقتي به آن تسلط پيدا كرديد، شروع به صحبت با لبخند ر ا تمرين كنيد. ارتباط چشمي، دويدن به دنبال كمك به ديگران، كمك به ساير خجالتي هاي جمع، تعريف هاي به جا و ... هم همين طور. به دست آوردن يك مهارت ممكن است يك سال طول بكشد، در حالي كه به دست آوردن يك مهارت ديگر، ممكن است فقط دو روز وقت تان را بگيرد. هر چه سخت تر به دست بياوريد، سخت تر از دست مي دهيد. اين يادتان باشد!
كنفسيوس مي گويد: پيمودن طولاني ترين مسيرها هم با يك قدم آغاز مي شود. ما خجالتي هاي دنيا ـ كه اديسون و اينشتين هم از خودمان اند ـ اين هفته مي خواهيم قدم اول را برداريم. شما هم اگر اهل رفتنيد، بسم الله!
|
|
باب ديلن يكي از چهره هاي برجسته موسيقي هم بارها در مصاحبه هايش
گفته از دوران كودكي فقط كم رويي و خجالتي بودنش را به خاطر مي آورد
گفته از دوران كودكي فقط كم رويي و خجالتي بودنش را به خاطر مي آورد
ميگويند توماس اديسون عاشق نمايش بود و عاشق نمايش نامه هاي شكسپير. او از وقتي 8 ساله بود، دلش مي خواست بازيگر تئاتر بشود و حتي در دوران نوجواني اش هم براي رسيدن به اين آرزو تلاش كرد، اما موفق نشد. مي دانيد چرا؟ چون خجالتي بود! در زندگي نامه اش نوشته اند كه او سال ها به خاطر صداي زنانه اش خجالت مي كشيد در ميان جمع، صحبت كند. آن نوجوان خجالتي، خوش بختانه بازيگر تئاتر نشد و شد: توماس اديسون! همان اديسوني كه زندگي امروز را بدون اختراعات او حتي نمي شود تصور كرد. . . كودكان، نوجوانان و جواناني كه امروز خجالتي هستند، در هيچ محضري امضا نكرده اند و به هيچ كسي تعهد نداده اند كه فردا و پس فرداي روزگار هم خجالتي و كم رو باشند.
پرده اول: از خجالت تا موفقيت
سرشناسان خجالتي يكي دو تا نيستند. خيلي زيادند: آلبرت اينشتين، آبراهام لينكلن، آگاتا كريستي، رابرت دنيرو، تام هنكس، باب ديلن و . . . و خيلي هاي ديگر بنا به حرف هاي خودشان، لااقل در مقاطعي از زندگي بسيار كم رو و خجالتي بوده اند. مثلا تام هنكس مي گويد: وقتي بچه بودم، خانواده ام مُدام در حال جابه جا شدن بودند و همه اش نقل مكان مي كردند. همين مساله بود كه اصلا به من اجازه نمي داد با بچه هاي هم سن و سال خودم دوست بشوم و يك رفاقت ثابت و بلندمدت را تجربه كنم. شايد خجالتي بودنم در آن دوران هم محصول همين مساله بود.
رابرت دنيرو هم خودش در مصاحبه اي گفته است كه: تا ده سالگي كاملا خجالتي بودم. اصلا جرات نمي كردم در جمع حرف بزنم، اما وقتي در همان سن و سال براي اولين بار روي صحنه رفتم و مردم تشويقم كردند، انگار ترسم ريخت و جرات پيدا كردم. من با دوران كم رويي ام همان موقع خداحافظي كردم.
آگاتا كريستي، نويسنده اي كه شخصيت هاي فراموش نشدني و جذابي نظير آقاي پوآرو و خانم مارپل را خلق كرده است، علي رغم توانايي اش در نواختن پيانو هيچ وقت روي صحنه نرفت چرا كه: خيلي خجالتي بودم. هميشه از اين كه كاري را در مقابل مردم و مثلا روي صحنه انجام بدهم، وحشت داشتم، اما اين وحشت را به مرور در خودم كشتم.
باب ديلن هم در مصاحبه هايش بارها گفته كه از دوران كودكي فقط كم رويي و خجالتي بودنش را به خاطر مي آورد، اما همين كودك خجالتي وقتي بزرگ تر شد، همان باب ديلن ي شد كه كارشناسان موسيقي در توصيفش گفتند: اگر باب ديلن نبود، موسيقي راك به جايي كه اكنون رسيده است، هرگز نرسيده بود!
ممكن است بپرسيد اصلا چرا بايد از سرشناسان خجالتي اسم ببريم؟ چه فايده اي دارد؟ به چه درد مي خورد؟ در واقع، حداقل فايده اين كار همين است كه مطمئن شويم غلبه كردن بر اين عادت رفتاري، امكان پذير است و اصلا هم چيز عجيب و غريبي نيست. كما اين كه همان بزرگاني كه ازشان اسم برديم، اغلب در مقطعي از زندگي شان با اين مشكل مواجه بوده اند و بالاخره توانسته اند بر اين مشكل غلبه كنند.
ولي نكته مهم تر اين است كه برخي از همين چهره ها تا اواخر عمرشان هم نتوانسته اند به طور كامل بر اين عادت رفتاري غلبه كنند، اما توانسته اند در حرفه خودشان به موفقيت هاي خارق العاده اي دست پيدا كنند. خلاصه اين كه، خجالت آن قدرها زور ندارد كه بتواند جلوي موفق شدن مان را بگيرد. شايد فقط كارمان را سخت تر كند. همين! ـ اين موضوع را همان آدم هايي كه ازشان اسم برديم، با زندگي شان به ما نشان داده اند.
تازه، كم رويي مساله اي نيست كه فقط گريبان من و شما را بگيرد. خيلي شايع تر از اين حرف هاست. محققان علوم رفتاري مي گويند حدود 50 درصد جامعه انساني، با درجاتي، از خجالتي بودن رنج مي برند و حدود 40 درصد ديگر هم، لااقل در مقطع يا مقاطعي از زندگي شان، خجالتي بودن را تجربه كرده اند. مي ماند فقط 10 درصد كه اصلا هيچ وقت در طول زندگي شان با اين مشكل، دست و پنجه نرم نكرده و نمي كنند. با آن 10 درصد اصلا كاري نداريم، ولي خواندن اين مطلب و مطلب هفته آينده براي آن 90 درصد ديگر، خالي از فايده نيست.
|
|
قرار نيست كه شما يك شبه متحول شويد و تبديل بشويد به آدمي كه مجلس آرايي مي كند به مهارت هاي ضد خجالت بايد يكي يكي تسلط پيدا كنيد
پرده دوم: من خجالتي ام، خلاص!
خجالتي ها دو جورند: آشكار و پنهان. خجالتي هاي آشكار، آن هايي هستند كه در هر محفلي، خيلي زود خجالتي بودن شان را بروز مي دهند: سرخ مي شوند، مي لرزند، نمي توانند حرف بزنند و . . .
اما خجالتي هاي پنهان، به اين سادگي ها كشف نمي شوند. اين دسته دوم، آن هايي هستند كه در محافل حاضر مي شوند، اما خيلي كم حرف مي زنند، توي چشم آدم ها نگاه نمي كنند، هميشه ساكت اند و سرشان پايين است و پيشنهادهاي اين و آن را هم حتي اگر دل شان بخواهد كه بپذيرند، نمي پذيرند چون قبول آن پيشنهادها به دليل خجالتي بودن، برايشان خيلي سخت است.
اتفاقا اين دسته دوم، بدشانس ترند چون بيشتر آدم ها اين رفتارها را به حساب خجالتي بودن شان نمي گذارند و به اشتباه فكر مي كنند كه آن ها متكبر و پرافاده اند، يا اين كه فكر مي كنند آن ها گوشه گير و منزوي اند. اين دسته دوم، درست در همان لحظاتي كه از ترس كم رويي، دارند در درون خود شان مي لرزند، در بيرون به گونه ديگري تفسير و تعبير مي شوند! مساله فقط اين است كه آن ها آن چه در درون شان دارند، از بقيه مخفي مي كنند و به همين خاطر، شخصيت شان با شخصيت ديگري اشتباه گرفته مي شود.
شما چه از دسته اول باشيد چه از دسته دوم، اصلا نيازي به پنهان كردن موضوع نداريد. به دوستان و نزديكان تان بگوييد كه شما با اين مشكل مواجه ايد و داريد براي رفع آن تلاش مي كنيد. مخفي كردن اين موضوع فقط خودتان را بيشتر معذب مي كند و اطرافيان تان را بيشتر به زحمت مي اندازد.
وقتي موضوع را با دور و بري هاتان در ميان بگذاريد، آن ها هم خيلي راحت تر با موضوع كنار مي آيند و حتي مي توانند كمك تان بكنند. اطرافيان تان پس از اعتراف شما ديگر مجبور نيستند وانمود كنند آن چه اتفاق مي افتد را نمي بينند، مثلا نمي بينند كه دست شما دارد مي لرزد و نمي بينند كه شما سرخ شده ايد و زبان تان بند آمده است. ديگر مجبور نيستند از زل زدن به چشمان شما دست بكشند، چرا كه شما خودتان گفته ايد و آن ها هم شنيده اند كه شما اين طوري هستيد. ديگر مجبور نيستند شما را از بحث كنار بگذارند، چرا كه فهميده اند شما دل تان مي خواهد با بحث همراه شويد، اما خجالتي بودن تان به شما اجازه نمي دهد. شما با همين اعتراف ساده، مي توانيد خودتان را به ديگران نزديك تر كنيد و اجازه ندهيد فاصله اي كه به دلايل هيچ و پوچ ايجاد شده است، هر روز بيشتر و بيشتر شود.
البته همه آدم ها مثل هم نيستند و طبيعي است كه شما هم نبايد انتظار داشته باشيد كه همه در مقابل اين اعتراف تان به طرز يكساني واكنش نشان بدهند، اما اين اعتراف شما لااقل به خيلي ها مي فهماند كه شما با آن ها خصومتي نداشته ايد، از آن ها بدتان نمي آمده و اصلا آدم متكبري نبوده و نيستيد.
ضمن اين كه اغلب آدم ها ـ خوش بختانه ـ از آن دسته اي هستند كه اگر اين موضوع را صادقانه از زبان خودتان بشنوند، هم براي رفع اين مشكل به شما كمك مي كنند و هم اين كه احترام و عزت شما در چشم شان بيشتر مي شود. هدف از اين اعتراف هم به هيچ وجه اين نيست كه حس همدردي اين و آن را جلب كنيد. شما با اين حرف، فقط به آن ها توضيح مي دهيد كه اگر رفتارتان اين طوري است به چه علت است. فقط همين!
اما اين كافي نيست. بايد قدمي هم براي حل مشكل اصلي برداشت. شروع كار بايد آهسته باشد. به مرور شروع كنيد. از تمرين غافل نشويد. وقتي با ديگران صحبت مي كنيد يا وقتي دارند با شما صحبت مي كنند، تمرين كنيد كه به چشمان طرف مقابل تان نگاه كنيد. لبخند زدن را تمرين كنيد. شروع به صحبت توام با لبخند را تمرين كنيد.
مثلا مي توانيد جلوي آينه بايستيد و يك گفت وگوي ساده را از سير تا پياز با خودتان طراحي كنيد: ارتباط چشمي، لبخند، شروع به صحبت با يك موضوع ساده، ادامه ارتباط چشمي و . . . قدم به قدم جلو برويد.
قرار نيست كه شما يك شبه متحول شويد و تبديل بشويد به آدمي كه مجلس آرايي مي كند و . . . اين حتي با تلاش شما هم به سرعت به دست نمي آيد. به مهارت هاي ضد خجالت بايد يكي يكي تسلط پيدا كنيد. وقتي انرژي تان را در هر مقطع زماني روي يك يا دو مهارت بخصوص مي گذاريد خيلي زودتر مي توانيد به نتيجه برسيد. مثلا پيش دستي در سلام گفتن را بايد تمرين كرد. وقتي به آن تسلط پيدا كرديد، شروع به صحبت با لبخند را تمرين كنيد. ارتباط چشمي هم همين طور. به دست آوردن يك مهارت ممكن است يك سال طول بكشد، در حالي كه به دست آوردن يك مهارت ديگر، ممكن است فقط دو روز وقت تان را بگيرد.
هر چه سخت تر به دست بياوريد، سخت تر از دست مي دهيد. اين يادتان باشد! (اين بحث را هفته آينده با تمرين تكنيك هاي ضد خجالت پيگيري مي كنيم.)
پرده دوم: من خجالتي ام، خلاص!
خجالتي ها دو جورند: آشكار و پنهان. خجالتي هاي آشكار، آن هايي هستند كه در هر محفلي، خيلي زود خجالتي بودن شان را بروز مي دهند: سرخ مي شوند، مي لرزند، نمي توانند حرف بزنند و . . .
اما خجالتي هاي پنهان، به اين سادگي ها كشف نمي شوند. اين دسته دوم، آن هايي هستند كه در محافل حاضر مي شوند، اما خيلي كم حرف مي زنند، توي چشم آدم ها نگاه نمي كنند، هميشه ساكت اند و سرشان پايين است و پيشنهادهاي اين و آن را هم حتي اگر دل شان بخواهد كه بپذيرند، نمي پذيرند چون قبول آن پيشنهادها به دليل خجالتي بودن، برايشان خيلي سخت است.
اتفاقا اين دسته دوم، بدشانس ترند چون بيشتر آدم ها اين رفتارها را به حساب خجالتي بودن شان نمي گذارند و به اشتباه فكر مي كنند كه آن ها متكبر و پرافاده اند، يا اين كه فكر مي كنند آن ها گوشه گير و منزوي اند. اين دسته دوم، درست در همان لحظاتي كه از ترس كم رويي، دارند در درون خود شان مي لرزند، در بيرون به گونه ديگري تفسير و تعبير مي شوند! مساله فقط اين است كه آن ها آن چه در درون شان دارند، از بقيه مخفي مي كنند و به همين خاطر، شخصيت شان با شخصيت ديگري اشتباه گرفته مي شود.
شما چه از دسته اول باشيد چه از دسته دوم، اصلا نيازي به پنهان كردن موضوع نداريد. به دوستان و نزديكان تان بگوييد كه شما با اين مشكل مواجه ايد و داريد براي رفع آن تلاش مي كنيد. مخفي كردن اين موضوع فقط خودتان را بيشتر معذب مي كند و اطرافيان تان را بيشتر به زحمت مي اندازد.
وقتي موضوع را با دور و بري هاتان در ميان بگذاريد، آن ها هم خيلي راحت تر با موضوع كنار مي آيند و حتي مي توانند كمك تان بكنند. اطرافيان تان پس از اعتراف شما ديگر مجبور نيستند وانمود كنند آن چه اتفاق مي افتد را نمي بينند، مثلا نمي بينند كه دست شما دارد مي لرزد و نمي بينند كه شما سرخ شده ايد و زبان تان بند آمده است. ديگر مجبور نيستند از زل زدن به چشمان شما دست بكشند، چرا كه شما خودتان گفته ايد و آن ها هم شنيده اند كه شما اين طوري هستيد. ديگر مجبور نيستند شما را از بحث كنار بگذارند، چرا كه فهميده اند شما دل تان مي خواهد با بحث همراه شويد، اما خجالتي بودن تان به شما اجازه نمي دهد. شما با همين اعتراف ساده، مي توانيد خودتان را به ديگران نزديك تر كنيد و اجازه ندهيد فاصله اي كه به دلايل هيچ و پوچ ايجاد شده است، هر روز بيشتر و بيشتر شود.
البته همه آدم ها مثل هم نيستند و طبيعي است كه شما هم نبايد انتظار داشته باشيد كه همه در مقابل اين اعتراف تان به طرز يكساني واكنش نشان بدهند، اما اين اعتراف شما لااقل به خيلي ها مي فهماند كه شما با آن ها خصومتي نداشته ايد، از آن ها بدتان نمي آمده و اصلا آدم متكبري نبوده و نيستيد.
ضمن اين كه اغلب آدم ها ـ خوش بختانه ـ از آن دسته اي هستند كه اگر اين موضوع را صادقانه از زبان خودتان بشنوند، هم براي رفع اين مشكل به شما كمك مي كنند و هم اين كه احترام و عزت شما در چشم شان بيشتر مي شود. هدف از اين اعتراف هم به هيچ وجه اين نيست كه حس همدردي اين و آن را جلب كنيد. شما با اين حرف، فقط به آن ها توضيح مي دهيد كه اگر رفتارتان اين طوري است به چه علت است. فقط همين!
اما اين كافي نيست. بايد قدمي هم براي حل مشكل اصلي برداشت. شروع كار بايد آهسته باشد. به مرور شروع كنيد. از تمرين غافل نشويد. وقتي با ديگران صحبت مي كنيد يا وقتي دارند با شما صحبت مي كنند، تمرين كنيد كه به چشمان طرف مقابل تان نگاه كنيد. لبخند زدن را تمرين كنيد. شروع به صحبت توام با لبخند را تمرين كنيد.
مثلا مي توانيد جلوي آينه بايستيد و يك گفت وگوي ساده را از سير تا پياز با خودتان طراحي كنيد: ارتباط چشمي، لبخند، شروع به صحبت با يك موضوع ساده، ادامه ارتباط چشمي و . . . قدم به قدم جلو برويد.
قرار نيست كه شما يك شبه متحول شويد و تبديل بشويد به آدمي كه مجلس آرايي مي كند و . . . اين حتي با تلاش شما هم به سرعت به دست نمي آيد. به مهارت هاي ضد خجالت بايد يكي يكي تسلط پيدا كنيد. وقتي انرژي تان را در هر مقطع زماني روي يك يا دو مهارت بخصوص مي گذاريد خيلي زودتر مي توانيد به نتيجه برسيد. مثلا پيش دستي در سلام گفتن را بايد تمرين كرد. وقتي به آن تسلط پيدا كرديد، شروع به صحبت با لبخند را تمرين كنيد. ارتباط چشمي هم همين طور. به دست آوردن يك مهارت ممكن است يك سال طول بكشد، در حالي كه به دست آوردن يك مهارت ديگر، ممكن است فقط دو روز وقت تان را بگيرد.
هر چه سخت تر به دست بياوريد، سخت تر از دست مي دهيد. اين يادتان باشد! (اين بحث را هفته آينده با تمرين تكنيك هاي ضد خجالت پيگيري مي كنيم.)
چطور مي شود دوست شد؟ چطور مي شود دوست ماند؟
|
|
بهترين دوستان دنيا هم نمي توانند تمام هفت روز هفته را با يكديگر سپري كنند. هم براي خودتان سرگرمي هاي شخصي قايل شويد و هم اجازه بدهيد دوستان تان سرگرمي هاي شخصي خودشان را داشته باشند
هيچ فكرش را كرده ايد كه ما در شبانه روز چند بار اين كلمه عزيز و شريف و چهار حرفي دوست را مي گوييم و مي خوانيم و مي شنويم و مي بينيم و خسته هم نمي شويم؟ مي دانيد اگر اين كلمه را از ديوان هاي شعر بردارند، چند ميليون بيت و مصراع ناقص مي شود؟ اگر دوست را از زندگي مان بگيرند، چطور؟ در آن صورت، اصلا از زندگي چيزي باقي مي ماند؟
اين نوشته، پيشنهادهايي است براي دوست شدن و دوست ماندن؛ مقوله اي كه شايد تعبير سهل و ممتنع برايش تعبير نادرستي نباشد.
سه اصل اساسي
شايد بهترين خبر براي كساني كه به دنبال دوست مي گردند، دانستن اين مطلب باشد كه همه مردم فطرتا تمايل دارند دوستاني داشته باشند. اين ذات انسان هاست. براي پيدا كردن دوست به ياد داشته باشيد كه:
۱) بايد در اجتماع حاضر باشيد تا مردم را ببينيد و با آن ها تماس برقرار كنيد.
۲) بايد با ديگران تعامل داشته باشيد، آن هم به شكلي كه آن ها نسبت به شما و حضورتان احساس خوش آ يندي پيدا كنند، نه اين كه حضور شما برايشان آزاردهنده باشد.
۳) براي دوستي با ديگران بايد به تدريج عمل كنيد و مراحل ابتدايي را با صرف حوصله پشت سر بگذاريد.
اين سه پيشنهاد شايد خيلي بديهي به نظر برسد، اما واقعيت اين است كه خيلي ها همين سه نكته ساده را رعايت نمي كنند. خيلي ها تنها در خانه و پاي تلويزيون نشسته اند و از درد تنهايي مي نالند. خيلي ها در مراسم و مجامع عمومي حاضر نمي شوند و از نداشتن دوست گله مندند. خيلي ها از دعوت كردن ديگران به خانه خود، به رستوران و غيره اكراه دارند و باز هم شاكي اند كه چرا دوستي ندارند.
كبوتر با كبوتر، باز با باز
قبل از اين كه بخواهيد دوستي پيدا كنيد، بايد تصميم بگيريد كه با چه كسي مي خواهيد دوست شويد. اكثر افراد ترجيح مي دهند با كسي دوست شوند كه همان دل مشغولي هاي خودشان را دارند. نه به اين معني كه هر دو نفر دقيقا مانند هم باشند، يعني علاقه مندي هاي مشترك زيادي داشته باشند. مثلا اگر شما به ورزش علاقه مند هستيد، طبيعتا گرايش داريد كه دوست آينده تان نيز به يك رشته ورزشي علاقه مند باشد و يا برعكس، اگر خيلي اهل كتاب و مطالعه هستيد، دوست داريد كه رفيق تان هم اهل مطالعه باشد. خيلي ها به خاطر خجالت مفرطي كه احساس مي كنند، شايد به مشاوره جدي با يك كارشناس نياز داشته باشند، اما راه هاي زير مي تواند به طور كلي براي دوست يابي مفيد باشد.
قدم اول
سريع ترين راه براي پيدا كردن دوست، لبخند زدن است. وقتي لبخند مي زنيد، ديگران فكر مي كنند كه شما آدم خون گرمي هستيد و راحت مي شود با شما ارتباط برقرار كرد. التبه شايد اين كار اولش چندان آسان نباشد، اما مي شود آن را در مقابل آينه تمرين كرد. وقتي تصويرتان را در آينه مي بينيد، خودتان قضاوت كنيد كه كدام چهره براي همكلام شدن رغبت بيشتري در طرف مقابل ايجاد مي كند: چهره متبسم و خندان شما يا چهره عادي تان كه ممكن است كمي جدي و يا حتي عصباني به نظر آيد. به خاطر داشته باشيد كه ديگران نيز داراي عواطف و احساسات اند و ترجيح مي دهند از چهره هاي عبوس و گرفته دوري كنند.
يك راه آسان براي شروع صحبت با ديگران اين است كه نكته خوش آيندي را درباره او مطرح كنيد. مثلا دو همكلاسي را در نظر بگيريد؛ اولي مي تواند براي اين كه سر صحبت را باز كند، از پاسخ صحيحي كه دومي در جواب پرسش معلم داده است به نيكي ياد كند. يا چيزهايي ساده تر؛ مثلا اين كه پيراهن تان چه زيباست. مجسم كنيد وقتي كسي چيزي را در مورد شما تحسين مي كند چه احساس خوش آيندي به شما دست مي دهد. آيا اين امر باعث نمي شود كه تمايل پيدا كنيد گفت وگو را با گوينده آن ادامه دهيد؟
از طرف مقابل، سوالاتي را در مورد خودش بپرسيد. اين كه فيلم مورد علاقه اش چيست، كجا زندگي مي كند، در كدام مدرسه درس خوانده است، اوقات فراغت خود را چگونه مي گذراند و مانند اين ها. طرح چنين سوالات ساده اي، فضولي كردن به حساب نمي آيد. اين تنها راهي است كه مي توانيد به علاقه مندي هاي آنان پي ببريد. به علاوه، تنها راهي است كه مي شود از طريق آن فرد را متوجه كنيد كه به دوستي با او علاقه منديد.
البته بايد پيشاپيش خود را آماده پاسخ گويي به سوالات احتمالي طرف مقابل نيز بكنيد. بديهي است كه وقتي شما سوالي را طرح مي كنيد، ديگري نيز سوالاتي را خواهد پرسيد. اگر در پاسخ به سوالات مشابه، از خود درنگ وترديد و بي اطلاعي نشان دهيد، مطمئن باشيد كه گفت وگويتان در همان بدو امر پايان مي گيرد. پس سعي كنيد نسبت به علاقه مندي هايتان پيش زمينه ذهني داشته باشيد.
علايق و تفريحات ما مي تواند يكي از بهترين زمينه ها براي دوست يابي باشد. شركت در ورزش هاي گروهي و فعاليت هاي هنري، حضور در كتابخانه ها، فرهنگ سراها، مساجد، نمايشگاه ها، همه و همه فرصت خوبي براي پيدا كردن دوست است. با حضور و شركت در مكان هاي مختلف و فعاليت هاي دسته جمعي است كه خودتان را به ديگران مي رسانيد، اما براي اين كه ديگران را به خود جلب كنيد و حضورتان را برايشان رضايت بخش جلوه دهيد، كارهاي ساده اي مي توانيد بكنيد. مثلا اين كه شكلاتي در جيب داشته باشيد و آن را به كسي تعارف كنيد. همين كار به ظاهر خنده دار مي تواند فرصتي به وجود بياورد براي آغاز يك گفت وگو.
ميزان محبتي كه از دوست خود مي بينيد، همان قدر است كه به او بخشيده ايد. هر چند كه ممكن است تمام علايق و سلايق دو دوست يكسان نباشد اما به اين فكر كنيد كه از دوستي با ديگران چه مي خواهيد
قدم هاي بعدي
بعد از آشنايي اوليه، سعي كنيد قدم هاي بعدي را آهسته و سمره برداريد. عجله نكنيد. هميشه فرصتي پيدا مي شود تا بتوانيد كمي بيشتر با هم آشنا شويد؛ پيشنهاد براي كمك كردن در كار، رساندن او به خانه يا محل كارش، كمك كردن در درس، انجام خريد، تعمير اتوموبيل و غيره. اگر قرار است از دوست خود دعوتي به عمل بياوريد، سعي كنيد مدت زمان آن زياد طولاني نباشد. مثلا دعوت به چاي يا قهوه از دعوت به ناهار مناسب تر است. تدريجا و به دنبال آشنايي بيشتر، مي توانيد براي صرف ناهار هم از او دعوت كنيد. سعي كنيد دعوت خود را به نحوي مطرح كنيد كه شخص فرصت تصميم گيري خود را از دست ندهد. اگر مي خواهيد او را به ديدن فيلمي در سينما دعوت كنيد، بهتر است بگوييد از آن جايي كه هر دو به فيلم علاقه منديم، شايد بشود يك روز به اتفاق هم به سينما برويم. به اين ترتيب شخص اين فرصت را مي يابد تا در صورت عدم تمايل، به نحو مودبانه اي قضيه را معلق باقي بگذارد. همان طور كه گفته شد، دانستن علاقه مندي هاي ديگران در امر دوست يابي بسيار مهم است، اما براي اين كه از علايق ديگران سر دربياوريد، بايد گوش تيز و در عين حال شنوايي داشته باشيد. بايد صبور باشيد و اجازه بدهيد ديگران نيز حرف بزنند. به تدريج مي توانيد ترتيبي بدهيد تا بعضي از كارها و فعاليت هاي مورد علاقه مشترك تان را به اتفاق هم انجام دهيد. حتي مي توانيد دوست تان را به خانه خود دعوت كنيد.
براي برقراري ارتباط با ديگران، از اين كارها پرهيز كنيد:
۱) متكلم وحده نباشيد. گه گاه مكث كنيد. شايد ديگران نيز حرفي براي گفتن داشته باشند.
۲) سعي نكنيد ديگران را با نقاط مثبت شخصيتي خود تحت تاثير قرار بدهيد. مطمئن باشيد وجوه مثبت شخصيت شما به تدريج براي ديگران آشكار خواهد شد.
۳) سعي نكنيد دايم ديگري را مورد انتقاد قرار دهيد. نظر خود را صادقانه مطرح كنيد، اما با نرمي و احتياط لازم. طوري كه به ديگران بر نخورد.
۴) دايم روي خودتان مانور ندهيد. بگذاريد ديگران شما را كشف كنند. شما نيز وقت خود را صرف كشف ديگران كنيد.
۵) با ارايه حجم زيادي از اطلاعات، فرد مقابل را گيج نكنيد. ابتدا طعمه كوچكي به قلاب بگذاريد و ببينيد آيا كسي به آن نوك مي زند يا نه. بد نيست بدانيد كه بعضي از زيباترين گونه هاي ماهيان از روشنايي زياد هراس دارند.
براي برقراري ارتباط با ديگران، از اين كارها غافل نشويد:
۱) خوب گوش بدهيد. نه اين كه تا وقتي گوينده صحبتش تمام نشده، شما بايد ساكت باشيد. به اين معني كه فقط وقتي صحبت كنيد كه يقين داريد گفته هايتان دقيقا به مساله مورد بحث ربط دارد و در جهت پيشبرد آن است.
۲) خودتان را به جاي ديگران بگذاريد. سعي كنيد براي دقايقي هم كه شده از منظر طرف مقابل به مساله نگاه كنيد. او را متوجه كنيد كه اين كار را كرده ايد. مثلا بگوييد: به گمانم در آن وضعيت خيلي نارحت شده بودي.
۳) اقرار كنيد كه شما هم ضعف هايي داريد. كامل نبودن، تصويرِ انساني تر و دست يافتني تري از شما مي سازد. بدين ترتيب طرف مقابل كم تر از شما مي هراسد.
۴) ديگران را ستايش كنيد. البته نه به شكلي افراطي و اغراق آميز.
نگاه دار تا نگه دارد!
وقتي ارتباطي انساني برقرار شد، بايد بكوشيم آن را حفظ كنيم و پرورش دهيم. اگر چه شايد اين جمله خيلي كليشه اي به نظر برسد، اما واقعيت اين است كه بهترين راه براي حفظ دوستي اين است كه تلاش كنيم براي دوست خود، دوست باقي بمانيم. به قول حافظ: نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد.
ميزان محبتي كه از دوست خود مي بينيد، همان قدر است كه به او بخشيده ايد. هر چند كه ممكن است تمام علايق و سلايق دو دوست يكسان نباشد، اما به اين فكر كنيد كه از دوستي با ديگران چه مي خواهيد. همه انسان ها در پايان يك روز كاري به چيزهاي مشابهي نياز دارند: كسي كه بشود به او اعتماد كرد، به او تكيه كرد، كسي كه به حرف مان بي هيچ توقعي گوش كند، عواطف و احساسات مان را ارج بگذارد، كسي كه عيب هايمان را به ما بگويد بي آن كه آزرده شويم، كسي كه بُعدِ زمان و مكان بين مان فاصله نيندازد، كسي كه ما را تحمل كند و اشتباهات مان را ببخشد، كسي كه در شادي ما شريك شود و ما را در شادي خود شريك كند.
باور كنيد يا نه، دوست پيدا كردن آسان است، اما نياز به تصميم، توجه، خلاقيت و محبت دارد، و رعايت همه اين مسايل محتاج كوشش و تلاش است. البته ثمره اين تلاش، دل چسب است، چرا كه اين دوستان مان هستند كه غير قابل تحمل ترين چيزها را برايمان قابل تحمل مي كنند. پس شروع كنيد به پاشيدن بذر دوستي و مطمئن باشيد كه تا دنيا دنياست درو خواهيد كرد.
۱۰ نكته مهم براي اين كه دوستان تان هميشه در كنارتان باشند:
۱) سعي كنيد كساني را براي دوستي انتخاب كنيد كه علايق مشترك زيادي با شما داشته باشند. البته اين به اين معني نيست كه دور كساني را كه مثل شما نيستند كاملا خط بكشيد. بد نيست كساني هم كنارتان باشند كه مثل شما فكر نمي كنند.
۲) اين قانون طلايي را به خاطر داشته باشيد كه بايد با ديگران همان گونه رفتار كنيد كه توقع داريد آن ها با شما رفتار كنند. اگر به ديگران احترام بگذاريد، آن ها نيز به شما احترام خواهند گذاشت.
۳) به ياد داشته باشيد كه هيچ انساني كامل نيست. همه ضعف هايي دارند. قبول ضعف هاي ديگران رمز برقراري دوستي هاست.
۴) به عقايد يكديگر احترام بگذاريد.
۵) به خاطر داشته باشيد كه حتي بهترين دوستان دنيا هم نمي توانند تمام هفت روز هفته را با يكديگر سپري كنند. هم براي خودتان سرگرمي هاي شخصي قايل شويد و هم اجازه بدهيد دوستان تان سرگرمي هاي شخصي خودشان را داشته باشند.
۶) با يكديگر حرف بزنيد. دوست تان كه نمي تواند فكر شما را بخواند. اگر چيزي دارد روي دوستي تان تاثير نامطلوب مي گذارد، راجع به آن با دوست خود صحبت كنيد.
۷) نگذاريد عوامل خارجي مانند استرس و كار روي دوستي تان تاثير بگذارد. دوست خوب، دوستي است كه به شما اجازه مي دهد با او درد دل كنيد. سعي نكنيد ناراحتي هاي خود را بر سر او خالي كنيد. در عوض، زماني نيز فرا مي رسد كه بايد تحمل شنيدن درد دل هاي دوست خود را داشته باشيد.
۸) سعي كنيد از يكديگر چيز ياد بگيريد.
۹) هرگز پشت سر دوست خود صحبتي نكنيد.
۱۰) هنگام حرف زدن، در انتخاب كلمات تان دقت كنيد، چرا كه هرگز نمي توانيد كلمه اي را پس بگيريد.
هيچ فكرش را كرده ايد كه ما در شبانه روز چند بار اين كلمه عزيز و شريف و چهار حرفي دوست را مي گوييم و مي خوانيم و مي شنويم و مي بينيم و خسته هم نمي شويم؟ مي دانيد اگر اين كلمه را از ديوان هاي شعر بردارند، چند ميليون بيت و مصراع ناقص مي شود؟ اگر دوست را از زندگي مان بگيرند، چطور؟ در آن صورت، اصلا از زندگي چيزي باقي مي ماند؟
اين نوشته، پيشنهادهايي است براي دوست شدن و دوست ماندن؛ مقوله اي كه شايد تعبير سهل و ممتنع برايش تعبير نادرستي نباشد.
سه اصل اساسي
شايد بهترين خبر براي كساني كه به دنبال دوست مي گردند، دانستن اين مطلب باشد كه همه مردم فطرتا تمايل دارند دوستاني داشته باشند. اين ذات انسان هاست. براي پيدا كردن دوست به ياد داشته باشيد كه:
۱) بايد در اجتماع حاضر باشيد تا مردم را ببينيد و با آن ها تماس برقرار كنيد.
۲) بايد با ديگران تعامل داشته باشيد، آن هم به شكلي كه آن ها نسبت به شما و حضورتان احساس خوش آ يندي پيدا كنند، نه اين كه حضور شما برايشان آزاردهنده باشد.
۳) براي دوستي با ديگران بايد به تدريج عمل كنيد و مراحل ابتدايي را با صرف حوصله پشت سر بگذاريد.
اين سه پيشنهاد شايد خيلي بديهي به نظر برسد، اما واقعيت اين است كه خيلي ها همين سه نكته ساده را رعايت نمي كنند. خيلي ها تنها در خانه و پاي تلويزيون نشسته اند و از درد تنهايي مي نالند. خيلي ها در مراسم و مجامع عمومي حاضر نمي شوند و از نداشتن دوست گله مندند. خيلي ها از دعوت كردن ديگران به خانه خود، به رستوران و غيره اكراه دارند و باز هم شاكي اند كه چرا دوستي ندارند.
كبوتر با كبوتر، باز با باز
قبل از اين كه بخواهيد دوستي پيدا كنيد، بايد تصميم بگيريد كه با چه كسي مي خواهيد دوست شويد. اكثر افراد ترجيح مي دهند با كسي دوست شوند كه همان دل مشغولي هاي خودشان را دارند. نه به اين معني كه هر دو نفر دقيقا مانند هم باشند، يعني علاقه مندي هاي مشترك زيادي داشته باشند. مثلا اگر شما به ورزش علاقه مند هستيد، طبيعتا گرايش داريد كه دوست آينده تان نيز به يك رشته ورزشي علاقه مند باشد و يا برعكس، اگر خيلي اهل كتاب و مطالعه هستيد، دوست داريد كه رفيق تان هم اهل مطالعه باشد. خيلي ها به خاطر خجالت مفرطي كه احساس مي كنند، شايد به مشاوره جدي با يك كارشناس نياز داشته باشند، اما راه هاي زير مي تواند به طور كلي براي دوست يابي مفيد باشد.
قدم اول
سريع ترين راه براي پيدا كردن دوست، لبخند زدن است. وقتي لبخند مي زنيد، ديگران فكر مي كنند كه شما آدم خون گرمي هستيد و راحت مي شود با شما ارتباط برقرار كرد. التبه شايد اين كار اولش چندان آسان نباشد، اما مي شود آن را در مقابل آينه تمرين كرد. وقتي تصويرتان را در آينه مي بينيد، خودتان قضاوت كنيد كه كدام چهره براي همكلام شدن رغبت بيشتري در طرف مقابل ايجاد مي كند: چهره متبسم و خندان شما يا چهره عادي تان كه ممكن است كمي جدي و يا حتي عصباني به نظر آيد. به خاطر داشته باشيد كه ديگران نيز داراي عواطف و احساسات اند و ترجيح مي دهند از چهره هاي عبوس و گرفته دوري كنند.
يك راه آسان براي شروع صحبت با ديگران اين است كه نكته خوش آيندي را درباره او مطرح كنيد. مثلا دو همكلاسي را در نظر بگيريد؛ اولي مي تواند براي اين كه سر صحبت را باز كند، از پاسخ صحيحي كه دومي در جواب پرسش معلم داده است به نيكي ياد كند. يا چيزهايي ساده تر؛ مثلا اين كه پيراهن تان چه زيباست. مجسم كنيد وقتي كسي چيزي را در مورد شما تحسين مي كند چه احساس خوش آيندي به شما دست مي دهد. آيا اين امر باعث نمي شود كه تمايل پيدا كنيد گفت وگو را با گوينده آن ادامه دهيد؟
از طرف مقابل، سوالاتي را در مورد خودش بپرسيد. اين كه فيلم مورد علاقه اش چيست، كجا زندگي مي كند، در كدام مدرسه درس خوانده است، اوقات فراغت خود را چگونه مي گذراند و مانند اين ها. طرح چنين سوالات ساده اي، فضولي كردن به حساب نمي آيد. اين تنها راهي است كه مي توانيد به علاقه مندي هاي آنان پي ببريد. به علاوه، تنها راهي است كه مي شود از طريق آن فرد را متوجه كنيد كه به دوستي با او علاقه منديد.
البته بايد پيشاپيش خود را آماده پاسخ گويي به سوالات احتمالي طرف مقابل نيز بكنيد. بديهي است كه وقتي شما سوالي را طرح مي كنيد، ديگري نيز سوالاتي را خواهد پرسيد. اگر در پاسخ به سوالات مشابه، از خود درنگ وترديد و بي اطلاعي نشان دهيد، مطمئن باشيد كه گفت وگويتان در همان بدو امر پايان مي گيرد. پس سعي كنيد نسبت به علاقه مندي هايتان پيش زمينه ذهني داشته باشيد.
علايق و تفريحات ما مي تواند يكي از بهترين زمينه ها براي دوست يابي باشد. شركت در ورزش هاي گروهي و فعاليت هاي هنري، حضور در كتابخانه ها، فرهنگ سراها، مساجد، نمايشگاه ها، همه و همه فرصت خوبي براي پيدا كردن دوست است. با حضور و شركت در مكان هاي مختلف و فعاليت هاي دسته جمعي است كه خودتان را به ديگران مي رسانيد، اما براي اين كه ديگران را به خود جلب كنيد و حضورتان را برايشان رضايت بخش جلوه دهيد، كارهاي ساده اي مي توانيد بكنيد. مثلا اين كه شكلاتي در جيب داشته باشيد و آن را به كسي تعارف كنيد. همين كار به ظاهر خنده دار مي تواند فرصتي به وجود بياورد براي آغاز يك گفت وگو.
ميزان محبتي كه از دوست خود مي بينيد، همان قدر است كه به او بخشيده ايد. هر چند كه ممكن است تمام علايق و سلايق دو دوست يكسان نباشد اما به اين فكر كنيد كه از دوستي با ديگران چه مي خواهيد
قدم هاي بعدي
بعد از آشنايي اوليه، سعي كنيد قدم هاي بعدي را آهسته و سمره برداريد. عجله نكنيد. هميشه فرصتي پيدا مي شود تا بتوانيد كمي بيشتر با هم آشنا شويد؛ پيشنهاد براي كمك كردن در كار، رساندن او به خانه يا محل كارش، كمك كردن در درس، انجام خريد، تعمير اتوموبيل و غيره. اگر قرار است از دوست خود دعوتي به عمل بياوريد، سعي كنيد مدت زمان آن زياد طولاني نباشد. مثلا دعوت به چاي يا قهوه از دعوت به ناهار مناسب تر است. تدريجا و به دنبال آشنايي بيشتر، مي توانيد براي صرف ناهار هم از او دعوت كنيد. سعي كنيد دعوت خود را به نحوي مطرح كنيد كه شخص فرصت تصميم گيري خود را از دست ندهد. اگر مي خواهيد او را به ديدن فيلمي در سينما دعوت كنيد، بهتر است بگوييد از آن جايي كه هر دو به فيلم علاقه منديم، شايد بشود يك روز به اتفاق هم به سينما برويم. به اين ترتيب شخص اين فرصت را مي يابد تا در صورت عدم تمايل، به نحو مودبانه اي قضيه را معلق باقي بگذارد. همان طور كه گفته شد، دانستن علاقه مندي هاي ديگران در امر دوست يابي بسيار مهم است، اما براي اين كه از علايق ديگران سر دربياوريد، بايد گوش تيز و در عين حال شنوايي داشته باشيد. بايد صبور باشيد و اجازه بدهيد ديگران نيز حرف بزنند. به تدريج مي توانيد ترتيبي بدهيد تا بعضي از كارها و فعاليت هاي مورد علاقه مشترك تان را به اتفاق هم انجام دهيد. حتي مي توانيد دوست تان را به خانه خود دعوت كنيد.
براي برقراري ارتباط با ديگران، از اين كارها پرهيز كنيد:
۱) متكلم وحده نباشيد. گه گاه مكث كنيد. شايد ديگران نيز حرفي براي گفتن داشته باشند.
۲) سعي نكنيد ديگران را با نقاط مثبت شخصيتي خود تحت تاثير قرار بدهيد. مطمئن باشيد وجوه مثبت شخصيت شما به تدريج براي ديگران آشكار خواهد شد.
۳) سعي نكنيد دايم ديگري را مورد انتقاد قرار دهيد. نظر خود را صادقانه مطرح كنيد، اما با نرمي و احتياط لازم. طوري كه به ديگران بر نخورد.
۴) دايم روي خودتان مانور ندهيد. بگذاريد ديگران شما را كشف كنند. شما نيز وقت خود را صرف كشف ديگران كنيد.
۵) با ارايه حجم زيادي از اطلاعات، فرد مقابل را گيج نكنيد. ابتدا طعمه كوچكي به قلاب بگذاريد و ببينيد آيا كسي به آن نوك مي زند يا نه. بد نيست بدانيد كه بعضي از زيباترين گونه هاي ماهيان از روشنايي زياد هراس دارند.
براي برقراري ارتباط با ديگران، از اين كارها غافل نشويد:
۱) خوب گوش بدهيد. نه اين كه تا وقتي گوينده صحبتش تمام نشده، شما بايد ساكت باشيد. به اين معني كه فقط وقتي صحبت كنيد كه يقين داريد گفته هايتان دقيقا به مساله مورد بحث ربط دارد و در جهت پيشبرد آن است.
۲) خودتان را به جاي ديگران بگذاريد. سعي كنيد براي دقايقي هم كه شده از منظر طرف مقابل به مساله نگاه كنيد. او را متوجه كنيد كه اين كار را كرده ايد. مثلا بگوييد: به گمانم در آن وضعيت خيلي نارحت شده بودي.
۳) اقرار كنيد كه شما هم ضعف هايي داريد. كامل نبودن، تصويرِ انساني تر و دست يافتني تري از شما مي سازد. بدين ترتيب طرف مقابل كم تر از شما مي هراسد.
۴) ديگران را ستايش كنيد. البته نه به شكلي افراطي و اغراق آميز.
نگاه دار تا نگه دارد!
وقتي ارتباطي انساني برقرار شد، بايد بكوشيم آن را حفظ كنيم و پرورش دهيم. اگر چه شايد اين جمله خيلي كليشه اي به نظر برسد، اما واقعيت اين است كه بهترين راه براي حفظ دوستي اين است كه تلاش كنيم براي دوست خود، دوست باقي بمانيم. به قول حافظ: نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد.
ميزان محبتي كه از دوست خود مي بينيد، همان قدر است كه به او بخشيده ايد. هر چند كه ممكن است تمام علايق و سلايق دو دوست يكسان نباشد، اما به اين فكر كنيد كه از دوستي با ديگران چه مي خواهيد. همه انسان ها در پايان يك روز كاري به چيزهاي مشابهي نياز دارند: كسي كه بشود به او اعتماد كرد، به او تكيه كرد، كسي كه به حرف مان بي هيچ توقعي گوش كند، عواطف و احساسات مان را ارج بگذارد، كسي كه عيب هايمان را به ما بگويد بي آن كه آزرده شويم، كسي كه بُعدِ زمان و مكان بين مان فاصله نيندازد، كسي كه ما را تحمل كند و اشتباهات مان را ببخشد، كسي كه در شادي ما شريك شود و ما را در شادي خود شريك كند.
باور كنيد يا نه، دوست پيدا كردن آسان است، اما نياز به تصميم، توجه، خلاقيت و محبت دارد، و رعايت همه اين مسايل محتاج كوشش و تلاش است. البته ثمره اين تلاش، دل چسب است، چرا كه اين دوستان مان هستند كه غير قابل تحمل ترين چيزها را برايمان قابل تحمل مي كنند. پس شروع كنيد به پاشيدن بذر دوستي و مطمئن باشيد كه تا دنيا دنياست درو خواهيد كرد.
۱۰ نكته مهم براي اين كه دوستان تان هميشه در كنارتان باشند:
۱) سعي كنيد كساني را براي دوستي انتخاب كنيد كه علايق مشترك زيادي با شما داشته باشند. البته اين به اين معني نيست كه دور كساني را كه مثل شما نيستند كاملا خط بكشيد. بد نيست كساني هم كنارتان باشند كه مثل شما فكر نمي كنند.
۲) اين قانون طلايي را به خاطر داشته باشيد كه بايد با ديگران همان گونه رفتار كنيد كه توقع داريد آن ها با شما رفتار كنند. اگر به ديگران احترام بگذاريد، آن ها نيز به شما احترام خواهند گذاشت.
۳) به ياد داشته باشيد كه هيچ انساني كامل نيست. همه ضعف هايي دارند. قبول ضعف هاي ديگران رمز برقراري دوستي هاست.
۴) به عقايد يكديگر احترام بگذاريد.
۵) به خاطر داشته باشيد كه حتي بهترين دوستان دنيا هم نمي توانند تمام هفت روز هفته را با يكديگر سپري كنند. هم براي خودتان سرگرمي هاي شخصي قايل شويد و هم اجازه بدهيد دوستان تان سرگرمي هاي شخصي خودشان را داشته باشند.
۶) با يكديگر حرف بزنيد. دوست تان كه نمي تواند فكر شما را بخواند. اگر چيزي دارد روي دوستي تان تاثير نامطلوب مي گذارد، راجع به آن با دوست خود صحبت كنيد.
۷) نگذاريد عوامل خارجي مانند استرس و كار روي دوستي تان تاثير بگذارد. دوست خوب، دوستي است كه به شما اجازه مي دهد با او درد دل كنيد. سعي نكنيد ناراحتي هاي خود را بر سر او خالي كنيد. در عوض، زماني نيز فرا مي رسد كه بايد تحمل شنيدن درد دل هاي دوست خود را داشته باشيد.
۸) سعي كنيد از يكديگر چيز ياد بگيريد.
۹) هرگز پشت سر دوست خود صحبتي نكنيد.
۱۰) هنگام حرف زدن، در انتخاب كلمات تان دقت كنيد، چرا كه هرگز نمي توانيد كلمه اي را پس بگيريد.
1- نهاد - من - من برتر :
فروید می گوید : کودک وقتی به دنیا می آید دارای یک سری بازتاب های نظری است و بر اساس اصل لذت و دوری از درد، واکنش های خوبی را می بینیم و هر وقت گرسنه شود، ما شاهد گریه او هستیم. برای کودک مهم نیست که گریه او باعث ناراحتی پدر و مادرش می شود، این متناسب با فرمان هایی است که ازدرون به او داده می شود. واکنش های غمگین آور و شادی آور را از خود نشان می دهد بعد از مدتی کودک واژه من را به کار می برد و اینجا نشان می دهد که شخصیت تقریباً در حال شکل گیری است متعاقب رشد ، من برتر وارد ماجرا می شود که من برتر ساخته و پرداخته مسائل ارزشی یادگیری و امر نهی ها و اصول سخن است که به تدریج با آن ها آشنا می شود.
ارزش های اخلاقی و دینی را کودک کم کم جذب خود می کند. من برتر کودک به تدریج شکل می گیرد. هر چه من برتر کوچک تشویق شود من او آرامش بیشتری خواهد داشت و من برتر هر چه ضعیف باشد و نهاد قوی باشد کودک به طرف مسائل منفی بیشتر کشیده خواهد شد.
فولر معتقد است که یک نیرویی در درون کودک وجود دارد به نام لیبیدو که این نیرو انرژی بخش است و نیروی محرک کودک محسوب می شود . این نیروی درونی از نظر رشد روانی - جنسی مرحله دهانی وجود دارد که لیبرو در کنار دهان متمرکز است و به خاطر همین است که اعتقاد دارد، به خاطر همین نیرو است که کودک به دنیا می آید. به محض اینکه با انگشت دورو بر دهان او را لمس کنیم بلافاصله سر و صورتش را به جایی که ما انگشت زده ایم می گرداند و اگر پستانک یا انگشت را در دهان او قرار دهیم فوراً شروع به مکیدن می کند.
در دیدگاه فروید، بهتر است به د و مسئله اشاره کنیم دو کمپلس که در آن ها یکی عقده ادیب و دیگری عقده الکترا می باشد. فلویر اعتقاد دارد با توجه به این اسامی که از دانشمندان موجود است عقده ادیب خاص پسران است و عقده الکترا خاص دختران است. در این عقده ها چه دخترباشد چه پسر در سنین پائین خودش را به والد غیر هم جنس نزدیک می کند و از والد هم جنس دوری می کند. مثلاً یک پسر بچه به مادرش گرایش دارد و عاطفه بیشتری به مادرش نشان می دهد و شاید مقداری درگیری با پدرش ایجاد کند و بلعکس در مورد دختراین مسأله به عکس اتفاق می افتد. کشیده شدن به سمت پدر و مادر و دوری از والد هم جنس را زمینه این دو عقده می دانیم که پس از مدتی این عقده ها در کودک حل می شود و با تصفیه و حل شدن این عقده ها بچه ها خودشان را با بزرگتر ها همانند می کنند . پسر به سمت پدر می رود و لباس او را می پوشد و حرکات او را تقلید می کند و دختر به سمت مادر می رود و جلوه های رفتاری مادر را تقلید می کند.
در این نظریه اعقاد دارد که اعتماد اساسی، را کودک در محیط خودش ودر برخورد با آن یاد می گیرد که با آنان چه واکنشی داشته باشد. آیا به آنان اعتماد کند یا نه ؟
*در مرحله بعد نظریه، خود مختاری کودک است که دراین دوره کودک شناخت نسبی به مسائل پیدا می کند و مسائل را درک می کند.
* در مرحله بعد نظریه دوره ابتکار کودک است که دوره ابتکار از 3 تا 5 سالگی طول می کشد. کودک دست به ابتکار و خلافیت می زند و جلوه های خلاقیت را در خود نشان می دهد که در این مورد باید مورد تشویق و حمایت والدین خودش قراربگیرد.
* دوره بعد، دوره کوشش است که کودک از خود سعی و کوشش نشان می دهد و حدود سن 6 تا 12سالگی است.
* دوره بعد، دوره هویت آغاز می شود که دوره هویت مترادف و مقارن با دوره بلوغ و نوجوانی است. کودک به دنبال هویت یابی می گردد و این دنبال کردن برای نوجوان مسأله اساسی است و نوجوان می خواهد مطرح کند که دارای شخصیت خاص هستم و چه ارزش هایی در ذهن من هست و می خواهد برای خودش هویتی خاص را ایجاد کند، حال، چه هویتی فردی ، یا اجتماعی.
* دوره بعد دوره صمیمیت است که دراین دوره حدود 19 تا 35 سالگی است و شخص به برقراری صمیمیت با دیگران می پردازد.
* دوره بعد دوره تولید و وحدت خود است که سن ها ی بالاتر را شامل می شود و شخص در مقابل فشار ها و مشکلات ، می تواند تحمل بیشتری را از خودش نشان بدهد.
موجبات اختلال در رشد و کوتولگی را فراهم می کند. کودک نشان می دهد که مشکلی در هورمون هایش وجود داشته است که موجب کوتاه قدی می شود. بنابراین اگر این مسأله را والدین به موقع متوجه شوند می توانند با کمک پزشک و تزریق هورمون به بدن وی رشد آن را طبیعی کنند. اگر هورمون رشد زیاد ترشح شود، فرد را دچار مشکل می کند و فرد را به غول پیکری می رساند و اگر غذای زیادی مصرف شود، قد او بسیار بلند می شود و اگر این مسأله بعد از بلوغ ایجاد شود عارضه اکرومگالی را ایجاد می کند، یا بلندی .... را ایجاد می کند. از قسمت قوامی غده هیپوفیز هومون های واسطه ای و محرک ترشح می شود و این هورمون ها هستند که روی غدد دیگرفعالیت می کنند، مثل هورمون محرک غده فوق کلیوی یعنی غده از هیپوفیز به غده فوق کلیوی دستور داده می شود که به ترشح بیشتر وادار بشود و همچنین وقتی قسمت داخلی را مشاهده کنیم، دارای هورمون هایی هست که نقش خاصی را در بدن ایفا می کند مثل آنتی دیورتیک یا ضد ادرار که مانع دفع ادرار به صورت نا به جا می شود . هورمون دیگر، هورمون پیترسین می باشد که باعث تحریک جدار رگها و ایجاد فشار خون لازم در بدن می گردد و هورمون اکسی .... در به دنیا آمدن کودک نقش دارد و باعث ورود شیر به سینه مادر می شود.
2- هورمون تیروئید :
غده تیروئید هورون های خاصی به نام تیروکسین دارد و کار این هورمون ها گرفتن ید و ساختن هورمون و ذخیره کرده آن و وارد کردن آن در سیستم خونی است.
3- که در متابولیسم بدن نقش دارد و در ساختار شخصیتی مؤثر هستند و اگر تیروئید دچار کم کاری شود یک نوع عقب ماندگی به نام کوتینیوم ایجاد می شود و فرد عقب مانده از نظر پیشرفت تحصیلی دچارمشکل می شود و بستگی به میران عارضه دارد که چقدر پیشرفت کرده باشد . اگر درصد 75 و یا 25 باشد ( بهره هوشی ) . اما پر کاری این غدد باعث می شود قلب ضعیف کار کند و ضعف قلب دیده می شود و درجه حرارت بالا می رود و چشم ها حالت برآمدگی و از حدقه در آمده می شود و همچنین ضربان قلب زیاد می شود . گواتر جزو عوارضی است که مربوط به این موضوع می شود تا زمانی که بزرگ می شود و بعضی مواقع کوچک است و بعضی وقت ها از دور هم دیده می شود.
4- هورمون پاراتیروئید :
این غده، احتیاج بدن را به فسفر و کلسیم تأمین می کند. نام هورمون این غده پارا هورمون می باشد. اختلال های که در اثر نقص این غده و یا زیادی ترشح آن ایجاد می شود، عبارت اند از بیماری یا اختلال تتانی، که در این جا شخص پرخاشگر و عصبی است و حتی ممکن است به پاره کردن لباس خودش اقدام کند و حتی به ضرب و جرح یا قتل و درگیری بپردازد. اگر مقدار آن کم باشد، تتانی ایجاد می شود و به خاطر کم بودن کلسیم در بدن که جذب نمی شود، و اگر هورمون پاراهورمون زیاد ترشح شود باعث پیدایش کلسیم بالا در بدن خواهد شد که این عارضه ای دارد و اگر از این بیماران عکس رادیولوژی بگیریم می بینیم که بین انگشتان و مفاصل و بندهای انگشتان رسوب های کلسیم وجود دارد.
5- هورمون تیموس :
این هورمون باعث به تعویق افتادن راه رفتن حتی تا 4 سالگی می شود که اگر اشکالی در این هورمون ایجاد شود از رشد اندام تناسلی جلوگیری می کند.
چگونه میتوان ضمیر ناخودآگاه را به مسیر درستی هدایت کرد؟
مهمترین موضوع اینه که ضمیر ناخودآگاه، متناسب با هر سیگنالی که در هر لحظه دریافت میکنه، باور و روحیهای میسازه و یا سیستمی را در بدن انسان و یا بیرون از بدن در دنیای خارج کنترل میکنه. بنابراین در تمام لحظهها باید مراقب باشیم که ضمیر ناخودآگاه فقط سیگنالهای خوب رو از طریق حواس پنجگانه و فکر ما دریافت کنه. چند نمونه عبارتند از:
استفاده نکردن از کلمه و جملههای منفی مثل:
خاک بر سرم، مردهشور، من بدشانسم، من بدبختم، خنگم، کی میشه بمیرم راحت بشم، نمیتونم، نمیشه، دنیا چقدر بده، دنیا اومدم که فقط عذاب بکشم، من همیشه مریضم، هیچکی منو دوست نداره، من بدم، ...
اعم از اینکه این حرفها رو به خودمون بزنیم یا به دیگران، هر کدومش یه سیگنال منفی و مخرب به ضمیر ناخودآگاه میده. مثلن وقتی کسی میگه: "من بدشانسم"، ضمیر ناخودآگاهش این سیگنال رو میگیره و به شکل یه باور در نظام باورهای اون نفر درمیاره و ضمن اثر منفی در روحیه و شخصیتش، در دنیای بیرون هم در همین راستا عمل میکنه، یعنی در راستای بدشانسی اون طرف، و دیگه برای خوشبختیش تلاشی نمیکنه، چون خود اون نفر به ضمیر ناخودگآهش باور داده که بدشانسه.
استفاده از کلمهها و جملههای مثبت مثل:
زیبا، آرام، آرامش، عشق، دوست داشتن، پیروزی، خوشبختی، شادی، میتونم، توانا هستم، خوبم، سالمم، ...
تا جاییکه میتونیم در فکر یا گفتار از کلمهها یا جملههایی که این واژهها رو دارن باید استفاده کنیم. اینها سیگنالهای مثبت، سازنده و قدرتمندی به ضمیر ناخودآگاه میفرستن و ضمیر ناخودآگاه عین همون رو در زندگی بوجود میاره. مثلن وقتی میگیم: "من چقدر خوشبختم، چطوری میتونم خوشبختتر بشم؟" اولن، ضمیر ما باور میکنه که ما خوشبختیم و این موضوع رو در نظام باورهای ما قرار میده و بر همین اساس هم شروع به ساختن روحیه و شخصیت خوب برای ما میکنه. دومن: چون پرسیدیم که "چطوری میتونم خوشبختتر بشم؟"، ضمیر ناخودآگاه در "شعور نامحدود جهان" یا "infinite intelligence" شروع به گشتن میکنه تا راه خوشبختر شدن رو پیدا و به ما الهام کنه، یا اونو در مسیر ما قرار بده.
ما باید تعدادی جمله زیبا و آرامشبخش که بهمون بیشتر اثر دارن بسازیم و در هر فرصتی اونها رو برای خودمون تکرار کنیم. مثل:
خدای مهربون منو دوست داره و در همه امور زندگی به من کمک میکنه.
من همیشه منتظر اتفاقهای خوب تو زندگیم هستم.
همیشه از وجود و چهره من شادی، انرژی و عشق ساطع همیش.
من تا آخر عمر به سلامت زندگی میکنم.
من در کمال آرامش زندگی میکنم و همیشه روحیهای شاد و چهرهای خندان دارم.
ممکنه شما جملههایی بگین که اثر قویتری بهتون داشته باشه.
هیچوقت نباید خودمون رو سرزنش کنیم.
البته این مورد با پذیرفتن اشتباه و سعی در اصلاح اون فرق میکنه؛ سرزنش و محکوم کردن مداوم خود به خاطر عمل اشتباهی در گذشته، ضمن اثر منفی در روحیه، به ضمیر ناخودآگاه هم سیگنال بد میفرسته.
استفاده از قدرت تمرکز یا Power of focus:
تمرکز روی موضوعهای خوب، روحیه شاد و فکر مثبت ایجاد میکنه؛ و تمرکز روی خاطرات تلخ یا موضوعهای ناراحت کننده، یاس و افسردگی میاره. از این خاصیت در برنامهریزی ضمیر ناخودآگاه استفاده میشه.
اگه برای مدتی به طور مداوم ذهن و فکر خودمون رو متوجه سوژههای زیبا کنیم، به مرور زمان عادت میکنیم که همیشه به زیباییهای زندگی فکر کنیم و تبدیل به انسان مثبتی میشیم که آرامش و نشاط درونی داره. دیدن نیمه پر یا خالی لیوان، تا حدود زیادی عادتیه، فقط کافیه چند وقتی مثبتبینی رو به زور هم که شده انجام بدیم، تا بعد از مدتی، دیدن نیمه پر لیوان به شکل عادت دربیاد. بنابراین ضمن توجه به موضوعهای خوشایند، سعی کنیم برای تمام اتفاقها یه تفسیر مثبت پیدا کنیم.
... مبادا برای پر کردن خلاءهای زندگیات به دنبال دیگران بگردی و وجود خلاق و توانمند خویش را نادیده انگاری. مبادا کمالت را در دیگران بجویی و خوشبختی و سعادت، آرامش و رضایت را کیمیایی در دست دیگران بدانی.
لازم نیست نیمه مکمل کسی باشی یا کسی بیاید و نیمه ناتمام تو را کامل کند زیرا ارتباطی این گونه و دیدگاه و نگرشی این چنین، از همان ابتدا محکوم به شکست است. همین که فکر ناقص بودن را به ضمیر ناخودآگاه خود راه میدهی و به انتظار ناجی مقدسی مینشینی که چراغ زندگیات را روشن کند و تو را به خود بشناساند، ناخودآگاه، ضعف و کمبود و احساس عدم شایستگی و عدم اعتماد به نفس را به خویش القاء کردهای.
آری من برای رسیدن به آرامش و خوشبختی، قبل از هر چیز باید در توقعات و روابطم با دیگران تجدید نظر کنم و این چنین میکنم. نه نقش مظلوم را بازی میکنم که به همه پیام میدهد: "من خوبم و تو بدی، من بیشتر وقت گذاشتم و تو کمتر، من بیشتر زحمت کشیدم و تو تنپروری کردی و ..." و نه نقش قربانی که انسان ستمدیدهای است که خود را به انحاء مختلف فدا کرده است. او کسی است که به بد زیستن، معتاد است. دیوار کوتاهی است که هر کسی از آن بالا میرود و اسب رامی است که به هر کسی سواری میدهد و بار هر کسی را به دوش میکشد. ...
... کس نخارد پشت من، جز ناخن انگشت من و این که هیچ کس، قادر نیست بهتر از خودم به من کمک کند. من هرگز به انتظار دیگران نمینشینم و وقت ارزشمند و گرانبهای خود را صرف انتظار برای آمدن آنهایی که شاید هرگز نیایند و شاید هرگز به نیازم پی نبرند، تلف نمیکنم. ...
من میگویم ازادی, تو میگوئی جفتک زدن خری در طویله.
این جمله یکی از رساترین فریادهای ازادیخواهان بر سر عوامل محدود کننده ازادیست.
در اصل همین محدود کنندگان ازادی بودند که باعث جنبشهای ازادیخواهانه تاریخند.
چه جنبش فمنیستی در غرب و چه مشروطه در ایران , واکنش جوامع
به عاملین محدود کننده ازادیست.
که گاهی این عوامل با موج سواری بر پوپولیسم و دمیدن در شیپور از دست
رفتن ارزشهای حاکم بر جامعه شان در عرصه عمومی و چه در مناظره و گفته های
خصوصیشان انگاه که نمیتوانند
طرف مقابل را قانع به علت معلول های خود کنند و مقاومت انان را بر اندیشه های خود
همچنان پایدار میبینند انگاه خطاب به بقیه انسانها چنین میگویند :
که این موجودات عجیب انسانهای خبیثی هستند که ما میخواهیم مصلحت انها را پیاده کنیم
اما انها در مقابل ما مقاومت میکنند .
نگاه چنین ادامه میدهند که این افراد یا مشکل در "نطفه" دارند, یا مشکل در "لقمه" دارند.
یا خبث طینت دارند یا فطرتشان مدسوس و دستکاری شده است یا .....
که اوج اینگونه برخوردها را در کلیسای قرون وسطی در تاریخ به ثبت رساند.
ولی ازادی شاخه های متعددی دارد از ازادی سیاسی ( ازادی بیان و ...) ,
اقتصادی (انتخاب حرفه و...) , اجتماعی ( پوشش , مذهب و ...) و ......
برای رسیدن به ان کدام اندیشه ما را کمک میکند دینی, فلسفی, سوسیالیسم ,
لیبرالیسم و .....
ایا راه ازادی صراطیست مستقیم یا روح پلورالیزم در ان نیز مستتر است ؟
این چیزیست که باعث نوشتن این مطلب است.
نخستين رمز موفقيت، داشتن ذهني سالم در بدني سالم است. تئودور روزولت با اين حرف آدم را به ياد آن ضرب المثل خودمان مي اندازد كه: عقل سالم در بدن سالم است
|
|
اگر به دنبال موفقيت هاي بزرگ هستيد مطمئنا بايد برنامه اي هم براي يك عمر طولا ني و يك زندگي سالم داشته باشيد
اگر به ورزش منظم و تحرك بدني پايبند باشيم مي توانيم جلو برخي ازمشكلات ناشي از اضافه وزن را هم بگيريم
محمد كياسالار
جكي گليسون مي گويد: روز دوم هر رژيم غذايي هميشه آسان تر از روز اول است. چون در روز دوم احتمالا رژيم مان را كنار گذاشته ايم.
خب، تلخ است، ولي حقيقت دارد. بيشتر رژيم هاي غذايي كه ما براي لاغر شدن به سراغ شان مي رويم، سرنوشتي بهتر از اين حرف گليسون پيدا نمي كنند. كجاي كار مي لنگد؟ مشكل در رژيم هاي غذايي است يا در انگيزه و هدف خودمان؟
برايان تريسي در كتاب ۲۱رمز موفقيت ميليونرهاي خودساخته مي نويسد: اگر هدف مالي شما مثلا اين باشد كه به ثروتي بالا دست پيدا كنيد، مطمئنا بايد برنامه اي هم براي يك عمر طولاني و يك زندگي سالم داشته باشيد تا بتوانيد به بهترين نحو از ثروت تان استفاده كنيد.
اما خوش بختانه چنين برنامه مهمي از نظر برايان تريسي فقط در 3 چيز خلاصه مي شود: براي يك زندگي طولاني، شاد و سالم فقط سه كليد مهم وجود دارد: وزن مناسب، رژيم غذايي مناسب و ورزش مناسب.
البته برايان تريسي پزشك نيست و پيشنهادهايش هم در اين زمينه هاي تخصصي چندان كارشناسانه و دقيق به نظر نمي رسد، اما در همين حرف هاي كلي او هم نكات سودمندي وجود دارد: كم تر بخوريد و بيشتر ورزش كنيد. در رژيم غذايي تان بيشتر از ميوه ، سبزي و مواد پروتييني كم چربي استفاده كنيد و چيزهايي مثل دسر، نوشابه، شيريني و هر چيز ديگري را كه حاوي مقدار زيادي شكر باشد از زندگي تان كنار بگذاريد. از خوردن نمك اضافي و محصولاتي كه با آرد سفيد درست مي شوند، خودداري كنيد. به جاي سه وعده غذايي مفصل، چهار يا پنج وعده مختصر بخوريد. دست كم نيم ساعت از هر روزتان را به يك ورزش پرتحرك اختصاص بدهيد و اگر ورزش كردن به طور منظم برايتان ممكن نيست، پياده روي روزانه را فراموش نكنيد.
ظاهرا پس از هدف گذاري دقيق و تقويت اراده و انگيزه در وجودمان، اولين پرسشي كه بايد از خود بپرسيم، اين است كه: وزن ايده آل مان چقدر است؟ چطور بايد به وزن ايده آل مان برسيم و چگونه آن را حفظ كنيم؟
وزن ايده آل مان را چگونه محاسبه كنيم؟
دانشمندان براي محاسبه وزن ايده آل روش هاي متعددي را ارايه كرده اند؛ هاموي(Hamwi) هم يكي از دانشمنداني است كه روش تخميني جالبي در اين خصوص دارد و آن را به اسم خودش به ثبت رسانده است.
در اين روش، آقايان براي محاسبه وزن ايده آل شان بايد ابتدا قدشان را دقيق و بر حسب سانتي متر اندازه بگيرند، آن وقت۱۵۰ را از اين عدد كم و حاصل آن را با 48 جمع كنند. عددي كه از اين روش به دست مي آيد، همان وزن ايده آل است. مثلا اگر قد مردي 180 سانتي متر باشد، بايد مطابق روش تخميني هاموي حداكثر 78 كيلوگرم وزن داشته باشد:
۸+ (081 051)=87kg4
بر مبناي اين روش، خانم ها نيز براي محاسبه وزن ايده آل شان بايد ابتدا قدشان را دقيق و بر حسب سانتي متر اندازه بگيرند، آن وقت اين عدد را از 150 كم كنند، حاصل آن را در 9/0 ضرب و عددي را كه به اين ترتيب به دست مي آورند، با 45 جمع كنند. آن چه به دست مي آيد، همان وزن ايده آل است؛ مثلا اگر قد خانمي 170 سانتي متر باشد، مطابق روش تخميني هاموي بايد حداكثر 63 كيلوگرم وزن داشته باشد:
۵+ ]0/9(071 051)[ =54 +81=36kg4
چاق، لاغر يا طبيعي؟!
پزشكان براي اين كه به كسي بگويند چاق، لاغر يا طبيعي، از شاخص توده بدني استفاده مي كنندBMI . يا شاخص توده بدني، مخفف Body Mass Index است. براي محاسبهBMI ، كافي است وزن خود را (بر حسب كيلوگرم) بر مجذور قدتان (بر حسب متر) تقسيم كنيد. اين شاخص در واقع نشان دهنده خطري است كه اشخاص مبتلا به كم بود وزن يا اضافه وزن را تهديد مي كند. در اكثر طبقه بندي هاي بهداشتي جهاني براي شاخصBMI چهار دسته بندي قايل مي شوند:
كم تر از 5/18:مبتلا به كم بود وزن
بين۵/۱۸ تا 9/24:داراي وزن طبيعي
بين 25 تا 9/29:مبتلا به اضافه وزن
۳۰ يا بيشتر از 30:چاق
اكثر بزرگ سالاني كهBMI بالا دارند (يعني مبتلا به اضافه وزن و يا چاق هستند) درصد چربي شان هم بالاست. چربي اضافه در ارتباط مستقيم با افزايش خطر ابتلا به ديابت، بيماري هاي قلبي، افزايش فشار خون، بيماري هاي كيسه صفرا و بعضي از انواع سرطان است.
آن هايي هم كهBMI پايين دارند (يعني مبتلا به كم بود وزن هستند) در معرض ابتلا به بيماري هايي چون پوكي استخوان، سوءتغذيه و اختلالات تغذيه اي قرار مي گيرند.
چنان چه هر يك از افراد اين دو دسته،BMI خود را به طور ناگهاني كاهش دهند، با مشكلات ديگري مواجه خواهند شد. به طور كلي، هر گونه افزايش يا كاهش وزن ناگهاني حتي اگرBMI شخص در سطح متعارف حفظ شود مي تواند زمينه ساز خطرات تازه اي باشد.
شاخص ديگري كه متخصصان به آن توجه دارند، اندازه دور مچ است. پزشكان معتقدند كه اين شاخص مي تواند نشان دهنده ميزان چربي شكمي باشد. افزايش چربي دور مچ و بالاتنه (كه به الگوي چاقي سيب معروف است) بسيار خطرناك تر از افزايش چربي پايين تنه است كه به الگوي چاقي گلابي معروف است.
اگر اندازه دور كمر در مردان، بالاي 102 سانتي متر و در زنان، بيش از 88 سانتي متر باشد، به اين معناست كه شخص در معرض خطر ابتلا به ديابت، بيماري هاي قلبي عروقي و افزايش فشارخون قرار گرفته است؛ البته از آن جا كه اين شاخص خيلي ميلي متري تعيين مي شود، اندازه هاي نزديك به اين اعداد نيز مي تواند بسيار هشداردهنده باشد.
به طور كلي با افزايش اندازه دور مچ، احتمال ابتلا به بيماري هاي مختلف نيز افزايش مي يابد؛ حتي اگرBMI فرد در حد و اندازه متعارف باشد.
شاخص ها هم خطا مي كنند؟
به ندرت! ولي به هر حال، گه گاه ممكن است اين شاخص ها خطرات را كمي بيشتر يا كم تر از حد واقعي نشان دهند. البته نه براي همه، بلكه براي افراد خاصي از جمله آدم هاي بسيار عضلاني، افرادي كه به طور طبيعي بدني تكيده دارند، نوجواناني كه هنوز رشدشان پايان نيافته است و افراد بالاي 65 سال.
ورزشكاران از آن جا كه بدن شان از بافت عضلاني بيشتري برخوردار است، درصد چربي بدن شان بسيار كم تر است و همين امر موجب مي شود كهBMI آنان به حد افراد دچار اضافه وزن برسد و به اشتباه، آنان را در معرض خطر نشان دهد. عكس اين امر نيز ممكن است در مورد نوجواناني كه رشدشان كامل نشده و نيز افرادي كه به طور طبيعي بدني تكيده دارند، اتفاق بيفتد.
البته نبايد فراموش كرد كه اين دو شاخص، تنها بخشي از ارزيابي سلامت يك شخص محسوب مي شوند، نه همه آن. براي پيش بيني دقيق خطرات احتمالي، بايد از عوامل ديگري هم در ارزيابي ميزان سلامت افراد استفاده كرد.
حرف آخر
رسيدن به وزن ايده آل و حفظ آن، البته مهم است، اما اين، تنها يكي از عوامل سلامت جسماني است؛ بي شك عادت هاي غذايي نامناسب، كم بود تحرك و استعمال دخانيات نيز سلامت افرادي را كه به وزن ايده آل شان رسيده اند، به خطر مي اندازد.
از طرف ديگر، اگرچه اضافه وزن مي تواند سلامت مان را تهديد كند، اما حتي در اين صورت، اگر به ورزش منظم و تحرك بدني پايبند باشيم، مي توانيم جلو برخي از مشكلات ناشي از اضافه وزن را هم بگيريم. درست به همين ترتيب، برخورداري از يك برنامه غذايي سالم نيز مي تواند برخي ديگر از مشكلات مربوط به اضافه وزن را از ميان بردارد.
اگر به ورزش منظم و تحرك بدني پايبند باشيم مي توانيم جلو برخي ازمشكلات ناشي از اضافه وزن را هم بگيريم
محمد كياسالار
جكي گليسون مي گويد: روز دوم هر رژيم غذايي هميشه آسان تر از روز اول است. چون در روز دوم احتمالا رژيم مان را كنار گذاشته ايم.
خب، تلخ است، ولي حقيقت دارد. بيشتر رژيم هاي غذايي كه ما براي لاغر شدن به سراغ شان مي رويم، سرنوشتي بهتر از اين حرف گليسون پيدا نمي كنند. كجاي كار مي لنگد؟ مشكل در رژيم هاي غذايي است يا در انگيزه و هدف خودمان؟
برايان تريسي در كتاب ۲۱رمز موفقيت ميليونرهاي خودساخته مي نويسد: اگر هدف مالي شما مثلا اين باشد كه به ثروتي بالا دست پيدا كنيد، مطمئنا بايد برنامه اي هم براي يك عمر طولاني و يك زندگي سالم داشته باشيد تا بتوانيد به بهترين نحو از ثروت تان استفاده كنيد.
اما خوش بختانه چنين برنامه مهمي از نظر برايان تريسي فقط در 3 چيز خلاصه مي شود: براي يك زندگي طولاني، شاد و سالم فقط سه كليد مهم وجود دارد: وزن مناسب، رژيم غذايي مناسب و ورزش مناسب.
البته برايان تريسي پزشك نيست و پيشنهادهايش هم در اين زمينه هاي تخصصي چندان كارشناسانه و دقيق به نظر نمي رسد، اما در همين حرف هاي كلي او هم نكات سودمندي وجود دارد: كم تر بخوريد و بيشتر ورزش كنيد. در رژيم غذايي تان بيشتر از ميوه ، سبزي و مواد پروتييني كم چربي استفاده كنيد و چيزهايي مثل دسر، نوشابه، شيريني و هر چيز ديگري را كه حاوي مقدار زيادي شكر باشد از زندگي تان كنار بگذاريد. از خوردن نمك اضافي و محصولاتي كه با آرد سفيد درست مي شوند، خودداري كنيد. به جاي سه وعده غذايي مفصل، چهار يا پنج وعده مختصر بخوريد. دست كم نيم ساعت از هر روزتان را به يك ورزش پرتحرك اختصاص بدهيد و اگر ورزش كردن به طور منظم برايتان ممكن نيست، پياده روي روزانه را فراموش نكنيد.
ظاهرا پس از هدف گذاري دقيق و تقويت اراده و انگيزه در وجودمان، اولين پرسشي كه بايد از خود بپرسيم، اين است كه: وزن ايده آل مان چقدر است؟ چطور بايد به وزن ايده آل مان برسيم و چگونه آن را حفظ كنيم؟
وزن ايده آل مان را چگونه محاسبه كنيم؟
دانشمندان براي محاسبه وزن ايده آل روش هاي متعددي را ارايه كرده اند؛ هاموي(Hamwi) هم يكي از دانشمنداني است كه روش تخميني جالبي در اين خصوص دارد و آن را به اسم خودش به ثبت رسانده است.
در اين روش، آقايان براي محاسبه وزن ايده آل شان بايد ابتدا قدشان را دقيق و بر حسب سانتي متر اندازه بگيرند، آن وقت۱۵۰ را از اين عدد كم و حاصل آن را با 48 جمع كنند. عددي كه از اين روش به دست مي آيد، همان وزن ايده آل است. مثلا اگر قد مردي 180 سانتي متر باشد، بايد مطابق روش تخميني هاموي حداكثر 78 كيلوگرم وزن داشته باشد:
۸+ (081 051)=87kg4
بر مبناي اين روش، خانم ها نيز براي محاسبه وزن ايده آل شان بايد ابتدا قدشان را دقيق و بر حسب سانتي متر اندازه بگيرند، آن وقت اين عدد را از 150 كم كنند، حاصل آن را در 9/0 ضرب و عددي را كه به اين ترتيب به دست مي آورند، با 45 جمع كنند. آن چه به دست مي آيد، همان وزن ايده آل است؛ مثلا اگر قد خانمي 170 سانتي متر باشد، مطابق روش تخميني هاموي بايد حداكثر 63 كيلوگرم وزن داشته باشد:
۵+ ]0/9(071 051)[ =54 +81=36kg4
چاق، لاغر يا طبيعي؟!
پزشكان براي اين كه به كسي بگويند چاق، لاغر يا طبيعي، از شاخص توده بدني استفاده مي كنندBMI . يا شاخص توده بدني، مخفف Body Mass Index است. براي محاسبهBMI ، كافي است وزن خود را (بر حسب كيلوگرم) بر مجذور قدتان (بر حسب متر) تقسيم كنيد. اين شاخص در واقع نشان دهنده خطري است كه اشخاص مبتلا به كم بود وزن يا اضافه وزن را تهديد مي كند. در اكثر طبقه بندي هاي بهداشتي جهاني براي شاخصBMI چهار دسته بندي قايل مي شوند:
كم تر از 5/18:مبتلا به كم بود وزن
بين۵/۱۸ تا 9/24:داراي وزن طبيعي
بين 25 تا 9/29:مبتلا به اضافه وزن
۳۰ يا بيشتر از 30:چاق
اكثر بزرگ سالاني كهBMI بالا دارند (يعني مبتلا به اضافه وزن و يا چاق هستند) درصد چربي شان هم بالاست. چربي اضافه در ارتباط مستقيم با افزايش خطر ابتلا به ديابت، بيماري هاي قلبي، افزايش فشار خون، بيماري هاي كيسه صفرا و بعضي از انواع سرطان است.
آن هايي هم كهBMI پايين دارند (يعني مبتلا به كم بود وزن هستند) در معرض ابتلا به بيماري هايي چون پوكي استخوان، سوءتغذيه و اختلالات تغذيه اي قرار مي گيرند.
چنان چه هر يك از افراد اين دو دسته،BMI خود را به طور ناگهاني كاهش دهند، با مشكلات ديگري مواجه خواهند شد. به طور كلي، هر گونه افزايش يا كاهش وزن ناگهاني حتي اگرBMI شخص در سطح متعارف حفظ شود مي تواند زمينه ساز خطرات تازه اي باشد.
شاخص ديگري كه متخصصان به آن توجه دارند، اندازه دور مچ است. پزشكان معتقدند كه اين شاخص مي تواند نشان دهنده ميزان چربي شكمي باشد. افزايش چربي دور مچ و بالاتنه (كه به الگوي چاقي سيب معروف است) بسيار خطرناك تر از افزايش چربي پايين تنه است كه به الگوي چاقي گلابي معروف است.
اگر اندازه دور كمر در مردان، بالاي 102 سانتي متر و در زنان، بيش از 88 سانتي متر باشد، به اين معناست كه شخص در معرض خطر ابتلا به ديابت، بيماري هاي قلبي عروقي و افزايش فشارخون قرار گرفته است؛ البته از آن جا كه اين شاخص خيلي ميلي متري تعيين مي شود، اندازه هاي نزديك به اين اعداد نيز مي تواند بسيار هشداردهنده باشد.
به طور كلي با افزايش اندازه دور مچ، احتمال ابتلا به بيماري هاي مختلف نيز افزايش مي يابد؛ حتي اگرBMI فرد در حد و اندازه متعارف باشد.
شاخص ها هم خطا مي كنند؟
به ندرت! ولي به هر حال، گه گاه ممكن است اين شاخص ها خطرات را كمي بيشتر يا كم تر از حد واقعي نشان دهند. البته نه براي همه، بلكه براي افراد خاصي از جمله آدم هاي بسيار عضلاني، افرادي كه به طور طبيعي بدني تكيده دارند، نوجواناني كه هنوز رشدشان پايان نيافته است و افراد بالاي 65 سال.
ورزشكاران از آن جا كه بدن شان از بافت عضلاني بيشتري برخوردار است، درصد چربي بدن شان بسيار كم تر است و همين امر موجب مي شود كهBMI آنان به حد افراد دچار اضافه وزن برسد و به اشتباه، آنان را در معرض خطر نشان دهد. عكس اين امر نيز ممكن است در مورد نوجواناني كه رشدشان كامل نشده و نيز افرادي كه به طور طبيعي بدني تكيده دارند، اتفاق بيفتد.
البته نبايد فراموش كرد كه اين دو شاخص، تنها بخشي از ارزيابي سلامت يك شخص محسوب مي شوند، نه همه آن. براي پيش بيني دقيق خطرات احتمالي، بايد از عوامل ديگري هم در ارزيابي ميزان سلامت افراد استفاده كرد.
حرف آخر
رسيدن به وزن ايده آل و حفظ آن، البته مهم است، اما اين، تنها يكي از عوامل سلامت جسماني است؛ بي شك عادت هاي غذايي نامناسب، كم بود تحرك و استعمال دخانيات نيز سلامت افرادي را كه به وزن ايده آل شان رسيده اند، به خطر مي اندازد.
از طرف ديگر، اگرچه اضافه وزن مي تواند سلامت مان را تهديد كند، اما حتي در اين صورت، اگر به ورزش منظم و تحرك بدني پايبند باشيم، مي توانيم جلو برخي از مشكلات ناشي از اضافه وزن را هم بگيريم. درست به همين ترتيب، برخورداري از يك برنامه غذايي سالم نيز مي تواند برخي ديگر از مشكلات مربوط به اضافه وزن را از ميان بردارد.
خواب راحت يكي از عواملي است كه مي تواند روز خوبي را براي آدم تضمين كند، به شرط آن كه بدانيد چطور آن را به دست بياوريد
اگر شما بگوييد پشت سر هر مرد موفقي يك زن خوب هست ، ما بي چون و چرا قبول مي كنيم. حالا اگر ما بگوييم پشت سر هر موفقيت روزانه اي يك خواب خوش شبانه هست شما بي چون و چرا قبول مي كنيد؟! نمي دانم، اما خواهش مي كنم اگر حرف ما را باور نمي كنيد، لااقل حرف پاول ويلسون را باور كنيد كه مي گويد: هيچ موفقيتي بدون آرامش به دست نمي آيد و هيچ چيزي بيشتر از يك خواب راحت به آدم آرامش نمي دهد.
خودتان ساعت خودتان باشيد!
يادم نيست اين حرف را كجا و از زبان كدام شاعر شنيده ام كه: ما از وقتي كه به ساعت هاي كاسيو اعتماد كرديم/ نماز هاي صبح مان قضا شد. اين حرف البته معاني متعدد و عميقي دارد، اما دقيقا سطحي ترين معنايش به اين صفحه مربوط مي شود: ما بايد خودمان ساعت خودمان باشيم. هر شب، سر ساعت معيني بخوابيم و هر روز صبح، سر ساعت معيني از خواب بيدار شويم. خواب مثل غذاست. مزه اش را آن وقتي بهتر مي فهميد كه كميت، كيفيت و زمان بندي اش را خودتان ميزان كنيد. اغلب پزشكان مي گويند كه هر شب بايد بين 5/7 تا 5/8 ساعت بخوابيد تا بتوانيد روز خوبي داشته باشيد.
شير بخوريد!
و تخم مرغ، ماهي و برگ سبزي
مي گويند شير شفاي بي خوابي است و البته راست مي گويند، چون شير پُر است از كلسيم، و كلسيم هم از آن مواد معدني مهمي است كه نه تنها استخوان ها و مفاصل را محكم مي كند، بلكه سلاح غلبه بر بي خوابي هم هست، اما علاوه بر شير و مشتقاتش (يعني ماست و پنير و.) مواد غذايي ديگري هم هستند كه در تركيب شان مقدار زيادي كلسيم وجود دارد: تخم مرغ، ماهي و برگ سبزي. البته ناگفته نماند كه شير از همه اين مواد موثرتر است، چون علاوه بر كلسيم، اسيد آمينه تريپتوفان هم دارد كه آن هم در تامين خواب و آرامش، چندان بي تاثير نيست.
از قهوه بپرهيز، از ادويه ها نيز!
قهوه دشمن خواب است. قهوه، شكلات و چاي پررنگ شديدا تحريك كنند ه اند و چشمان تان را بي خواب مي كنند. درست برعكس شير و خانواده اش. البته از نوشابه هاي كولادار هم غافل نشويد كه هيچ ميانه خوبي با خواب ندارند. بيداري زودهنگام در طول خواب شبانه فقط يكي از گرفتاري هاي طبي اين نوشيدني هاست. اگر مي خواهيد خوب بخوابيد، دور اين نوشيدني ها را به ويژه در ساعات پاياني روز و نزديك به ساعت خواب تان خط بكشيد. در خوردن سير و نمك و ادويه هم افراط نكنيد كه خواب از دست اين ها دل خوشي ندارد.
اندازه نگه دار كه اندازه نكوست
اگر از دست يك رژيم غذايي سفت و سخت، جان تان به لب رسيده و دربه در به دنبال يك بهانه مي گرديد تا رژيم تان را بشكنيد، راه را درست آمده ايد. بي خوابي همان بهانه خوبي است كه مي تواند نجات تان بدهد. اغلب روان پزشكان معتقدند كه رژيم غذايي سفت و سخت، بر خواب و آرامش تاثير نامطلوبي مي گذارد و بنابراين، اولين قدم براي خوابي خوب و راحت اين است كه از يك رژيم متعادل و منطقي پيروي كنيد. البته اگر مي خواهيد خوب بخوابيد، در خوردن هم زياده روي نكنيد، چرا كه زياد خوردن هم سيستم هاضمه را به زحمت مي اندازد و موجب مي شود مرتب در بستر غلت بزنيد.
|
|
غذاهاي خوب براي مهمان هاي بد
اغلب متخصصان تغذيه اعتقاد دارند كه جوي دو سر بيش از هر غذاي ديگري خاصيت آرام بخشي دارد. اگر چه ممكن است مهمان هايتان اين حرف شما را باور نكنند، اما حقيقت اين است كه يك بشقاب فرني با جو و شير، مناسب ترين وعده غذايي قبل از خواب است. اگر مهمان هايتان از خوردن اين فرني امتناع كردند، از قول متخصصان تغذيه به آن ها بگوييد كه بابونه هم دست كمي از جوي دو سر ندارد! بابونه يكي از آرام بخش ترين و موثرترين مسكن هاي طبيعي است و بسته بندي هاي كوچك اين گياه هم در بازار موجود است. شايد بشود با ليمو و عسل طعم بهتري به آن داد. به امتحانش مي ارزد.
از ويتامين خواب تا هورمون خواب
در بدن ما هورمون هايي وجود دارند كه خواب مان را كم و زياد مي كنند. سروتونين يكي از همين هورمون هاست كه به هورمون خواب مشهور است. ويتامين هاي ب۳ و ب۶ در توليد سروتونين نقش موثري ايفا مي كنند و مصرف مواد غذايي حاوي آن ها به تامين يك خواب راحت كمك مي كند. موز، ذرت، دانه هاي سويا، سبوس گندم، مخمر آبجو، بادام زميني و انواع گوشت هم از منابع شناخته شده و خوب اين ويتامين ها محسوب مي شوند. ديگر انتخاب با خودتان است.
يك توپ تنيس در جيب لباس خواب!
متخصصان فيزيوتراپي مي گويند بسياري از گرفتگي هاي عضلات گردن ناشي از طرز خوابيدن و به ويژه خوابيدن بر روي شكم است، اما اگر به اين طرز خوابيدن عادت كرده ايد، مي توانيد شب ها يك توپ تنيس در جيب لباس خواب تان بگذاريد و بعد بخوابيد. ناراحتي ناشي از اين كار باعث مي شود كه دايم به پشت و پهلوها غلت بزنيد و به طرز خواب جديدي عادت كنيد.
ارزان ترين داروي بي خوابي
حتي در هواي سرد هم پنجره هاي اتاق تان را كمي باز نگه داريد تا خواب با هواي تازه به اتاق تان بيايد. هواي سالم و تازه احتمالا ارزان ترين و كم ياب ترين داروي بي خوابي است. هر چه اكسيژن بيشتري جذب بدن تان شود، آرامش فيزيكي بيشتري احساس خواهيد كرد. با اين اوصاف، ديگر معلوم است كه سيگار با خواب تان چه مي كند. حتي اگر به سيگار معتاد شده ايد لااقل تا 2 ساعت قبل از خواب تان به سيگار لب نزنيد.
عجيب اما واقعي
البته شايد شما اين حرف را باور نكنيد، اما گاهي اوقات در روزنامه ها و مجلات هم چيزهاي خوبي نوشته مي شود. حتي المقدور با يك روزنامه يا مجله به تخت خواب برويد. مطالعه در ساعات پاياني روز باعث مي شود عضلات پلك هايتان به مرور خسته شود و راحت تر بخوابيد. ضمن اين كه خيلي ها اعتقاد دارند كه خلاقيت و آمادگي ذهني خصوصا در لحظات بين خواب و بيداري جان مي گيرد. آرتور كستلر مي گويد: حاصل خيزترين منطقه ذهني، همان ساحل باتلاقي در مرز بين خواب و بيداري است.
خواب، همسايه آب است
لابد شنيده ايد كه خيلي ها شنا و فرو رفتن در آب را براي كاهش تنش هاي عصبي مفيد مي دانند. وقتي از شنا (در دريا يا استخر) برمي گرديد، امتحان كرده ايد كه چقدر خواب به شما مزه مي دهد؟ پس حتي المقدور شنا را توي برنامه روزانه تان بگذاريد، اما اگر به دريا و استخر و حتي حوض دست رسي نداريد، مي توانيد بعد از ظهرها به حمام برويد. يك حمام گرم و دل پذير قبل از خواب، تنش هاي روزانه را از عضلات تان دور مي كند و مقدمه هاي يك خواب آرام و راحت را برايتان فراهم مي سازد.
و آخرين تير در تركش
اما و هزار اما، اگر تمام اين توصيه ها را به كار بستيد و باز هم نتيجه نگرفتيد، بهتر است موقتا با خواب خداحافظي كنيد و از تخت خواب تان بيرون بياييد و شروع كنيد به انجام يك كار خسته كننده مثل جمع و جور كردن خانه. سپري كردن 2 يا 3 شب به همين ترتيب، براي درمان سخت ترين بي خوابي ها هم موثر است؛ شب به خير. خواب هاي خوش ببينيد!
|
|
دكتر ريچارد كارلسون نويسنده اي است كه راه و رسم موفقيت را خوب بلد است. او لااقل در نوشتنِ پُرفروش ترين كتاب هاي موفقيت ، هميشه موفق بوده است.
) Dont' sweat the small stuff تقريبا به معناي: كاه را كوه نكنيد!) عنوان همان كتابي است كه كارلسون در سال 1998 نوشت و خودش را به عنوان پرفروش ترين نويسنده انگليسي زبان معرفي كرد؛ آن هم براي دو سال متوالي.
dontsweat.com از همان موقع، سايت رسمي ريچارد كارلسون شد تا تمام آن هايي كه از استرس هاي دنياي مدرن، جان به لب شده بودند با او ارتباط بگيرند و نشاني آرامش را از او بخواهند. اين نويسنده موفق، صد فرمول معروف براي آرامش پيدا كردن در اين دنياي ناآرام، ارايه كرده است كه به برخي از آن ها طي اين هفته و هفته آتي اشاره خواهيم كرد.
هر روز يا هر هفته به يك نفر بگوييد كه چرا و چقدر دوستش داريد؟
شايد استفان لواين اولين نويسنده اي باشد كه اين پرسش مهم را با لحن كوبند ه و منحصر به فردش مطرح كرده است: اگر فقط يك ساعت از زندگي تان باقي مانده باشد و توي اين يك ساعت بتوانيد فقط و فقط به يك نفر تلفن بزنيد، به چه كسي تلفن مي زنيد و چه مي گوييد؟! و بعد، بلافاصله مي پرسد: و حالا چرا معطل ايد؟ منتظر چه هستيد؟!
حق با استفان لواين است. واقعا چرا معطل ايم؟ منتظر چه هستيم؟ مگر قرار است براي هميشه بمانيم يا مگر قرار است عزيزان مان براي هميشه زنده و منتظر بمانند؟ چرا بايد چنين كارهايي را هر روز به فردا و فرداهاي نامعلوم موكول كنيم؟ ريچارد كارلسون از همين جاي حرف استفان لواين، وارد ماجرا مي شود و پيشنهاد مي كند كه چنين كاري را هر روز يا لااقل هر هفته انجام دهيم:
شخصا يا از طريق تلفن اقدام كنيد، مثلا زنگ بزنيد و بگوييد: من فقط تلفن كرده ام كه بگويم چقدر به شما علاقه و ارادت دارم، دوست تان دارم، برايتان اهميت قايل ام و چيزهايي از اين قبيل. . . حتي اگر خجالتي تر از اين حرف ها هستيد و اصلا رويتان نمي شود كه چنين تلفني بزنيد، مي توانيد به جايش نامه اي صميمانه بنويسيد (ميل بزنيد يا اس ام اس بفرستيد يا) نتيجه اين كار در اغلب مواقع، به طرز حيرت انگيزي مثبت و انرژي بخش است؛ هم براي خودتان و هم براي فرد دريافت كننده محبت اغلب افراد، تمام عمرشان را با اين آرزو زندگي مي كنند كه مردم آن ها را بشناسند و قدرشان را بدانند. اين احساس البته درخصوص با والدين، همسر، بچه ها و دوستان خيلي شديدتر است، اما تعريف و تمجيد غريبه ها هم اگر صادقانه و صميمي باشد، احساس خوبي به همراه دارد و طبع خود آدم را هم آرامش بخش و صلح آميز مي كند.
ريچارد كارلسون يك داستان شخصي هم در همين زمينه به خاطر مي آورد كه شنيدنش خالي از لطف نيست: چند روز پيش براي خريد به فروشگاهي رفته بودم. يكي از مشتريان كه اصلا معلوم نبود چه مي گويد و چه مي خواهد، آن قدر حرف هاي درشت و نامربوط نثار متصدي فروش كرد كه حتي اعصاب من هم ديگر خُرد شده بود، اما آن متصدي فروش با متانت فوق العاده اي عصبانيتش را كنترل كرد و آرام باقي ماند تا مشتري فروشگاه را ترك كند. وقتي نوبت من شد تا پول جنس هايي را كه خريده بودم پرداخت كنم، به او گفتم: نحوه برخوردت با آن مشتري واقعا مرا تحت تاثير قرار داد! او لبخند زد، خيره به من نگاه كرد و گفت: شما اولين نفري هستيد كه داريد از كار من توي اين فروشگاه تعريف مي كنيد، متشكرم آقا، روزتان به خير!
كارلسون آن داستان را اين گونه تمام مي كند: به زبان آوردن اين كلمات براي من دو ثانيه بيشتر طول نكشيد، اما روز و روحيه من را از انرژي مثبت لب ريز كرد، روز و روحيه آن متصدي فروش را هم همين طور.
|
|
در زندگي همه ما حتما آدم هايي پيدا مي شوند كه استحقاق شنيدن يك مكالمه تلفني يا دريافت يك نامه صميمانه را داشته باشند. وقتي صحبت از نوشتن يك نامه صميمانه به ميان مي آيد، كارلسون مي گويد: حتي اگر در زندگي شما هيچ كسي وجود نداشته باشد كه احساس كنيد مي شود برايش نامه نوشت، دست به كار شويد و براي يك نفر كه نمي شناسيد نامه بنويسيد؛ مثلا براي يك شخصيت، يك هنرمند، نويسنده يا چهره اي كه به هر حال، كارهايش مورد تحسين و توجه شماست. اگر مهارتي در نامه نگاري نداريد، اصلا نگران نباشيد! منظور شما از نوشتن چنين نامه اي فقط ابراز محبت و حق شناسي است، نه هيچ چيز ديگر. اين هديه را بايد با دل تان بفرستيد، نه با مغزتان. چنين نامه اي را هر هفته بنويسيد، حتي اگر هيچ وقت آن را نفرستيد!
دكتر ريچارد كارلسون معتقد است كه: ما با انجام چنين كارهايي، نه تنها انرژي مثبت خودمان را شارژ مي كنيم، بلكه دريافت كننده نامه را هم آرام تر و مهربان تر خواهيم كرد.
شما هميشه خودتان را با خودتان مي بريد
جان كابات زين كتاب فوق العاده اي نوشته است با اين عنوان: به هر كجا بروي، آسمان همين رنگ است! ريچارد كارلسون، اين فرمول را كه شما خودتان را با خودتان مي بريد دقيقا از روي حرف هاي جان كابات زين اقتباس كرده است. كابات زين مي گويد: اين ميل و اشتياق را احتمالا همه ما آدم ها داشته ايم و داريم كه مثلا اي كاش در جاي ديگري به دنيا آمده بوديم، زندگي بهتري داشتيم، معروف تر از اين بوديم، پول دارتر از اين بوديم، خانه ديگري داشتيم، شرايط ديگري داشتيم و . . . اما حقيقت اين است كه اين چيزها آدم را خوش بخت نمي كند. ما فقط خودمان را با خودمان اين ور و آن ور مي بريم. اگر همه شرايط بيروني مان هم به دل خواه مان تغيير كند، تا وقتي كه درون مان پُر از عادت هاي مخرب ذهني است، اوضاع مان همين است كه هست: باز هم بيشتر اوقات ناراضي و عصباني و دل خوريم و باز هم مثل هميشه آرزو مي كنيم كاش همه چيز جور ديگري بود. . .
كارلسون هم پس از نقل حرف هاي جان كابات زين مي گويد: زندگي درست مثل يك اتومبيل است كه فرمانش درون خود ماست. اتومبيلِ زندگي واقعا از درون رانده مي شود، نه از بيرون، و اگرنه چطور ممكن است كه آدم هاي ديگري در شرايطي بدتر از شرايط ما زندگي كنند اما از ما شادتر باشند . . .؟! به محض اين كه همين نكته ساده را درك كنيد، اتفاق
حيرت انگيزي در درون تان به وقوع خواهد پيوست: صلح و آرامش وجودتان را در بر مي گيرد، چيزهاي تازه تر را با اشتياق امتحان مي كنيد، با آدم هاي ديگر به راحتي ارتباط مي گيريد و اين احساس آرامش دروني تان را به هر كجا كه برويد، همراه خودتان مي بريد و به ديگران نيز آرامش مي بخشيد.
ريچارد كارلسون، اين بحث را هم با ذكر يك خاطره به پايان مي برد: چندي پيش يكي از دوستانم كه در ايالت ديگري زندگي مي كند، به كاليفرنيا آمده بود تا ديداري تازه كنيم. او مي گفت كه از زندگي توي آن ايالت خسته شده و احساس مي كند كه ديگر نمي تواند با آدم هاي آن جا كنار بيايد. از من پرسيد: حالا اهالي كاليفرنيا چه جور آدم هايي هستند؟ گفتم: آن جايي كه تو هستي، مگر چه جور آدم هايي زندگي مي كنند؟ گفت: حريص، خودخواه و بي شعور. گفتم: پس مدتي اين جا بمان تا ببيني كه اهالي كاليفرنيا هم از نظر تو حريص، خودخواه و بي شعورند. ما نمي توانيم همه آدم هاي روي زمين را به دل خواه مان تربيت كنيم، اما مي توانيم قوانيني را ياد بگيريم كه به كمك آن ها تغيير كنيم و سازگارانه تر به زندگي مان ادامه دهيم.
فكر مي كنيد رابطه ميان خلا قيت با جنسيت چيست؟ به نظر شما بالا رفتن سن و سال ربطي به قدرت خلا قيت آدم دارد؟
|
|
ژول ورن خودش اهل مسافرت نبوده، اما توي داستان هايش همه جا رفته است. از عمق 20000 گره دريايي در زير درياها گرفته تا اوج كره ماه، به همه جا سرك كشيده است. ايده ها و داستان هاي عجيب اين نويسنده را در زمان حياتش، خيلي ها مورد تمسخر قرار دادند، اما او هميشه با دو جمله، دهان همه را مي بست: هر چه براي يك انسان قابل تصور باشد، براي انسان هاي ديگر قابل دست يابي است .
و حالا نمونه هاي زيردريايي ورن واقعا وجود دارد؛ به افتخار ژول ورن، و به افتخار تصور خلاقش.
اپيزود اول: من، خلاقيت، نمي دانم چند سال دارم!
افلاطون براي خلاقيت، سن و سال مي شناخت. او مي گفت: تجربه بيش از آن چه بيفزايد، مي كاهد. و منظورش اين بود كه هر چه سن و سال مان بيشتر مي شود، از خلاقيت دورتر مي شويم، اما اي كاش كسي از افلاطون مي پرسيد كه چرا هميشه گوشش به سقراط 60 ساله اي بود كه ايده هاي خلاقانه اش تا پايان عمرش ادامه داشت؟!
اليور وندل هلمز، پزشك و نويسنده امريكايي، هم در جواني اش حرفي زد كه بعدها براي خودش دردسرساز شد: اگر 40 سال تان شده است و مشهور نشده ايد، توصيه مي كنم ديگر شمشيرتان را غلاف كنيد! هلمز تا 48 سالگي، يك پزشك و استاد دانشگاه بود كه گه گاه در روز نامه ها و مجلات، نوشته هاي پراكنده اي مي نوشت. او - خوش بختانه يا متاسفانه- تمام شهرت ادبي اش را مديون كتاب مستبد ميز صبحانه است كه در 50 سالگي نوشت. خلاقانه ترين نوشته هاي او را هم بايد در فاصله 50 تا 75 سالگي سراغ گرفت. بله، تا 75 سالگي!
|
|
نويسندگان در جواني مي ميرند اين جمله مايوس كننده را اغلب نويسندگان شنيده اند و بعضي ها هم احتمالا باورش كرده اند، اما واقعيت اين است كه اين جمله هم حقيقت ندارد. جان ميلتون - شاعر انگليسي - وقتي 44 ساله بود نابينا شد، اما موفق ترين كتاب هايش را در 57 سالگي (كتاب بهشت از دست رفته ) و 62 سالگي (كتاب بهشت بازيافته ) نوشت. يادداشت هاي خاطرات حوا و ميراث 30 هزار دلاري را هم مارك تواين در 71 سالگي نوشته است. ديويد بلاسكو، امريكايي نمايش نامه نويس هم اغلب نمايش نامه هاي موفقش را پس از 70 سالگي به رشته تحرير درآورد.
البته، يك طرفه هم به قاضي نرويم(!)؛ تاريخ نشان مي دهد كه تعداد اختراعات در ميان مخترعان خلاق، با افزايش سن و سال شان روبه كاهش گذاشته است، ولي شما فكر مي كنيد چرا؟ الكس آسبورن - يكي از پيش گامان آموزش تكنيك هاي خلاقيت - اين طور فكر مي كند كه: اين از لحاظ انساني غير قابل اجتناب است: بعضي افراد پس از كسب موفقيت هاي متعدد از تلاش و كوشش مداوم دست برمي دارند. اين جماعت پس از آن كه از وضعيت خود در زمينه حقوق، مزايا و منزلت اجتماعي احساس امنيت كردند، نسبت به هنگامي كه در حال صعود و ترقي اوليه به سوي خلاقيت بودند، انگيزه و تلاش شان خيلي كمتر مي شود. با اين حساب، مي شود گفت: پيش رفت يك جامعه به سوي رفاه فردي ممكن است آن جامعه را از خلاقيت هايي كه با كوشش افراد مسن امكان پذير است، محروم كند .
حرف هاي سامرست موام هم در اين زمينه شنيدني است: قدرت تصور، اصل و اساس خلاقيت است و اين قدرت با تمرين رشد مي كند و به هيچ وجه، محدوديت سني ندارد .
|
|
اگر قبول كنيم كه قدرت تصور اصل و اساس خلاقيت است، آن وقت بايد به بدچيزي اعتراف كنيم: زنان از مردان خلاق ترند! اين را الكس اس. آسبورن مي گويد و ادامه مي دهد كه: زنان اگرچه در قدرت جسماني ضعيف تر از مردان اند، اما در قدرت تصور و خلق ايده هاي بديع از مردان قوي ترند .
مي پرسيد پس چرا - در طول تاريخ - تعداد مرداني كه خلاقيت قابل توجهي از خود نشان داده اند، بيشتر از زنان است؟ پروفسور لهمان به اين سوال شما اين طور پاسخ مي دهد كه: قبول كنيد كه در طول تاريخ، فقط همين چند دهه اخير است كه زنان فرصت پيدا كرده اند تا بال هاي خلاقيت شان را بگسترانند، و باز هم قبول كنيد كه در طول همين چند دهه اخير، تعداد ستارگان زن در رشته هاي مختلف - و به ويژه در رشته هاي خلاق - افزايش چشم گيري نشان داده است .
در حالي كه اغلب مردان در زندگي مشترك شان به انجام كارهاي يك نواخت و معمولي دچار مي شوند، زنان مجبورند كه در خانه از انواع و اقسام ابتكارات براي تدبير منزل استفاده كنند: ابتكار در خريد مواد غذايي، تهيه و طبخ غذا، تزيين منزل، واداشتن كودكان به انجام كارهاي لازم و بازداشتن آن ها از كارهاي مضر. الكس آسبورن، حرف هايش را اين طور ادامه مي دهد كه: هيچ زني نمي تواند انكار كند كه براي تهيه هدايا در مناسبت هاي مختلف چقدر به مغزش فشار مي آورد و چقدر از قدرت تصور خلاقش استفاده مي كند - البته مشروط بر آن كه علاقه يا وظيفه، او را به انجام اين كار تحريك كرده باشد. نمي شود مادر خوبي بود و قدرت تصور را به كار نبرد. وقتي كودك غذا نمي خورد، مادر هيچ وقت تسليم نمي شود، بلكه به راه هاي بهتري براي غذا دادن به كودك فكر مي كند.
اگرچه اغلب استادان فن با حرف هاي الكس آسبورن موافق اند، اما هنوز هستند دانشمنداني كه اعتقاد دارند: جنسيت، هيچ تاثيري بر توانايي تصور خلاق ندارد. دكتر پاول تورنس - استاد دانشگاه مينه سوتاي امريكا، يكي از همين جماعت است. دكتر جي ميلتون- استاد دانشگاه استانفورد، نيز پس از تحقيق مفصلي در خصوص نقش جنسيت در حل مسايل زندگي به اين نتيجه رسيد كه: مردان با خصوصيات مذكر توانايي بيشتري در حل مسايل زندگي از خود نشان مي دهند، تا مردان با خصوصيات مونث، و حتي زنان با خصوصيات مذكر نيز در حل مسايل زندگي از زنان با خصوصيات مونث تواناترند.
اپيزود سوم: خلاقيت، ديپلم دارد يا ليسانس؟!
نمره بيستِ كلاس لزوما آدم خلاقي نيست. باهوش بودن با خلاق بودن فرق دارد. آدم هاي باهوش لزوما آدم هاي خلاقي نيستند. تحقيقات دانشمندان نيز بر اين نكته پافشاري مي كند كه لااقل در مورد استعداد خلاقيت، تفاوت ناچيزي بين افراد دانشگاه ديده و دانشگاه نديده وجود دارد. تاريخ هم به ما مي گويد كه ايده هاي بزرگ در يك زمينه را گه گاه از زبان آدم هايي بايد شنيد كه هيچ تخصصي در آن زمينه ندارند.
تلگراف به وسيله مورس كه يك نقاش حرفه اي بود، اختراع شد. مگر هواپيما را چه كساني اختراع كردند؟ مهندسان هوافضا؟! نه، برادران رايت - مخترعان هواپيما - تعميركار دوچرخه بودند. چرا راه دور برويم؟! همين خودكاري كه با آن مي نويسيم، مگر محصول خلاقيت كيست؟ طرح اوليه اين خودكار، متعلق به يك كارگر چاپ خانه بود به اسم لاديزلائو بايرو كه اصلا تحصيلات آكادميك نداشت. كپسول آتش نشاني را جورج مانباي ابداع كرد كه يك درجه دار نظامي بود. از جي دابليوگارت و جان پي هالند به عنوان متحول كنندگان طراحي زيردريايي ها ياد مي كنند كه اولي، كشيش يك كليسا در انگلستان بود و دومي، مدير يك دبيرستان در ايرلند. ماشين پنبه پاك كني را هم يك وكيل به نام الاي ويتني اختراع كرد و . . . تاريخ به ما مي گويد كه اكثر خلاقيت هاي فردي (و نه گروهي)، بيرون از حوزه تخصصي و تحصيلاتي افراد خلاق اتفاق افتاده و مي افتد.
|
|
|
|
بسمه تعالی
مي گه : بنده من ! مراقب گوشت باش ، مي دوني چرا ؟ چون گوش راه تزريق يك سري معارف درست و همچنين چيزهاي غلط به عقل هست ، گوش خيلي تأثير روي عقلت مي ذاره . انسان در زندگي بالاترين تأثيرات رو از اون چيزهايي كه مي شنوه مي بينه . خيلي تأثير مي ذاره مراقب باش ، يعني چي ؟ يعني : حاضري شك كني ؟ از من شروع كن به شك كردن ، بگو خدا وجود نداره ، بعد هم بگو پيغمبر وجود نداره ، بعد هم بگو امام وجود نداره ، بعد هم بگو عدل وجود نداره ، بعد هم بگو عدالت وجود نداره ، همه رو بگو وجود نداره ، من هيچ حرفي ندارم ، من با شك كردن تو مخالف نيستم ، اتفاقاً بهت دستور مي دم تو اصول دين تقليدي كار نكن برو شك كن ، دستور بهت مي دم اما نكته اي كه الان بهت مي خوام بگم اينه : ” من با شك كردن تو مخالفتي ندارم ، با در شك ماندن تو مخالفم . ”
يك جمله گفتن شك رو ايجاد مي كنه ، اين جمله رو گوش دادي ؟ حالش رو داري بعدش چهار ، پنج روز بري كار كني اين شك رو برطرف كني ؟ اگر حالش رو نداري گوش نكن . مثلاً من بيام اينجا بگم : يه قضيه هست كه من خودم كشف كردم ، و خيلي مهمه و مي خوام براي اولين بار در جهان اعلام كنم ، اون هم اين هست كه ” من فهميدم بهشت تو آسمانها نيست ، بهشت زير زمينه ! اگه ماها بتونيم يه دستگاهي درست كنيم كه اين دستگاه مثلاً چهار هزار كيلومتر بتونه بكنه ما مي تونيم به بهشت برسيم . ديگه حساب كتاب نداريم ، بهشت الان زير زمينه . ” نظرتون نسبت به اين نظريه چيه ؟ اگه من امشب دو ساعت حرف بزنم ، همه اش يه طرف اين يه تيكه فقط يادتون مي مونه ، همين يه تكه چرت و پرت كه الان گفتم . چرا ؟ چون چيز جديدِ خلاف جريانِ جامعه و خلاف چيزهايي كه هميشه وجود داشته ، لذت داره و چون جديده مشهور مي شه ، آدم 50 ساعت حرف درست بزنه ، نمي گيرند ، يه تكه چرت و پرت بگي كه هيچ كس نشنيده ( بهشت زير زمينِ ) همه جا پخش مي شه . مي گن : آقا شنيدي بهشت زير زمينه ؟! انسان اينطوري هست كه نسبت به چيزهاي جديد يه دفعه خود به خود علاقمند مي شه ، مي فرمايند : مراقب باش هر جديدي درست نيست . ممكنه قشنگ باشه ، قشنگ بودنش هم مال اينه كه جديده اگه كه از قديم گفته بودند كه بهشت زير زمينه ، امروز اگه بهت مي گفتم : بهشت تو عرش و آسمونه قشنگ بود ، خيلي چيزها به خاطر جديد بودنشون قشنگه . ” في كل جديدهٍ لذه ” حتي حرف جديد . اگه يه كسي بياد الان بگه : آقا ! من به اين نتيجه رسيدم كه پيغمبر (ص) پيغمبر آخر الزمان نيست . همه مي شينيم چهار ساعت دلايلش رو گوش مي كنيم ، خُب جديده ديگه ، مي خوايم ببينيم چي مي گه ؟ حال مي كنيم ، صفا مي كنيم ، خدا مي گه : ببين ! مي خواي شبه گوش بدي ؟ گوش بده ، مي خواي شك كني ؟ شك كن ، من حرفي ندارم . اما من روي اين حرف دارم كه اگر شك كردي برو به يقين برس . شك يه خط هست ، اما جواب دادنش چهل صفحه هست . حالش رو داري ؟ آقا الان اومد نشست گفت : ” بهشت زير زمينه ” اين فقط يه جمله و يه خط هست ، حرفش رو زد و رفت ، همه هم عشق كردند . اون كسي كه مي خواد بياد ثابت كنه كه بهشت زير زمين نيست اين بايد براي تو چهل ساعت حرف بزنه ، حالش رو داري ؟ مراقب گوشت باش ! توصيه من اينه كه حالش رو داشته باشي . اما اگه واقعاً حالش رو نداري چرا دينت رو خراب مي كني ؟ برخي از ما فقط منتظر اين هستيم كه بگيم : فلان چيز معلوم نيست . مثل شاگرد تنبل هاي كلاس . بهش مي گي : 24 ارديبهشت امتحان داري بعد يكي مي ياد مي گه : راستي من اومدم با آقا معلم صحبت كردم احتمالاً اين امتحانه معلوم نيست 24 ارديبهشت برگزار بشه ، تا اين رو مي گن ، اين كتاب رو مي بنده راحت ! مي گي : بابا ! امتحان داريا ! مي گه : نه ، معلوم نيست ! ( امتحان 24 ارديبهشته ، معلوم هم هست اما اين با همين كه شنيد معلوم نيست با اينكه مي دونه معلوم هست ، مي خواد خودش رو راحت كنه ) برخي از ما براي اينكه بخوايم لااُبالي بشيم دنبال همچين جملاتي مي گرديم كه فلان چيز معلوم نيست . تموم شد رفت . راحت ! مراقب باش ! مي گه : اگه مي خواي محاسبه كني ، اگه اون چيزي كه بهت گفتم مي خواي روز قيامت بهت برسه مراقب باش ، ” سمع ” ، گوشت رو محاسبه كن . چي شنيدي ؟ بعد هم بشين براش برنامه ريزي كن ، خُب من اينها رو شنيدم مشكل دارم بايد بريم درستش كنيم . ادامه دارد....
|
لیـست زیر بر اساس تجربیات آن لاین جمع آوری
شــده و بـرخــی از آنـهـا دقیـقـاً نـقـل قــول هــا و
پیـشنهادات حقیقی هستند. یک خانم برای من
نـوشتـه بـود که "من خودم هیچ علاقه ای ندارم،
امـا اتـمـام رابـطـه با چیزهایی از قبیل: بیا با هم
دوسـت مـعـمـولی بـاشیم، تو خیلی آدم پستی
هـستی، و یـا تـو مشـکـل روانـی داری بـه پـایان
خـواهــد رسید." خانم دیگری می گفت: "من در
رابــطه خود بسیار صادق بودم، اما یکروز او از راه
رسید؛ دهانش را باز کرد و کلمات نامطبوعی را به زبان آورد که مرا واقعا رنجاند. از آن لحظه به بعد بود که تصمیم گرفتم او را برای همیشه فراموش کنم." آ یا جناب آقای delete و آقای Block و Filter را یادتان می آید؟ در حقیقت هیچ گونه راه درست و یا نادرستی برای خلاص شدن از مزاحمت های آن لاین وجود ندارد. اما اگر به جایی رسیدید که واکنش های افراد بر خلاف ارزشها، معیارها و اهداف اخلاقیتان بود یکی از روش های زیر را انتخاب کنید:
1- پاسخ ندهید.
2- کمتر آن لاین شوید تا آنها علاقه خود را به تدریج از دست بدهند.
3- بی علاقگی خود را اظهار کرده و به آنها بی توجهی کنید.
4- به سرعت و با سیاست کامل و خیلی واضح به او بگویید که هیچ علاقه ای وجود ندارد.
5- در پروفایل شخصیشان چیزی پیدا کنید که موافق آن نیستید "من با کسانی که صاحب فرزند هستند، قرار ملاقات نمی گذارم"، " یا طلاق گرفته اند یا مسافتشان با من زیاد است."
6- حقیقت را بگویید.
7- "فقط دوست معمولی باشیم."
8- " از یادداشت هات ممنونم، اما در حال حاضر امکان پاسخگویی ندارم، امیدوارم به زودی بتوانی همسر واقعی خود را پیدا کنی."
9- "نه ممنون، من در حال حاضر با افراد بسیاری ارتباط دارم."
10- "ممنون، علاقه ای ندارم"
11- "تو اون آدمی که من می خوام نیستی"
12- "شرمنده ولی فکر می کنم ارتباطم با نامزد قبلیم به طور کامل تمام نشده و فکر می کنم در حال حاضر آمادگی شروع یک رابطه جدید را ندارم."
13- " فکر نمی کنم که ارتباط با تو بتونه نیازهای منو برآورده کنه."
14- " از آشنایی با تو خوشحال شدم اما هیچ علاقه ای به ادامه رابطه ندارم."
15- " از دیدنت خوشحال شدم اما فکر نمی کنم من و تو مشابهت هایی با هم داشته باشیم، امیدوارم کسی رو پیدا کنی که تفاهم بیشتری باهاش داشته باشید."
16- " برات آرزوی موفقیت می کنم، من و تو برای هم ساخته نشدیم."
17- " متاسفم اما من سرم برای یک مدت طولانی خیلی شلوغه."
18- " تو آدم خلی خوبی هستی، اما فکر نکنم بتونم باهات کنار بیام، برات آرزوی خوشبختی می کنم."
19- از آنها تعریف کنید، اما بعد بگویید " من با فرد دیگری که قبل از تو آشنا شدم، ارتباط برقرار کردم... متاسفم."
20- " از ابراز علاقه ای که به من می کنی ممنونم اما در حال حاضر کس دیگه ای نظر منو به خودش جلب کرده، من از صمیم قلب برات آرزو می کنم کسی رو که باهاش هم طراز باشی پیدا کنی."
21- " مرسی از نوشته هات، اما من الان با چند نفر دیگه مکاتبه دارم و وقتی برای یک نفر دیگر ندارم."
22- " یک دنیا تفاوت. نه مرسی."
23- " من در حال حاضر کس دیگری رو پیدا کردم."
24- " من رابطم با جنس مخالف خوب نيست."
25- " تو کسی نیستی که من دنبالش می گردم."
26- " من برای یک مدتی باید از شهر خارج بشم."
27- " مرسی ولی نمی خواهم توی اینترنت دنبال عشقم بگردم."
28- " من متاهل هستم."
29- " تو تو استرالیا زندگی می کنی و من تو آلاسکا، فکر نکنم اینطوری بشه"
30- " دوست ندارم رابطه جدی برقرار کنم، بذار قبل از اینکه بخواهد پیچیده تر از این بشه تمومش کنیم."
31- " من دنبال کسی می گردم که کمی جوانتر باشد."
32- " دنبال کسی که می گردم که کمی سنش بیشتر باشه."
33- " نه، مرسی، موفق باشی."
34- به خاطر اینکه آنها را از دست خود نرنجانید در مورد خود چیزهایی بگویید که آنها دوست ندارند" من به ازدواج اعتقاد ندارم، و فکر می کنم مصرف مواد مخدر باید قانونی بشه."
35- "شكلكهاي خشن برایشان بفرستید."
36- آنها را از لیست مسنجر خود پاک کنید.
37- نام ID خود را تغییر دهید.
38- یکمرتبه ناپدید شوید.
39- با آنها قرار ملاقات نگذارید.
40- یکدفعه بگویید: " باید همین الان برم" و بعد مسنجر خود را ببندید.
41- به آنها بگویید کامپیوترتان دچار مشکل شده.
42- " من خیلی از آشنایی شما خوشحال شدم، اما دنبال کس دیگری هستم که کمی با تو متفاوت است."
43- " شرمنده ولی فکر نمی کنم من و تو هم تیپ باشیم؛ خوش باشی."
44- با او در مورد مسائل جنسی و یا رمانتیک صحبت نکنید.
45- " تو آدم خوبی هستی اما من جذب تو نشدم."
46- " شرمنده ولی فکر نکنم رابطه من با تو جواب بده، من نمی خواهم سر کارت بگذارم و به احساساتت آسیب برسونم، برات آرزوی خوش شانسی می کنم و امیدوارم همسر دلخواهت رو پیدا کنی."
47- " نه، مرسی، لطفا دیگه در این مورد حرفی نزن."
48- " نه، اگه باز هم اصرار کنی مجبور می شم از دستت شکایت کنم."
49- " متاسفم، من فقط با افرادی ارتباط برقرار می کنم که دیدگاه های مثبت داشته باشند."
50- " من کوتوله ، چاق و بی ریختم و دائما عرق می کنم و بوی بدی می دم."
حالا که یاد گرفتید چگونه می توانید از شر " معشوقه" خود خلاص شوید، بد نیست برای یک لحظه تصور کنید که اگر کسی این حرف ها را به خودتان بزند چه احساسی پیدا می کنید. روش هایی را انتخاب کنید که با سیستم ارزش ها و معیارهای ذهنیتان هم خوانی داشته باشد. آیا این امکان وجود دارد که اگر مستقیما در چشم هایش نگاه کنید، احساستان تغییر کند؟!
نويسنده: دكتر فرشاد نجفي پور
چند كلمه دربارهي روانشناسي ورزشي
قبل از اولين مسابقه مشت زني سنگين وزن بين محمد علي كلي و كن نورتون در سال 1973، نورتون يك هيپنوتيزم كننده حرفهاي را استخدام كرد تا به او در بهبود اعتماد به نفس و اضطرابش كمك كند. او مسابقه را به طرز جالبي برد و هيپنوتيزم را به عنوان يكي از راهبردهاي مؤثر مطرح كرد.
روانشناسي ورزشي علمي است كه اصول روانشناسي را در حيطهي ورزش به كار ميگيرد. موضوع بسيار جالبي دارد چون هم باعث افزايش كارآيي ورزشي و هم بهبود وضعيت رواني - اجتماعي فرد ميشود. قدمت آنرا از نظر كلي چند هزار سال (بقراط؟!) و از نظر علم امروز به كمي بيش از يك قرن نسبت ميدهند. از نظر موضوع شايد بتوان آنرا به دو حيطهي تربيتي و باليني تقسيم نمود. روانشناسي تربيتي ورزشي به مقولهي افزايش كارآيي فرد و كسب آمادگي رواني (مثلاً آموزش برخي مهارتهاي رواني از جمله تمرين ذهني) بطور اعم پرداخته و روانشناسي باليني ورزشي به ورزش كاري كه دچار آسيب جسمي يا رواني شده از ديد روانشناسي نگاه ميكند، البته اين گروهبندي مقبوليت عام ندارد. آنچه مسلم است كسب آمادگي رواني، حفظ آن و سپس افزايش كارآيي بيشترين دلمشغولي روانشناسي ورزشي از ابتدا تا امروز بوده است.
متأسفانه عليرغم وجود تحقيقات نسبتاً گسترده در اين حيطه، تعداد كتب روانشناسي ورزشي از تعداد انگشتان يك دست تجاوز نميكند (حداقل تا جايي كه بنده تحقيق كردهام) و اين فقر در متون مطالعه در اين زمينه را تا حدي آسان جلوه ميدهد اما مشكل وقتي رخ مينمايد كه ميخواهيم آنچه را روي كاغذ آمده در عمل محك بزنيم، آنجاست كه عمق كاستيها خود را نشان ميدهند. سالها همه از روانشناسي ورزشي اين انتظار را داشتند تا راهي ساده و نسبتاً فوري براي ايجاد يا ارتقاء چيزي به نام «انگيزه» پيدا كند. انگيزه به دليل عدم شناخت اساسي و فقر پژوهشي چيزي ذاتي تصور ميشد كه انسانها يا آن را دارند، يا ندارند. برخي فكر ميكردند انگيزه را ميتوان مثل آدامس بين ديگران پخش كرد و دنبال يافتن دستور تهيهي آن بودند. تمام اينها به اين دليل بود كه تنها مقوله روانشناسي مطرح در ورزش «انگيزه» تصور ميشد. يعني ورزشكار موفق عبارت بود از آمادگي جسماني + انگيزه. ولي همين مطلب انگيزهاي شد براي تحقيق تا امروز كه همه ميدانيم روانشناسي ورزشي از چيزي غير از اصول روانشناسي تبعيت نميكند و فقط با يك نگرش پايه و اصولي ميتوان بدان پرداخت پس شايد اولين مطلبي را كه بايد مد نظر داشت «شخصيت»1 باشد.
شخصيت ساختاري دارد كه تقريباً مورد قبول همه اهل فن قرار گرفته است. در مركز «هستهي رواني» قرار دارد كه همان «من واقعي» فرد است و شامل تمامي خواستهها، تمايلات، ارزشها و انگيزههاي اوست.
بخش دوم شخصيت كه پيرامون هسته را فرا گرفته پاسخهاي بارز فرد است كه بطور معمول در موقعيتهاي مختلف از او سر ميزند. اغلب اين پاسخها شاخص خوبي براي شناخت هستهي رواني هستند. سومين و سطحيترين بخش «رفتارهاي مقتضي» (رفتارهايي كه بسته به موقعيت پيش آمده از فرد سر ميزنند، مثل اينكه شايد كسي تا به حال دچار تصادفات رانندگي نشده باشد و طبعاً رفتار او در چنين موقعيتي بر هيچكس معلوم نيست اما به محض اولين تصادف رفتار ويژهاي بروز ميكند) است. اين رفتارها به محيط و نحوهي نگرش ما نسبت به آن وابسته هستند پس با تغيير اين دو، تغيير ميكنند. دربارهي شخصيت نظريات متعدد و متفاوتي وجود دارد كه ميتوان ما بين آنها به نظريهي فرويد (نظرية روان پويايي) اشاره كرد كه تا امروز بيش از ديگران مقبوليت دارد. از ديرباز تاكنون جهد عظيمي مبذول اين شده است كه بتوان با آزمون شخصتي افراد را ارزيابي كرد به همين دليل آزمونهاي متعددي هم بوجود آمدهاند. هر كدام از اين آزمونها بر اساس يكي از نظريات شخصيت طراحي شدهاند. اما حقيقتاً هيچكدام نميتوانند تمامي شخصيت يك نفر را مشخص نموده و نهايتاً در حد يك احتمال ارزش پيدا ميكنند. نهايتاً اين نكته باقي ميماند كه ارتباط شخصيت و كارايي چگونه است. ما بين اهل فن اين ارتباط از خيلي كم تا خيلي زياد مورد قبول واقع شده است. ولي اكثريت اعتقاد دارند كه شخصيت، كارآيي را خيلي دقيق نه، ولي پيشبيني ميكند. ديگر اينكه شخصيت قابل تغيير است و در طول زمان به همراهي آموزش و تمرين تغيير ميكند. پس اينجا نقش آموزش پر رنگ ميشود و اهميت بيشتري مييابد. نهايتاً ميتوان گفت:
1) شخصيت ورزشكاران متفاوت از غير ورزشكاران است
.
2) شخصيتهاي خاصي ورزشكار ميشوند.
3) ورزشكاران هر رشته با رشتههاي ديگر از نظر شخصيتي متفاوت هستند.
4) شخصيت با محل بازي ورزشكار (مثلاً درون يك تيم) ارتباط دارد.
5) در موارد ياد شده ورزشكاران زن و مرد، معلول و غير معلول يكسان هستند.
بايد گفت كه رفتار ورزشكار صرفاً بر اساس شخصيت شكل نميگيرد و تعامل بين موفقيت و شخصيت مسؤول آن است.
از اين پس به ذكر و توضيح مختصر مهمترين سرفصلهاي حيطهي روانشناسي ورزشي ميپردازيم:
الف - توجه
در مسابقه نهايي يكي از مسابقات قهرماني فوتبال دانشگاههاي ايران، تيمهاي دانشگاه شيراز و تهران در پايان وقت قانوني و اضافي با نتيجه صفر - صفر مساوي بودند. پنالتي زنهاي هر دو تيم بطرز شگفت انگيزي، در ميان هياهوي ورزشگاه مملو از تماشاچي، چهار پنالتي اول را از دست دادند. پنالتي پنجم تيم دانشگاه تهران نيز از دست رفت. حالا سرنوشت مسابقه در دست پنجمين پنالتي زن تيم دانشگاه شيراز بود، كسي كه به عنوان يك پنالتي زن ضعيف در انتهاي فهرست بجاي داشت. اما او پشت توپ رفت و پس از كمي مكث با يك بغل پاي جانانه توپ را وارد دروازه كرد! بعد از پايان مسابقه همه از همهمه ورزشگاه گلهمند بودند ولي او ميگفت: تصميم گرفتم در لحظه شليك پنالتي هيچ صدايي را نشنوم! و همينطور هم شد!!
چون مهمترين محل توجه روانشناسي، كارآيي است و كمتر موضوعي در زمينهي كارآيي به اندازهي توجه (يا تمركز) اهميت دارد، اين مطلب از مهمترين سرفصلهاي روانشناسي ورزشي است. بنابر تعريف توجه: «داشتن كنترل روي فكر و معطوف كردن آن به سمت چيزي براي پرداختن مؤثر به آن است». براي تفهيم توجه بايد ابتدا پرداخت اطلاعات را فهميد. اين مدل (پرداخت اطلاعات) ميگويد كه بين محرك و پاسخ، متغيرهايي وجود دارد و اتفاقاتي رخ ميدهد. در اين ميان حافظه نقشي اساسي دارد. حافظه سه نوع (مرحله ؟) دارد: 1) ثبت حسي 2) حافظة كوتاه مدت و 3) حافظة بلند مدت.
از اين پس به ذكر و توضيح مختصر مهمترين سرفصلهاي حيطهي روانشناسي ورزشي ميپردازيم:
الف - توجه
در مسابقه نهايي يكي از مسابقات قهرماني فوتبال دانشگاههاي ايران، تيمهاي دانشگاه شيراز و تهران در پايان وقت قانوني و اضافي با نتيجه صفر - صفر مساوي بودند. پنالتي زنهاي هر دو تيم بطرز شگفت انگيزي، در ميان هياهوي ورزشگاه مملو از تماشاچي، چهار پنالتي اول را از دست دادند. پنالتي پنجم تيم دانشگاه تهران نيز از دست رفت. حالا سرنوشت مسابقه در دست پنجمين پنالتي زن تيم دانشگاه شيراز بود، كسي كه به عنوان يك پنالتي زن ضعيف در انتهاي فهرست بجاي داشت. اما او پشت توپ رفت و پس از كمي مكث با يك بغل پاي جانانه توپ را وارد دروازه كرد! بعد از پايان مسابقه همه از همهمه ورزشگاه گلهمند بودند ولي او ميگفت: تصميم گرفتم در لحظه شليك پنالتي هيچ صدايي را نشنوم! و همينطور هم شد!!
چون مهمترين محل توجه روانشناسي، كارآيي است و كمتر موضوعي در زمينهي كارآيي به اندازهي توجه (يا تمركز) اهميت دارد، اين مطلب از مهمترين سرفصلهاي روانشناسي ورزشي است. بنابر تعريف توجه: «داشتن كنترل روي فكر و معطوف كردن آن به سمت چيزي براي پرداختن مؤثر به آن است». براي تفهيم توجه بايد ابتدا پرداخت اطلاعات را فهميد. اين مدل (پرداخت اطلاعات) ميگويد كه بين محرك و پاسخ، متغيرهايي وجود دارد و اتفاقاتي رخ ميدهد. در اين ميان حافظه نقشي اساسي دارد. حافظه سه نوع (مرحله ؟) دارد: 1) ثبت حسي 2) حافظة كوتاه مدت و 3) حافظة بلند مدت.
توانايي بستن راه اطلاعات نامربوط و توجه به اطلاعات مهم «توجه انتخابي» نام دارد. (مثال بالا يك نمونه آن است). اين توانايي در تمركز نقش بسزايي دارد. محدوديت آن باعث تفاوت چشم گير سطح ورزشكار ميشود. يعني آنكه داراي اين توانايي است در سطح بسيار بالاتري قرار ميگيرد و بالعكس. اگر يك حركت تمام فضاي پرداخت اطلاعات فرد را اشغال كند (بدليل محدوديت فضا) ديگر جايي براي حركات ديگر نميماند. براي بستن راه اطلاعات نامربوط بايد محدودهي توجه كوچك شود و اين كار با استفاده از نشانهها انجام ميشود كه به معني شناختن نشانههاي مربوط و نامربوط و توجه به انواع مربوط و سد كردن راه انواع نامربوط (مثلاً: براي يك بازيكن خط حمله فوتبال تير دروازه و محل قرار گرفتن دروازه بان يك نشانه مربوط و فريادهاي مربي تيم حريف يك نشانه نامربوط است) و سد كردن راه انواع نامربوط است و با اين كار عملاً محدودهي توجه كوچك شده است.
ب) اضطراب و هيجان
يك روز يك شكارچي آفريقايي بعد از اينكه تير و كمانش را گم كرد مورد تعقيب شير قرار گرفت. با سرعت هر چه بيشتر ميدويد شير هم پشت سرش، تا به يك درخت رسيد كه نزديك ترين شاخهاش حدود سه متر و نيم از زمين فاصله داشت. بدون دورخيز، با تمام توان پريد، اميدوار بود كه بيش از آنچه در تصور داشت بپرد. وقتي پريد هر چه بالاتر رفت شاخه را نديد ولي هنگام پايين آمدن آن را گرفت! اين قصه بازگو كننده حقيقت جالبي از پديده هيجان است. هنگام هيجان شديد ميتوان شاهكارهاي شگفت آوري خلق كرد. در عين حال، به ياد داشته باشيد شكارچي قصه ما هنگام صعود شاخه را گم كرد. خوشبختانه هنگام پايين آمدن آن را گرفت - ولي اين نكته چه مطلبي را در مورد او بيان ميكند؟
اين دو اصطلاح (اضطراب و هيجان) هم معني نيستند ولي با هم ديده ميشوند. هيجان يك پديدهي طبيعي است كه با تظاهرات خلقي مثبت يا منفي (اضطراب يا شادماني) همراه ميشود. كارگردان هيجان، سيستم عصبي خودكار است و ميتوان آنرا ارزيابي كرد. اضطراب داراي نوع شخصيتي و موقعيتي است. عواملي كه باعث بروز اضطراب موقعيتي ميشوند عبارتند از: 1) به مخاطره افتادن «من» 2) تهديد جسماني 3) ترديد 4) بهم ريختن اوضاع 5) نظر ديگران.
استرس (بخوانيد: تنش رواني) به چهار شكل ديده ميشود: نوع مطلوب، نوع آزاردهنده، بيش از حد مطلوب، كمتر از حد مطلوب.
هدف گزيني موثر اصولي دارد:
استرس (بخوانيد: تنش رواني) به چهار شكل ديده ميشود: نوع مطلوب، نوع آزاردهنده، بيش از حد مطلوب، كمتر از حد مطلوب.
هدف گزيني موثر اصولي دارد:
1) اهداف خاص بهتر از اهداف كلي هستند
2) هدف بايد قابل ارزيابي باشد
3) اهداف سخت و نسبتا سخت بهتر از اهداف آسان هستند
4) اهداف كوتاه مدت دستيابي به اهداف دراز مدت را تسهيل مي كنند
5) اهداف وابسته به عملكرد از اهداف وابسته به نتيجه بهتر هستند
6) براي رسيدن به هدف بايد برنامه و ابزار مناسب فراهم كرد.
دانستن كارهايي كه آدم هاي موفق انجام داده اند يكي از روش هايي است كه به ما كمك مي كند بهتر زندگي كنيم
|
|
اسم و رسم برايان تريسي در دنياي موفقيت، بزرگ تر از آن است كه به معرفي احتياج داشته باشد: يك مولف، مربي و سخن ران حرفه اي در زمينه موفقيت، مدير شركت بين المللي برايان تريسي واقع در سولاتابيچ كاليفرنيا، و مشاور بيش از 500 شركت معتبر بين المللي. او در زندگي نامه اش مي نويسد:
تا آن جا كه يادم مي آيد، من در سال هاي درس و مدرسه جز يك ذهن كنجكاو هيچ سرمايه اي نداشتم. هميشه توي مدرسه شاگرد ضعيفي بودم و آخرش هم مجبور شدم ترك تحصيل كنم. دوران نوجواني ام عمدتا به كارگري گذشت: كار در آشپزخانه يك رستوران، حفر چاه، كارگري در كارخانه و حمل و نقل بسته هاي كاه در مزارع و دام داري ها. بيست و پنج ساله بودم كه شروع كردم به فروشندگي. از اين خانه به آن خانه مي رفتم و با سود مختصري كه از خريد و فروش لوازم منزل به دست مي آوردم، روزگارم مي گذشت. يك روز اين سوال توي ذهنم جرقه زد كه: چرا خيلي ها توي همين حرفه موفق اند اما من موفق نيستم؟
برايان تريسي خودش اعتقاد دارد كه زندگي اش را همين سوال زير و رو كرد:
اين سوال باعث شد من دست به كاري بزنم كه مسير زندگي ام را عوض كند. رفتم سراغ فروشندگان موفق و از آن ها سوال كردم كه رمز موفقيت شان چيست. آن ها هر كدام شان حرف هايي زدند و بخشي از تجربيات شان را به من منتقل كردند. من فقط از همان حرف ها و تجربيات استفاده كردم تا به اين جا رسيدم. به همين سادگي! دو سال به همين ترتيب كار كردم. توانايي و مهارتم در فروشندگي، زياد و زيادتر شد تا اين كه توانستم مديرِ فروش شوم. در كار مديريت فروش هم دقيقا از همان شيوه استفاده كردم: رفتم سراغ كساني كه در مديريت فروش، عمل كرد موفقي داشتند؛ توصيه هايشان را شنيدم و به كار بستم. احساس مي كردم كشف بزرگي كرده ام كه مي تواند زندگي ام را متحول كند. موفقيت براي من يك قانون ساده داشت: فقط ياد مي گرفتم كه افراد موفق براي پيش رفت شان دست به چه كارهايي زده اند، آن وقت من هم مي رفتم و دقيقا همان كارها را انجام مي دادم.
اما بزرگ ترين فايده اين كشف براي برايان تريسي اين بود كه نگاه او به موفقيت و آدم هاي موفق عوض شده بود: خب، من به خاطر تجربيات ناموفقي كه در دوران نوجواني داشتم، هميشه احساس ضعف و ناتواني مي كردم. هميشه خيال مي كردم كساني كه از من موفق ترند، واقعا از من برتر و بهترند، اما كم كم فهميدم كه اين طرز فكر ايراد دارد. آن ها موفق تر بودند چون كارها شان را به روش بهتري انجام مي دادند، اما من هم مي توانستم (و توانستم) هر چه آن ها انجام مي دهند، انجام بدهم. و اين براي من مثل يك مكاشفه بود. . . هنوز يك سال از عمل كردم در زمينه مديريت فروش نگذشته بود كه تبديل شده بودم به يك فروشنده تراز اول. يك سال بعد، مدير عامل شركت شدم و توانستم با 95 نماينده فروش در 6 كشور هم كاري كنم. سال ها به همين ترتيب گذشت و من توانستم شركت هاي متعددي را تاسيس و راه اندازي كنم، در يك دانشگاه معتبر در رشته مديريت بازرگاني درس بخوانم، به زبان هاي فرانسوي، اسپانيايي و آلماني مسلط شوم و به عنوان سخن ران، مربي و مشاور با بيش از 500 شركت بين المللي هم كاري كنم. . .
برايان تريسي مي گويد كه در طول اين سال ها يك حقيقت براي او كاملا روشن شده است: كليد دست يابي به يك موفقيت بزرگ اين است كه آدم بتواند ذهنش را تمام و كمال بر روي مهم ترين كار يا هدفي كه در زندگي اش دارد متمركز كند، آن را درست انجام بدهد و تا آن را به پايان نرسانده دست از كار و كوشش برندارد. او براي موفقيت، فرمول هاي ساده اي كشف كرده است كه به برخي از آن ها اشاره مي كنيم.
|
|
يك، دو، سه، حركت!
از زندگي چه مي خواهيد؟ دنبال چه مي گرديد؟ هدف تان چيست؟ يك تكه كاغذ برداريد و هدف هاي دور و نزديك تان را رويش بنويسيد. با خودتان صادق باشيد. برايان تريسي سرسختانه اعتقاد دارد: آن هايي كه افكار و اهداف شان را روي كاغذ مي آورند، لااقل يك قدم به موفقيت نزديك تر مي شوند. براي اين كار مي توانيد از مشورت دوستان، نزديكان و يا هر كسي كه حرفش را قبول داريد، بهره مند شويد. اين قدم اول است.
وقتي قدم اول را برداشتيد، آن وقت بايد براي هر كدام از اهداف تان مهلت تعيين كنيد. تا وقتي اين كار را نكرده ايد، هيچ فوريتي براي رسيدن به هدف ها وجود ندارد. بعد از اين مرحله بايد فهرست اهداف تان را اولويت بندي كنيد. مثلا مي خواهيد تا يك سال ديگر وارد دانشگاه شويد، تا دو سال ديگر شغل مناسبي براي خودتان دست و پا كنيد و . . .
براي رسيدن به هر كدام از هدف هايتان چه راه هايي پيش رو داريد؟ از تمام كارهايي كه فكر مي كنيد شما را يك قدم به هدف تان نزديك تر مي كند، فهرستي تهيه كنيد و هر بار كه چيز جديدي به ذهن تان مي رسد يا حرف جديدي از كسي مي شنويد كه مي تواند شما را به هدف تان نزديك تر كند با اضافه كردن آن به فهرست قبلي فهرست تان را تكميل كنيد. پس از تكميل اين فهرستِ كاري، بايد فهرست فعاليت هايتان را هم اولويت بندي كنيد. چه كاري بايد قبل از همه و چه كارهايي بايد بعد از آن انجام شود؟ برايان تريسي معتقد است كه احتمال موفق شدن شما در اين مرحله بسيار بيشتر از احتمال موفق شدن نابغه اي است كه هدف ها و برنامه هايش را در ذهنش نگه مي دارد و با خودش حمل مي كند.
وقتي برنامه ريزيِ مكتوب تان تمام شد، شروع كنيد به كار كردن. هر روز لااقل يك قدم به سمت هدف تان برداريد. حركت كنيد. توقف ممنوع است. آن چه شما را موفق مي كند، همين استواري و ثبات قدم است.
فقط از روي فهرست
الكس مك كنزي مي گويد: وارد عمل شدن قبل از يك برنامه ريزي صحيح، سرآغاز تمام شكست هاي زندگي است. هر چه برنامه ريزي تان بهتر باشد، آسان تر مي توانيد دست به كار شويد. از اسم برنامه ريزي نترسيد. برنامه ريزي كار عجيب و غريبي نيست. از نظر برايان تريسي: برنامه ريزي يعني تهيه يك فهرست كاري. او توصيه مي كند كه هميشه كارهايمان را بر اساس همان فهرستي انجام بدهيم كه خودمان تهيه كرده ايم و اگر احيانا كار جديدي پيش آمد، حتما قبل از شروع به كار، آن را به فهرست مان اضافه كنيم. از همان اولين روزي كه كارهايتان را از روي فهرست شروع مي كنيد، 20 تا 25 درصد به راندمان كاري تان اضافه مي شود. هر شب فهرست تان را ببينيد و ارزيابي كنيد كه امروز چه كارهايي انجام داده ايد، چه كارهايي نيمه كاره مانده و براي فردا بايد چه فهرستي تدارك ببينيد؟ فهرست كاري هر روز را بايد شبِ قبل آماده كنيد. در طول روز هميشه بايد به فهرست كاري تان توجه داشته باشيد و هر كاري را كه به اتمام مي رسانيد، كنارش علامت بزنيد. اين كار، انگيزه و اعتماد به نفس تان را به وضوح افزايش خواهد داد.
از همين امروز شروع كنيد به تهيه فهرست برنامه هاي روزانه، هفتگي و ماهانه. البته حواس تان باشد كه داشتن برنامه هاي هفتگي و ماهانه خوب است، اما داشتن برنامه روزانه ضرورت دارد؛ ضرورت!
بيست را به هشتاد نفروشيد!
ويلفردو پارتو، اقتصاددان ايتاليايي، در سال 1895 ادعايي كرد كه از نظر برايان تريسي، آن ادعا مثل يك قانون علمي، ارزش و اعتبار دارد: آدم هاي جامعه را مي شود به دو دسته تقسيم كرد. دسته اول كه به طور معمول هشتاد درصد هر جامعه را تشكيل مي دهند، اكثريتِ تاثيرپذيرند، و دسته دوم كه به طور معمول بيست درصد هر جامعه را تشكيل مي دهند، اقليتِ موثر. نكته دقيقا در اين جاست كه هميشه همين بيست درصد، آن هشتاد درصد را به دنبال خودش مي كشد. در فعاليت هاي اقتصادي هم تقريبا هميشه اوضاع از همين قرار است. يعني مثلا هشتاد درصد از سود شما را بيست درصد از توليدات تان تامين مي كند. بيست درصد از مشتري هاي شما، هشتاد درصد از كل فروش تان را خريداري مي كنند. هشتاد درصد از نتايج (و درآمدي) كه كسب مي كنيد، نتيجه بيست درصد از فعاليت هاي شماست و . . .
برايان تريسي به همين ادعاي ويلفردو پارتو استناد مي كند و آن وقت نتيجه مي گيرد كه: اگر در فهرست كاري روزانه تان 10 مورد نوشته باشيد، احتمالا يكي دو مورد وجود دارد كه بيشتر از آن هشت نه موردِ ديگر ارزش دارد و يا لااقل ارزشش كم تر از آن موارد نيست! و طبيعي است كه پس از اين نتيجه گيري، توصيه مي كند كه: هميشه در فهرست تان بگرديد و آن اقليتِ موثر را پيدا كنيد و كارها يتان را هم با همان اقليتِ موثر شروع كنيد. در مقابل اين وسوسه كه اول كارهاي كوچك را سر و سامان بدهيد، تا مي توانيد مقاومت كنيد. از همين امروز قاطعانه تصميم بگيريد كه وقت بيشتري را صرف كارهايي بكنيد كه ممكن است زندگي شما را متحول كند و وقت كم تري را به كارهاي كم اهميت تر اختصاص بدهيد.
فوبی یعنی نوعی هراس بیجا.
دید کلی
آیا هرگز شنیده یا دیدهاید که شخصی از بعضی جاها بیخودی بترسد؟ آری افرادی هستند که از جمعیت و یا از برخورد با دیگران وحشت دارند. چنین حالتی را واکنش فوبیک یا «واکنش هراس بیجا» مینامند؛ شخص مبتلا به چنین ترسی را در اصطلاح، فوبیا میگویند. آیا به راستی چنین افرادی بیمارند؟ پاسخ این است که «نه»؛ آنان مبتلا به یک ناراحتی عاطفی هستند. چرا که به هر حال چیزی وجود دارد که آنان را پریشان حال میسازد؛ یا درگذشته با مسایلی برخورد کردهاند که این پریشانی را در نهادشان باقی گذارده است. اینان مدام میکوشند تا چارهای برای «درد عاطفی» خود بیابند؛ درست همانگونه که انسان برای «درد بدنی» خویش به دنبال درمان میگردد.علائم مشخصه فوبی
همه ما در برابر آشفتگیهای عاطفی واکنش داریم؛ یعنی گریه سر میدهیم، رنگ چهره میبازیم، و گاهی عرق میکنیم. ولی برخی از افراد هستند که فشارهای روحی را شدیدتر از دیگران احساس میکنند، و یا آنکه تاب مقاومتشان کمتر از دیگران است. رفتار اینان در برابر دردهای عاطفی به گونهای غیرطبیعی و غیرعادی بروز میکند. چنین واکنشهایی را گاهی «واکنشعصبی» نیز میخوانند. گونهای از این واکنشها عامل تولید و گسترش فوبی یا یک ترس بیجا و غیرعادی از چیزی خاص است؛ مانند ترس از «شلوغی» یا «جاهای خلوت».از نکات جالب درباره این افراد یکی آن است که بیمشان از چیزهایی است که خود قادرند از آنها اجتناب کنند. مثلا کسی آنها را مجبور نمیکند که به جاهای پرجمعیت، یا برعکس، به نقاط خلوت بروند، و اگر هم نروند حالشان خوب است و هرگز مایه «نگرانی» نخواهند داشت.
منشا اضطراب فوبی
اینکه چرا باید شخصی مثلا از جاهای وسیع و یا شلوغ ، احساس بیم داشته باشد، حقیقت این است که چنین بیمی حتما منشا در جایی دارد. چه بسا که وی در دوران خردسالی از چیزی احساس بیم میکرده است؛ یا چهبسا که عامل این بیم پدر خودش بوده باشد که در کودکی هم او را دوست میداشت و هم به جهتی از وی میترسید. این تضاد سبب گردید که بعدها وی چیز دیگری را به عنوان عامل ترس ، جایگزین پدر خود سازد و مثلا جاهای شلوغ را نماد پدر قرار دهد، و چون خود را قادر میبیند از آن بپرهیزد، پیش خود چنین میپندارد که از حقیقت دیگری که ترس از پدر باشد نیز گریخته است.|
اینها مسایلی هستند که همه معماآمیز و پیچیده جلوه میکنند. آیا چنین نیست؟ به هر حال نباید تعجب کنیم؛ چرا که بشر و چگونگی رفتار وی سراپا پر از پیچیدگیها و اسرار است!
|
راستی از لحاظ شرعی مشکلی نیاره ؟
دوستان روحانی و متخصصا ن عزیز که از
نخود لوبیا تا بمب اتم اظهار نظر مکنند
خواستاریم فتاوی خود را برا ما بکامنتند.
روانشناس ایرانی می گفت: «بیمار من بسیار توانمند و با نفوذ است. یکی از خوابهایی که او را بسیار می فرساید این است که با یکی از محارم خود همبستر شده است. او از اینکه به زنی که جزو فامیل درجه اول او است چنین رفتار زشتی انجام داده است، نیمه شب از خواب بر می خیزد؛ عرق سرتاپایش را خیس می کند؛ فردای آن روز از نگاه کردن به چشم آن زن شرم می کند و اضطرابی جانکاه وجودش را می لرزاند که چرا من اینگونه پست و بی مقدار در خواب به عزیزترین های خود رحم نمی کنم؟...»
این بار ،روانشناسی ایرانی از ایران زنگ می زند...«بیماری دارم که هر شب خوابهای دهشت انگیزی می بیند. او دولتمردی است که نامش را چنانکه می دانید پنهان نگاه میدارم. او هرشب خوابهای متفاوت می بیند و من می خواهم گوشه هایی از این خوابهای پیاپی و دلائل آنرا با شما در میان بگذارم و با شما در باره ی آنها مشورت کنم و...»
ابزار کار در جهان امروز بشر را توانا ساخته است که به مقدار زیاد به فعل و انفعالات مغز پی ببرد. اما اگر آدمی بخواهد به رفتـــار انسـان از راه گونه های خواب پی ببرد اشاره می کنم به دکتر Rosalino Cartwright رئیس گروه روانشناسی دانشگاه «راش» در شیکاگو که می گوید:«خواب، داستان گوئی ما به خود ماست. به ما یاری می دهد که بفهمیم کی هستیم، به کجا میرویم و چگونه این راه را طی میکنیم؟» در روانشناسی امروز ،بسیاری از افسردگیها و اضطرابهای ناشی از نا به هنجاری های پس آسیبی را با مطالعه ی فیزیولوژی خواب درمان می کنند. «فروید» فرضیه ی خود را بر این پایه استوار ساخته بود که خواب بیان تمایلات ناخود آگاه آدمی است که ریشه در کودکی انسان دارد. او اعتقاد داشت که اگر این عواطف سرکوفته و پنهان مانده ی آدمی از راه تجزیه و تحلیل روانکاوی بیان شوند، می توانند در درمان بسیاری از بیماری های روانی مؤثر واقع شوند. امادر سال های پس از 1970 برای دانشمندان علوم اعصاب روشن شد که فعالیتهای مغز که با حرکات تند چشمها آغاز می شود،در ایجاد رؤیاهای شبانه دخالت مستقیم دارد.
روانشناس ایرانی می گفت: «بیمار من بسیار توانمند و با نفوذ است. یکی از خوابهایی که او را بسیار می فرساید این است که با یکی از محارم خود همبستر شده است. او از اینکه به زنی که جزو فامیل درجه اول او است چنین رفتار زشتی انجام داده است، نیمه شب از خواب بر می خیزد؛ عرق سرتاپایش را خیس می کند؛ فردای آن روز از نگاه کردن به چشم آن زن شرم می کند و اضطرابی جانکاه وجودش را می لرزاند که چرا من اینگونه پست و بی مقدار در خواب به عزیزترین های خود رحم نمی کنم؟...»
آمارهای حاصل از پژوهش بر روی هفده هزار نمونه که در مورد چگونگی خواب انسان ها در امریکا به عمل آمده است، نشان میدهد که 85% مردان و 75% زنان در امریکا درخواب رابطه ی جنسی کامل با فرد دیگر را گزارش داده اند. اما این پژوهشها در مورد اینکه آیا رابطه با نزدیکان و خویشاوندان بوده است یا نه، آگاهی کامل از آن در دست نیست. اگر همچنان فرضیه ی «فروید» را زیربنای چنان رؤیائی قرار دهیم، به این نتیجه می رسیم که احساسات سرکوفته نمی توانند از نیازهای غریزی و تربیت نشده که او را تا دروازه ی بهشت از میان خواسته های ممنوع پیش می برد برهاند.
روانشناس ایرانی می گفت که: «بیمار من گاه در عالم رؤیا خود را خدای توانا می بیند و دستور العمل های هراسناک صادر میکند و زمانی که می کُشد و زلزله به راه می اندازد و آتش می سوزاند، عرق کرده از خواب میجهد و از خدای بزرگ عذر می خواهد و...»
این نا بهنجاری ها ،مرا به یاد مصریان هزار سال پیش می اندازد که رؤیا را پیام خدایان می دانستند. اما یونانیان از جمله پیشگامان این اندیشه بوده اند که«رؤیا محصول ذهنیت ماست». ارسطو شاید اولین کسی بود که روان و اندیشه های بشری را در ارتباط با خواب یا رؤیا تعبیر کرد؛ و از همان زمان «هیپو کراتس»(Hippocrates) رؤیا را به عنوان نشانه ای برای تشخیص بیماری های روانی به کار گرفت.
اما پاسخ من به روانشناس ایرانی این بود که در میان هفده هزار پاسخ دهنده در باره ی رؤیا، حتا یک نفر عنوان نکرد که به خاطر دستورالعمل های هراسناک با اضطراب از خواب برخاسته باشد. همه ی پاسخهای این نمونه ی هفده هزار نفری، به ترتیب اهمیت و فراوانی پاسخ ها به پانزده دسته تقسیم شدند. از جمله اینکه گروهی درخواب دیده بودند که کسی آنها را تعقیب کرده باشد. پرت شدن از بلندی رؤیای دیگری است که بسیاری از مردم آن را تجربه کرده اند. بسیاری از مردم خواب دیده اند که فردی را که مرده است با آنها گفتگو میکند. بعضی ها در خواب ترسیده اند. گروهی از دانش آموزان مدارس ممکن است رؤیای آزمایش دادن و با دبیر و استاد گفتگو کردن را تجربه کرده باشند... این اضطرابها، پنهان در هر فردی، به گونه ای خود را نمودار می سازد. هستند آنها که پیش از سفر رفتن، در رؤیا می بینند که از قطار یا هواپیما جا مانده اند.
روانشناس ایرانی می گفت: بیمار من در مسندی قرار دارد که می تواند تصمیم هائی بسیار مهم و حساس بگیرد. او حتا حاضر نیست که همه ی مکنونات قلبی خود را با من در میان بگذارد. می گوید این به صلاح دستگاه نیست که همه ی حرفها را به شما بگویم. آمده ام که از این رؤیاهای وحشت انگیز نجات پیدا کنم. می گوید نیمه شبان، گاه همسرم مرا بیدار می کند و می پرسد این نامهایی را که با وحشت فریاد میزنی چه افرادی هستند؟
پاسخ من به روانشناس ایرانی این بود که هنوز اندیشه های «فروید» روشنگر بسیاری از تاریکی های مربوط به رؤیاست. «فروید» می اندیشید که انگیزه های درونی ما که در زمان بیداری سرکوب شده اند، در رؤیا همچون حبابهای پنهان در چشمه ی اندیشه و رفتار ما، از رژفا به سطح می جوشند. بنابراین، تا زمانیکه بیمار به درمانگر اعتماد نکند و با او از همه ی زوایای اندیشه ی خود سخن نگوید، دریچه ی ناخودآگاه بسته خواهد ماند.
اما به نظر من چنین خواب هایی می توانند گاه یاد آور تجربیات گذشته ی ما باشند. بسیاری از آنان که از جنگ بر میگردند، صحنه های رقت باری را که دیده اند و یا خود به وجود آورده اند، در خواب و حتی بیداری تجربه میکنند. اگر درست به خاطر بیاورم، شاید سی و شش سال پیش جوانی که از جنگهای ویتنام بازگشته بود، در یکی از خیابان های پیترزبورگ مردم را به مسلسل بست. وقتی از او پرسیدند که چرا این کار را کردی؟ جواب داد آنها «ویت کنگ» بودند. بنابراین در اندیشه ی ناسالم، راه حل او رهائی از دشمن بود... اما افرادی که خود با اسلحه به مردم حمله نمیکنند ولی دستور حمله میدهند، در جایگاه خویش خود را از هر زشت کرداری بری می پندارند. هنگامی که خبر شکستن قفسها و پرپر شدن قناری هار ا می شنوند؛ و یا عکس گلوی بریده و سینه ی دریده را می بینند و می فهمند که برای رسیدن به هدفهای شخصی حتی به خدا بی وفائی کرده اند، فشار سنگین این خودداری و توداری را در سینه ی خود احساس می کنند. روزها با همگامان و اربابان تحمیق مردم به گفتگوی موذیانه می نشینند. از انسانیت، تساوی حقوق زن و مرد، آزادی و دموکراسی سخن میگویند و در دستگاه فریبکار، روز را به جا به جا کردن مهره ها مشغولند، ولی می بینند شباب هنگام دریچه های دیگر رو به سوی آنها گشوده می شود.
آدمکش و فریبکار می بیند که فریب مردم در روز چقدر آسان تر از فریب خود در شب است. به همین دلیل بخشی از رؤیای آن مرد با نفوذ که در رابطه با بزرگان است، کاملاً متأثر از انگیزه های درونی او است. یعنی او واقعاً می خواهد و دوست دارد که در عالم بیداری به آن زن که از محارم است نزدیک شود؛ ولی وضع طوری است که ظاهراً نمی تواند این پستی را به آگاهی همه ی نزدیکان خود برساند. او این تمایلات را به هر نحوی سرکوب میکند و در بستر خواب و رؤیا آنرا به مرحله ی اجرا می گذارد. خیانت به ملت نیز از همین قواره پیروی میکند.
اما بخش مربوط به وحشت آن بیمار از دستور العمل های هراس انگیز، احتمالاً ریشه در تجربیات دور و نزدیک او دارد؛ وچون این فرد کاملاً بی وجدان نیست، گاه به گاه، نیمه ی آگاه روان او زنگ خطر را برای عملکرد گذشته و آینده ی او به صدا در می آورد. شاید بخشی را که حاضر نشده است با درمانگر خود درمیان بگذارد، ترس از تکرار صحنه هائی است که دیده است و یا اعمالی است که جمعاً از تکرار آن خرسند نیست. با اینهمه، توانمندی و داشتن اختیارات و نداشتن مسئولیت، او را در خواب تا مرحله ی خدائی پیش برده است؛ و این خود پرستی و خودمحوری، بحث بسیار جالب دیگر است که شاید در فرصتی آنرا باهم در این مجله مرور کنیم.
اما پاسخ من به روانشناس ایرانی این بود که بیمار او بهتر است که از جنایت دست بکشد... و یا لااقل خود را بازنشسته کند. او بیمار روانی است و به مانند سایر بیماران روانی، خود را سالم و دیگران را بیمار می شمارد و هرگز به کسی اعتماد نمیکند.
. 
**************
اما بحث این است که ارائه ترکیبی معنادار و کار آمد از دو نظریه مسلط قرن بیستم یعنی روانکاوی فرویدی و مارکسیسم و فراروی از آنها یکی از مهمترین دغدغه های اندیشمندان دوران ما بوده است .
فردریک جیمسون یکی از کسانی است که به شکلی جدی و خلاق با این مساله برخورد کرده و جهت گیری بدیعی را مطرح کرده است .
جیمسون می داند که یکی از مهمترین سوابق در خصوص ارائه سنتزی از مارکسیسم و فرویدیسم آثار فرانکفورتی ها - آدورنو هورکهایمر و ... _ است اما انتقادات فراوانی به آرا آنها دارد :
" گاهی اوقات استفاده مکرر و کم دقت آدورنو از مفاهیم فرویدی در مطالعات ادبی و فرهنگی بسیار مکانیکی به نظر می رسد . "
به عبارت دیگر او معتقد است که نمی توان جنبه هایی از آرای فروید را بطور دلخواه جدا کرد و در ربط دادن فروید به مارکسیسم از آنها استفاده کرد . اما آن جنبه مهم از کارهای آدورنو و هورکهایمر که جیمسون بسیار مهم و بجا می داند " ارائه مدلی جهانشمول از سرکوب است که از روانکاوی فرویدی اقتباس شده و زیر بنایی برای نگاه انتقادی و جامعه شناسانه فرانکفورتی ها به سیستم کلیت ساز سرمایه داری متاخر فراهم آورده است ."
جالب این جاست که جیمسون در سال 1973 در مقاله خود راجع به ماکس وبر - " میانجی ناپدید شده " - از خلال بررسی آثار و احوال شعرای رمانتیک و تباه شده در جنون نظیر بایرون و ... به تحلیل حس " ناامیدی رمانتیک " می پردازد .
این نا امیدی باعث می شود که :
" فرد رنجور بطور کامل از جهان و کار جهان کناره گیری کند و به انزوایی بدبینانه پناه ببرد . مهمترین ویژگی این رویگردانی و امتناع چه قهرمانانه باشد چه غمگنانه همان چیزی است که فروید تحت عنوان ماخولیا تحلیل کرده است .
به نظر فروید ماخولیا نتیجه فقدان و از دست دادن یک ابژه بیرونی است که لیبیدو یا سائق جنسی بر آن متمرکز شده باشد . ابژه ای که نمی توان گفت که صرفا یک پارتنر جنسی بوده است چرا که از نظر فروید لیبیدو یک جریان کلی نا خودآگاهی است که می تواند در هر موردی هزینه و خرج شود . "
جیمسون از این بحث این طور نتیجه گیری می کند که آن ابژه بیرونی که رمانتیک ها سوگوار آن هستند همان جهان آریستوکراتیک (اشرافی ) سپری شده است که استقرار مجدد آن محال می باشد .
اما نتیجه نهایی تر ! این است که جیمسون برخلاف اکثر متفکران پسا ساختارگرای همدوره خود مدل فرویدی سطح و عمق را می پذیرد و آن را بکار می برد .
سه عنصر مهم تحلیل های جیمسون روایت - میانجی - تاریخ هستند که بحث های مفصل و فنی درباره این سه مفهوم و روابطشان با یکدیگر موضوع کتاب پرحجم و تخصصی او " ناخودآگاهی سیاسی " است که مقاله ناچیز من سعی در گسترش و تبیین آن دارد .
پیام 1-
اگر از زندگی خسته شده اید،اگر از اطرافیان خسته شده اید و بالاخره اگر از خودتان خسته شده اید، خسته،خسته،خسته و بهر تقدیر گمان کرده اید که بآخر خط رسیده اید که این حالتی است بیشتر،برای خانم های خانه دار اتفّاق میافتد و همچنین گروهی از جوانان بالاخص دختران.
اولاً باید بدانید که بیکاری یعنی بیماری و بیماری یعنی بیم-آری
پس اولین قدم،بیرون آمدن از بیکاریست.
چون بیرون آمدن از بیکاری،یعنی بیرون آمدن از سستی،یعنی بیرون آمدن از پوچی،یعنی بیرون آمدن از بی فایدگی.
چون بی فایدگی کوله باریست بر دوش بشر و درهمان قدمهای اولیّه آدمی را از پای در میآورد.و ذهن را وادار می کند تا در سراشیبی یأس و ناامیدی،با سرعتی غیر قابل تصور به پایان خط انکار وجودی خود برسد.
درمان: گفتیم اولین قدم ایجاد کار است ممکن است بگوئید که ما همیشه مشغول به کار هستیم
ولی بدانید که کار یکنوا نیز خود خستگی خواهد آورد حتی اگر فی المثل یک موسیقی یکنوا باشد.
خستگی آرد اگر آهنگ باشد یکنوا
گاهگاهی لازم آید زیروبم برداشتن
جارو کردن منزل،تمیز کردن کنسول،منظم کردن رختخواب و...
اینها همه کار هستند. ولی یکنوا میباشد...
هم اکنون تصمیم بگیرید که دو کار زمین گذاشته خویش را که از مدتها پیش تصمیم به انجام آن داشته اید ولی هنوز موفق به انجام آن نشده اید،را در نظر بگیرید که یکی از آنها نیم ساعت و دیگری بیش از یک ساعت بوقت نیازنداشته باشد.پس از انجام آنها روحیه خود را اندازه بگیرید آنگاه در می یابید که با درایت توانستید از سستی بیرون بیائید.
کار دیگر: تلفنی با دوستی که دوستش دارید و میدانید که او در کلامش خون امید در رگهای تو جاری می کند،هم صحبت گردید.((ولی نه طولانی))
سه دیگر:جای چند وسیله اطاق پذیرائی را جابجا نمائید.((قانون تنوع))
چهارم: خود را به اولین گل فروشی برسانید و یک شاخه ((نه یک دسته)) گل رُز خریداری کنید و در گلدانی که روی تلویزیون قرار دارد بگذارید.
پنجم:چند نفس عمیق و با توجّه بکشید((خون رسانی به مغز))بخصوص تنفس
{ 2-4-1} تنفس یوگائی
ششم:در یکی از باشگاهای بدن سازی ثبت نام کنید.
حالا: درد مشخص و نسخه و دارو نیز در اختیار.
فقط میماند مصرف آن و دست زدن به عمل
و:چيزهاي ديگر مبارزه با سستي و تنبليبرای رهائی از دست سستی ها و تنبلی ها میتوان از دست زدن به کارهای کوچک شروع نمود.
اگر چه این کارها کوچک جلوه می دهند ولی بسیار پر قدرت عمل می کنند
میگوئید نه. آزمایش کنید. ضرری ندارد.
تا بحال اینکارها را نمی کردید ولی قرار است از این به بعد انجام دهید.
1)اگر در منزل چائی یا میوه خوردید ظرف آنها را جهت جمع کردن و شستن بعهده دیگری نگذارید و حتی در آماده کردن آنها منتظر دیگری نباشید.
2)در کارهای کوچک مثل خوردن آب،اطو کشیدن پیراهن،واکس زدن کفش به دیگری دستور ندهید و خود دست بکارشوید.
3)لباس های زیر را پس از حمام کردن یا تعویض کردن،خودتان بشوئید.
4)درخانه حتی اگر چه تنها هستید موی خود را شانه کنید و خود را مجهز به ادکلن نمائید و از پوشیدن لباس ﮋنده خودداری کنید.
5)تصمیماتی که شب برای فردا گرفته اید با تعصب انجام دهید اگرچه ازهوا شمشیرببارد.
6)چند کار نیمه تمامی که وقت زیادی را طلب نکند بانجام برسانید.
7)صبحها با شادابی از خواب برخیزید و رختخواب و تخت خود را مرتب کنید.
8)بعد از ظهرها قدری استراحت نمائید ولو اینکه خوابتان نبرد. و اگر بخواب رفتید این خواب از 45 دقیقه ویا یکساعت بیشتر نگردد وهرگز از ساعت 4 بعد از ظهر نگذرد.
9)آینده را به تصور آرید تا انگیزه شما جهت موفقیت متجلی تر گردد.
10)در پوشیدن و در آوردن پیراهن از همه دکمه ها استفاده کنید چه در،درآوردن و چه در پوشیدن.
11)هرگز در کارها و همچنین در خوردن عجله نکنید و تنگ خلق نباشید و با اطرافیان بخصوص اعضای خانواده خوش رفتاری را از دست ندهید.
12)صبر و شکیبائی در امور،سرمایه بزرگی است. بآن عادت کنیدتا منش و بزرگی شما محفوظ بماند.
13)هيچكس را تضعيف نكنید و گذشت را سرلوحه زندگی قرار دهید که این نیز متانت شما را تضمین خواهد کرد.
14)در باز کردن درب ویا پاسخ دادن به آیفون کوتاهی نکنید.
15)در خرید کردن وسایل منزل داوطلب گردید بالاخص نیاز فوری منزل را سریع برطرف نمائید اگر چه در آن لحظه مشغول انجام کاری باشید.
16)در مسیر راه،شخصی را می بینید با دست پر و با پلاستیک های مختلف از خرید در مسیر شما راه را طی می کند با گرفتن قسمتی از وسایل او،باو یاری دهید و لذت آنرا بعنوان یک انسان حس کنید.
به قول آن عزيز: در فوتبال هيچ چيز قابل پيش بيني نيست . دقيقه 90 هم مي شود گل زد و بازي را برد. بازي كنكور 84 دارد به دقيقه 90 نزديك مي شود. سازمان سنجش به ساعتش نگاه مي كند. ما مي خواهيم گل بزنيم و بازي را ببريم. هستيد؟!
|
|
اين خاصيت هفته آخر است خيال نكنيد فقط خودتان استرس داريد يا فقط خودتان هستيد كه احساس مي كنيد هرچه خوانده ايد از يادتان رفته !
جديدخواني، غدغن!
درس جديد نخوانيد. هر چقدر خوانده ايد، ديگر بس است! تقريبا تمام كارشناسان متفق القول اند كه اگر شما 80 درصد از مباحث كنكور را با كيفيت 100 درصد خوانده باشيد، اوضاع تان از داوطلباني كه 100 درصد مباحث كنكور را با كيفيت 80 درصد خوانده اند، خيلي بهتر است. خلاصه اين كه ماه آخر (و به ويژه اين يك هفته آخر) وقت تازه خواني نيست، وقت دوباره خواني است. فقط بايد مرور كنيد، اما چگونه؟ جواب اين سوال برمي گردد به اين كه شما موقع درس خواندن تان در طي سال تحصيلي، چگونه اين كار را انجام داده ايد. اگر در طي سال، موقع درس خواندن و تست زدن، با علامت گذاري جلو مي رفتيد و مشخص مي كرديد كه ضعف تان در كجاها بيشتر است و كدام تست ها را اشتباه مي زديد، خوش به حال تان. كارتان ساده مي شود. براي دوباره خواني مي توانيد از مرور همان تست هاي علامت خورده استفاده كنيد. البته اهميت تست زني در دروس اختصاصي بيشتر از درس هاي عمومي است. دروس عمومي (و به ويژه دو درس ادبيات و معارف) را مي توانيد با خلا صه نويسي و يا نشانه گذاري در كتاب ها و جزوه ها، دوره كنيد. در تست زني هم البته نبايد افراط كرد. اين را يادتان باشد كه اگر به عنوان نمونه، 100 تست فيزيك را 10 بار بزنيد و مرور كنيد و با ريزه كاري هاي طرح تست آشنا شويد، خيلي موثرتر است از اين كه 1000 تست فيزيك را يك بار و يك جا بزنيد و بگذريد.
تست موضوعي، تعطيل!
تست هاي موضوعي ديگر بس است. اگر مي خواهيد آن چه خوانده ايد، به بهترين شيوه مرور شود (به ويژه در دروس اختصاصي) برويد سراغ تست هاي كلي و در ميان مجموعه هاي موجود از تست هاي كلي هم، فقط و فقط وقت تان را بگذاريد روي تست هاي سازمان سنجش، يعني همان تست هاي چند سال اخير كنكور سراسري.
اگرچه دفترچه اي زدن تست ها (اول عمومي ها و بعدش هم دروس اختصاصي به همان ترتيب دفترچه)، جلسه كنكور را بيشتر برايتان شبيه سازي مي كند، اما حقيقت اين است كه چندان فرقي نمي كند اين تست هاي كلي را درس به درس بزنيد يا دفتر چه اي. مهم اين است كه وقت پيشنهادي را براي هر درس رعايت كنيد و تا آن جا كه برايتان ممكن است، خودتان را در وضعيتي قرار بدهيد كه جلسه كنكور در ذهن تان تداعي شود. مثلا در يك اتاق خلوت روي صندلي بنشينيد و همان طور رسمي (يا اسپرت) لباس بپوشيد كه قرار است روز امتحان بپوشيد، بعدش هم وقت بگيريد و شروع كنيد به تست زدن. تكرار و تمرين مداوم اين كار، روز كنكورتان را به مراتب كم استرس تر و قابل تحمل تر خواهد كرد.
عمومي، افزايش!
هر چه به كنكور نزديك تر مي شويم، وقت دروس عمومي را (كه ماهيتا حفظي ترند و احتمال فراموشي شان بيشتر است) بايد در برنامه درسي تان بيشتر و بيشتر كنيد. البته اين حرف، به آن معنا نيست كه عمومي ها را بيشتر از اختصاصي ها بخوانيد. منظور اين است كه اگر به عنوان مثال، تا همين يك ماه گذشته، نسبت ساعات مطالعه دروس اختصاصي به دروس عمومي در برنامه درسي شما 80 به 20 بود، اين نسبت را بايد در يك ماه آخر (و به ويژه در اين يك هفته آخر) برسانيد به 70 به 30 و يا حتي 60 به 40. بازيابي ذهني مطالب حفظي در اين روزهاي پاياني، بازده تست زني تان را در كنكور به وضوح افزايش مي دهد.
|
|
دكتر حسين توكلي، معاون اجرايي سازمان سنجش آموزش كشور، دو شيوه تست زني را به داوطلبان آزمون سراسري پيشنهاد مي كند. او با تاكيد بر لزوم حفظ آرامش داوطلبان و ضمن بيان اين نكته كه اگر داوطلبي خوب مطالعه كرده باشد، به اندازه توان و قدرت خودش مي تواند به سوالات پاسخ بدهد، مي گويد: سوالات آزمون در سطح داوطلبان متوسط طراحي شده است. بنابراين حتي داوطلبان در سطح متوسط نيز نبايد در خصوص پاسخ گويي به سوالات نگراني داشته باشند.
دكتر توكلي با تاكيد بر اهميت شيوه هاي پاسخ گويي به سوالات، تصريح مي كند كه: سازمان سنجش دو شيوه پاسخ گويي را به داوطلبان توصيه مي كند. در روش اول، داوطلب بايد پاسخ گويي به سوال را از ابتداي دفترچه، يعني از سوالات زبان و ادبيات فارسي آغاز كند و پس از خواندن كامل و دقيق هر سوال و چهار گزينه مربوط به آن، پاسخ صحيح را انتخاب كند و پس از تطبيق دقيق شماره سوال با شماره آن در پاسخ نامه، محل مربوط را پر كند و به همين ترتيب تا پايان دفترچه سوالات را پاسخ دهد. اگر داوطلبي با سوالي كه قدرت پاسخ گويي به آن را ندارد، برخورد كند، بايد كنار آن سوال، علامتي بزند تا در فرصت باقي مانده پس از اتمام پاسخ گويي به سوالات، مجددا به آن ها پاسخ دهد.
دكتر توكلي در خصوص روش دوم پاسخ گويي به سوالات كنكور نيز مي گويد: در اين روش پيشنهادي، داوطلب مي تواند پاسخ گويي به سوالات را از دروسي كه در آن ها توانمندتر و قوي تر است شروع كند، چرا كه در اين صورت پاسخ گويي به سوالات باعث تشويق و اميدوار شدن داوطلب خواهد شد. البته در اين روش، داوطلب بايد در زمان پاسخ گويي به سوالات دقت داشته باشد تا شماره سوال با شماره آن در پاسخ نامه تطبيق داشته باشد.
معاون اجرايي سازمان سنجش در پايان صحبت هايش تاكيد مي كند: داوطلبان بايد آگاه باشند كه كنكور و نحوه برگزاري آن در سال جاري هيچ تفاوتي با آزمون سال گذشته ندارد و بنابراين بايد هر گونه شك و نگراني و ترديدي را از خود دور كنند.
حقيقت دارد!
اين يك هفته اي كه تا كنكور مانده، اين روزهاي پاياني، هيچ وقت براي هيچ كدام از داوطلبان كنكور روزهاي خوب و خوش آيندي نبوده و نيست. همه كنكوري ها، حتي آن هايي كه قرار است رتبه بياورند و در رشته دل خواه شان قبول شوند، هيچ وقت از اين روزهاي پاياني خوش شان نيامده و نمي آيد. پس نگران نباشيد. خيال نكنيد فقط خودتان هستيد كه استرس داريد و كمي مي ترسيد. خيال نكنيد فقط خودتان هستيد كه احساس مي كنيد هر چه خوانده ايد، از يادتان رفته است. نه! حتي خيلي از آن هايي كه امسال، سال دوم كنكورشان است با خودشان فكر مي كنند كه پارسال همين موقع اوضاع شان بهتر بوده و آمادگي بيشتري براي كنكور داشته اند. البته نه آن ها درست فكر مي كنند، نه شما، اما دانستن همين نكته ساده كه شما در چنين احساسات عجيب و غريبي تنها نيستيد و رقباي ديگرتان هم با شما همدرد و هم داستان اند، به تان كمك مي كند تا با اين قبيل احساسات منفي، راحت تر كنار بياييد و بر اعصاب تان مسلط باشيد. ضرب المثلي در زبان عربي هست كه مي گويد: البليه اذا عمت طابت . حالا شما كه مي خواهيد عربي را 100 بزنيد، اگر گفتيد اين ضرب المثل يعني چه؟!
محمد كياسالار
تقريبا از تمام قالب هاي ممكن، تست طرح شده و عجيب نيست كه استادان فيزيك مي گويند هر سال لااقل نيمي از تست هاي فيزيك كنكور، قالب هايش
تكراري است
كنكور فقط درس خواندن نيست!
هر كس درس بخواند در كنكور موفق مي شود. اين از آن جملات قصاري است كه امسال زياد مي شنويد؛ پدر و مادرتان، معلم هايتان، خواهر يا برادر بزرگ تر و هر كسي كه به قول خودش، دو تا پيراهن بيش تر از شما پاره كرده، مطمئنا از اين نصيحت بي فايده، بي نصيب تان نخواهد گذاشت. شما هم احتمالا بلافاصله پس از شنيدن اين كلمات، به ياد فلان دوست و آشنايتان مي افتيد كه معدلش هميشه هجده و نوزده بوده و همه مي گفتند رتبه اش دو رقمي مي شود، اما كارنامه ها كه آمد، ديدند واويلا، اصلا مجاز نشده! بعدش هم پسرخاله تان را به خاطر مي آوريد كه فقط همين سال آخر را خواند و رتبه اش هم اي، بد نشد... فقط شما را به خدا، از اين دو تصويري كه به ذهن تان مي آيد، بلافاصله نتيجه گيري نكنيد كه: كنكور يعني شانس!
واقعيت را قبول كنيم: كنكور فقط درس خواندن نيست. درس خواندن، شرط لازم موفقيت در كنكور است، اما اين شرط لازم، براي تبديل شدن به شرط كافي، چيزهاي ديگري هم مي خواهد. قبول نداريد؟
برنامه ريزي: اولين شرط لازم
براي دانش آموزي كه مي خواهد كنكور بدهد، برنامه ريزي از نان شب واجب تر است. نمي دانم اين جمله را اولين بار چه كسي به زبان آورده، ولي هر كه گفته، راست گفته است؛ برنامه ريزي واقعا اولين قدم براي موفقيت در كنكور است. تا سال قبل از كنكور هم آن قدرها لازم نيست، ولي براي سالي كه مي خواهيد كنكور بدهيد، واقعا ضرورت دارد و معلوم است كه چرا. مگر شما تا همين پارسال، وقتي مي خواستيد امتحان فيزيك بدهيد، چند كتاب و جزوه را بايد مي خوانديد؟ يك كتاب فيزيك داشتيد، يك جزوه اي كه معلم تان سر كلاس به تان داده بود و حداكثر تعدادي نمونه سوال و يك كتاب كمك درسي. غير از اين است؟ خب، جمع اين ها مي شود چند تا؟ مي بينيد؟ تكليف تان با خودتان معلوم است، اما حالا فقط يك لحظه به اين فكر كنيد كه شما قرار است تمام مباحثي را كه طي 4 سال خوانده ايد، تمام عمومي ها و تمام اختصاصي ها را، در يك جلسه 4 ساعته امتحان بدهيد. مي دانيد مجموع منابع چنين امتحاني، مي شود چند كتاب؟ چند جزوه؟ چند كتاب كمك آموزشي؟ چند مجموعه تستي؟ و... بدون برنامه ريزي امكان ندارد. قبول كنيد.
برنامه ريزي يعني چه؟
سالي كه مي خواهيد كنكور بدهيد، لااقل دو جور برنامه لازم داريد: كلان و نيمه كلان.
برنامه ريزي كلان يعني پاسخ به اين سوال كه مي خواهيد از كجا به كجا برويد. مشخصا يعني اين كه درس خواندن براي كنكور از كي مي خواهيد شروع كنيد عمومي ها را قرار است از كي شروع كنيد و كي قرار است تمامش كنيد؟ اختصاصي هاي پايه را چطور؟ براي اختصاصي هاي پيش دانشگاهي چه برنامه اي داريد؟ تابستان تان را مي خواهيد چه كار كنيد؟ از كي مي خواهيد شروع كنيد به دوره كردن؟ هر كدام از اين مباحث درسي را قرار است چند بار بخوانيد و چند دفعه مرور كنيد؟ و...
مباحثي را كه طي 4 سال خوانده ايد، تمام عمومي ها و تمام اختصاصي ها را، در يك جلسه 4 ساعته امتحان مي دهيد. مي دانيد مجموع منابع چنين امتحاني، مي شود چند كتاب؟ چند جزوه؟
اما برنامه ريزي نيمه كلان به اين معناست كه براي درس خواندن در بازه هاي زماني كوتاه (مثلا يك يا دو هفته) چه برنامه اي داريد. برنامه نيمه كلان را بايد هفتگي بنويسيد، هر هفته براي هفته بعد. در برنامه نيمه كلان بايد معين كنيد كه در هفته بعد، كلا قرار است چند ساعت درس بخوانيد. روزي چند ساعت و هر روز چه درس هايي را و به چه ميزان. به چه نسبتي از عمومي و اختصاصي و به چه نسبتي از تست و تشريح و... اين برنامه نيمه كلان بايد بتواند شما را آرام آرام به عملي شدن برنامه كلان تان نزديك كند.
مطالعه حساب شده: دومين شرط لازم
اگر با جماعتي كه در كنكورهاي چند سال اخير رتبه آورده اند هم كلام شده باشيد، لابد از زبا ن شان شنيده ايد كه اغلب آن ها براي افزايش بازدهي مطالعه شان از روش هاي ويژه اي استفاده كرده اند. آشنا شدن با اين روش ها هم امسال برايتان لازم است: با ياديار ها، درخت حافظه، پل هاي ارتباطي بين مباحث، خلاصه نويسي، علامت گذاري، حاشيه نويسي، شيوه هاي مطالعه درگيرانه و... بايد همين امسال آشنا شويد.
اما جدا از اين روش هاي كلي مطالعه، امسال بايد با روش هاي ديگري هم آشنا شويد كه بازدهي مطالعه تان را در هر درس به طور مشخص بالا ببرد. يعني چه؟ يعني اين كه فيزيك را نبايد عين ادبيات خواند. حتي در ميان خود دروس اختصاصي هم، هر درسي را بايد به شيوه خودش مطالعه كنيد، يعني به همان شيوه اي كه كنكور اقتضا مي كند. مثال بزنيم: همين فيزيك؛ از سال 1349 كه كنكور سراسري دارد برگزار مي شود، تست هاي فيزيك كنكور توي بازار هست و تمامش هم قابل استفاده است. چرا؟ چون تغييرات كتاب هاي فيزيك دبيرستان طي اين سال ها واقعا حداقلي بوده و بنابراين از تمام اين تست ها مي شود استفاده كرد. تقريبا از تمام قالب هاي ممكن، تست طرح شده و عجيب نيست كه استادان فيزيك مي گويند هر سال لااقل نيمي از تست هاي فيزيك كنكور، قالب هايش تكراري است. خب، اين فيزيك را مقايسه كنيد با درسي مثل شيمي كه كتاب ها و مباحث اش بارها و بارها تغيير كرده و امكان طرح تست هاي تازه و تازه تر از آن مهياست. طبيعي است كه جايگاه تست زني در درسي مثل فيزيك بايد با شيمي فرق كند. پس، در آن برنامه ريزي نيمه كلاني كه حرفش را زديم، بايد براي تست زني در درسي مثل فيزيك، وقت جداگانه اي اختصاص بدهيد. منبعش هم كاملا معلوم است: تست هاي خود كنكور و كتاب هاي سازمان سنجش. خلاصه اين كه حتي جايگاه تست زني در دروس مختلف هم با يكديگر متفاوت است، چه برسد به شيوه مطالعه و يادگيري در درس هاي مختلف.
آزمون هاي منظم: سومين شرط لازم
شركت كردن در آزمون هاي منظم هم يكي ديگر از شرايط كامل كننده آن شرط لازم (درس خواندن) است. آزمون هايي كه خود سازمان سنجش براي اين منظور برگزار مي كند، از تمام آزمون هاي موجود مناسب تر است. محاسن شركت در چنين آزمون هايي هم بسيار زياد است: اولا، باعث مي شود فضايي شبيه به فضاي كنكور را تجربه كنيد و طبيعتا ترس تان بريزد و فشار روحي تان كم تر شود. ثانيا، به اين ترتيب آموخته هايتان را مي سنجيد و بر حسب نمرات و درصدهايي كه در دروس مختلف به دست مي آوريد، برنامه ريزي نيمه كلان تان را اصلاح و ساعت هاي مطالعه هر درس را براي هفته هاي بعدي كم و زياد مي كنيد. ثالثا، مديريت زمان را تجربه مي كنيد. تمرين مديريت زمان، يكي از ضروري ترين تمرين هايي است كه امسال به آن نيازمنديد.
اين 3 شرط (برنامه ريزي، مطالعه حساب شده و آزمون هاي منظم)، حداقل شرايطي هستند كه كامل كننده آن شرط لازم (درس خواندن) محسوب مي شوند. فعلا و براي شروع، همين قدر بس است. هر چه زودتر استارت بزنيد.
زمان دارد مثل برق و باد مي گذرد. عقربه هاي عمرمان، انگار گذاشته باشند دنبال هم، همين طور مي گردند و مي گويند: تا كنكور 85 فقط يك سال، فقط يك روز، فقط يك پلك زدن فاصله داريد. موفق باشيد!
|
|
| |||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
همه ما بارها و بارها در موقعيت هايي قرار گرفته ايم كه گفتن كلمه "نه" برايمان دشوار بوده است.براي مثال شما براي تعطيلات نوروز با گروهي از دوستانتان يك سفر زيارتي سياحتي، ترتيب دادهايد و والدين شما در نامهاي ابراز ميدارند كه چه قدر از حضور شما در خانه براي عيد نوروز خوشحال خواهند شد. رئيس شما،انجام كارهاي بيشتري را در يك مقطع زماني طلب ميكند، حال آنكه شما براي آن ساعت برنامهاي ازقبل تعيين كردهايد. استاد از شما ميخواهد كه اگر ميتوانيد روي يك طرح تحقيقي كه خودش روي آن كاركرده است ،به او كمك كنيد. شما يك لباس پشمي خريدهايد ودوست شما ميخواهد در صورت امكان آن را قرض كند.
شخصي، شما را براي ناهار به منزلش دعوت ميكند، حال آنكه شما مايل به رفت وآمد با او نيستيد. اگر شما از آن دسته افرادي هستيد كه به دفعات در مقابل چنين درخواستهايي، تسليم شده و با آنها موافقت ميكنيد ودائما از اين بابت احساس ناخوشايندي داريد، ممكن است بخواهيد بدانيد كه چرا شما هنگامي كه "نه "گفتن را ترجيح مي دهيد "بله " ميگوييد.
شما ممكن است نگران از دست دادن ارتباطات مؤثر يا نگران واردآمدن آسيبي به روابط باشيد. بنابراين، ارتباطات خود رامانند شي شكننده تلقي ميكنيد كه البته به اطاعت هاي دائمي شما وابسته ميباشد. شما همانند بسياري از افراد چه بسا از نه گفتن احساس گناه مي كنيد، چون شما آموخته ايد براي اجتناب از آسيب وارد كردن به احساسات ديگران، خواستههاي خود دست بكشيد. بنابراين احساس مسئوليت شما در قبال احساسات شخصي ديگران به حق جلوه ميكند، گويي شادي آنها در گرو موافقت شماست. بدين ترتيب ممكن است شما احساس كنيد با نفي آنهابه دليل خودخواهي و خودمداري انسان بدي هستيد زيرا به شما ياد گرفتهايد كه بايد فداكار باشيد وخود را ناديده انگاريد.
بنابراين، شما بيش از خودتان دلواپس و متوجه ديگران هستيد و وقتي از شما تقاضائي ميشود ممكن است احساس كنيد مورد لطف وموهبت قرار گرفتهايد. اين امر سبب ميشود تا احساس مهم بودن كنيد ونگران آن باشيد كه در صورت مخالفت هرگز دوباره چنين تقاضايي از شما نشود. اينها، نمونههايي از احساسات دست و پا گير هستند كه ميتوانند در آزادي عمل شما مداخله كنند.
q چه راههايي ، گفتن كلمه " نه "را آسانتر ميسازد؟
.اولين كاري كه بايد انجام داد، تشخيص احساسات دست و پاگير يا باورهايي است كه در سر شما وجود دارند. براي مثال اگر دوستتان ميخواهد اتومبيل شما را براي رفتن به سفر قرض كند، با گفتن كلمه نه، چه نتايج منفي را پيش بيني ميكنيد؟ آيا ميترسيد به كارفرماي خود پاسخ منفي بدهيد، آيا از بركنارشدن از كارتان در هراسيد؟ اگر به استاد خود پاسخ منفي بدهيد، آيا انتظار داريد نمره پايين را در آن درس كسب كنيد؟
پس شما در ابتدا انتظار فاجعه آميزي از"نه گفتن" تشخيص دادهايد و در گام بعدي آن انتظارات را با واقع نگري بيشتري بيان ميكنيد.
براي مثال ممكن است به خودتان بگوئيد اگر پاسخ منفي بدهم چه بسا دوستم از اين كه اتومبيل را به او قرض ندادم از من ناراحت بشود، ولي دوست شما به خاطر اين گونه مسايل ناراحت نيست او احتمالا به خاطر آن كه كلمه "نه" را به صراحت به كار بردهايد، احترام بيشتري برايتان قائل خواهد شد.
ممكن است كارفرماي شما از اين كه حاضر به اضافه كار نشدم خوشحال نباشد؛ اما وقتي در آن روز، اضافهكاري براي من مايه دردسر بود، امتناع امري موجه بوده است. وقتي با كاري كه مايل به انجامش نيستيد، موافقت مي كنيد، احتمالا از خودتان ناراحت ميشويد. همچنين ممكن است از ديگري برنجد و يا از او خشمگين شويد در اين گونه موارد كلمه " نه "به صورت غيركلامي ،سكوت ، فكر كردن راجع به مسائل ديگر به هنگام حضور در جمع، ظاهر ميگردد. خود را ناديده انگاشتن سبب تحميل رفتارهاي ناخواستهاي است كه ديگران از ما ميخواهند و اين امر سبب ميشود آنها نسبت به ابراز درخواستهاي غير منطقي خود تشويق شوند. پس از آنكه باورها و اعتقادات خود را به شيو هاي منطقي تر مرتب كرديد، براي گفتن كلمه " نه " آمادگي پيدا ميكنيد و از اين امر احساس خوبي به شما دست ميدهد.
قدم بعدي، گفتن كلمه " نه "، به شيو هاي مستقيم به طرف مقابل است، به گونهاي كه قاطعيت در صدا و رفتار شما موج بزند. مطمئن شويد پيامهاي غير كلامي هم سنگ كلمات هستند. آيا ارتباط چشمي برقرار مي كنيد؟ آيا لحن كلام شما خالي از پوزش و عذر خواهي است؟
بخاطر آنكه از سنين كودكي اجتماع شما را به تسليم شدن و مطيع بودن وادار كرده است، گفتن كلمه " نه "در دفعات نخست، بدون شرم كار بسيار دشوار خواهد بود.
براي آسانتر ساختن اين مرحله، در موقعيتهايي كه خطر پايين دارند، گفتن پاسخ هاي منفي را آغاز كنيد. به خصوص زماني كه، كاملا مطمئن هستيد كه حق گفتن كلمه " نه " را داريد. با اين تمرين اطمينان به خود را بنا خواهيد كرد ونيز توانايي گفتن كلمه نه را در موقعيتهاي مشكلتر بدست خواهيد آورد. و بالاخره در مواقعي كه از درون به خود مطمئن نيستيد اين تمرين سبب بروز اطمينان ميشود.
به طور معمول، گفتن نه به برخي افراد آسانتر از ديگران است احتمالا اين افراد براي شما، دوستان نزديك، غريبهها و خانواده هستند. وقوع يك موقعيت را پيش بيني كنيد و تمرين كنيد كه در آن موقعيت چه خواهيد گفت. گفتن كلمه نه را به طريقي مستقيم و صريح تمرين نماييد. نسبت به كليه رفتارهاي خود و لحن كلامتان به هنگام گفتن جمله منفي آگاه باشيد .
در موقعيتهاي مشكلتري كه نسبت به ماهيت و چگونگي پاسخ خود مطمئن نيستيد، با گفتن اين جمله به ديگران: "ميتوانم دربارهاش فكر كنم"مقداري زمان در اختيار خود بگيريد. سپس احساسات خود را بررسي كنيد چه عقايد و انتظارات نامعقولي شما را به گفتن "نه " وا مي دارد.
وقتي كلمه "نه " را بكار برديد و طرف مقابل همچنان برخواستهاش اصرار ورزيد و اولين كلمه نه شما را نشنيده گرفت. شما بايد بر مخالفت خود پافشاري كنيد. آيا از آن دسته افرادي هستيد كه به آساني تسليم ميشويد؟ يا آمادگي عصباني شدن را دارند؟ شما احتمالا بايد توجه آنها را بطور مؤثري جلب كنيد و به آنها بگوييد، اما من مخالفت كردهام و واقعا منظورم مخالفت است.
به رغم اينگونه پيامها چون بسياري ازما با سازگاري و انعطا فپذيري بزرگ شدهايم، به خاطر ديگران از خواستههاي خود ميگذريم.
تشخيص اين نكته مهم است كه در اين جا رفتار خود خواهانه سالم وجود دارد. شما حق داريد كه "نه " را به كار ببريد و از اين كار احساس خوبي داشته باشيد.
هر قدر به احساس شخصي و خواستههاي خود توجه كنيد. از گفتن " بله "به ديگران احساس رضايتمندي بيشتري خواهيد كرد.
مترجم :مريم نوري زاده كارشناس مركز مشاوره دانشگاه تهران
q مقدمه
ورود به دانشگاه و ايفاي نقش دانشجويي الزام سازگارانه سختي است. زير بارفشارهاي تحصيلي، زندگي اجتماعي، انتخاب هدف وشغل ميتوان به آساني خم شد. اگر مشكلات شخصي نيز در كنار اين فشارها وجود داشته باشد ممكن است احساس ناتواني بيشتري كرده .... وتعادل خود را از دست بدهيد. اين بروشور جهت كمك به شما طراحي شده است تا بتوانيد :
? شيوه هاي خودتان در مقابله با مشكلات را شناسايي كنيد .
? تفاوتهاي موجود بين راهبردهاي مقابله اي مؤثر ونامؤثر را تشخيص دهيد.
? نشانه هاي پريشاني را در خود و ديگران بشناسيد.
? راههاي كمك به خود يا ديگران را در مواجهه با مشكلات ياد بگيريد.
? اطلاعات لازم در مورد منابع موجود در خوابگاه وجامعه را بدست آوريد.
بعضي از مشكلات شخصي كه ممكن است به عنوان يك دانشجوي دانشگاه تجربه كنيد عبارتند از :
? تنهايي و انزوا
? فشارهاي مالي
? فشار خانوادگي
? سابقه مورد حمله جسماني قرار گرفتن يا تجربه اخير آن
? محدوديتهاي فرهنگي
? طلاق والدين
? مرگ يك شخص مورد علاقه
? اغتشاش هويت
? مشكلات طبي
? تبعيض
q چگونه با فشار مقابله مي كنيد ؟
هميشه نمي توان از مشكلات شخصي اجتناب كرد. بهرحال، شما بر چگونگي مواجهه يا مقابله به هنگام وقوع اين مشكلات نوعي كنترل اعمال ميكنيد. در واقع چگونگي مقابله شما حفظ تعادل و يا از دست دادن كامل آن را تعيين ميكند.
q راهبردهاي مقابلهاي ناكارآمد
? دوري از ديگران ودر پيش گرفتن انزوا يك شيوه معمول واكنش به موقعيتهاي مشكل زا است. مخفي كرن احساستان در مورد بي كفايتي درك شده خود از طريق اجتناب حتي آسيب زايي بيشتري را بدنبال ميآورد. مشكل جديد عبارت است ازتنها ماندن شما وعدم دريافت هيچ نوع كمك و حمايت.
پناه بردن به سوء مصرف داروها، خواه الكل و خواه ساير مواد و داروها، يك راهبرد معمول ديگر است كه توسط دانشجويان جهت فرار از مشكلات و تسكين موقتي فشار از طريق خود درماني! مورد استفاده قرار ميگيرد. متأسفانه هم به موقع مصرف و هم به موقع خماري بعد از مصرف، مشكلات هنوز سرجايشان قرار دارند.
? اختلالات خوردن از قبيل بي اشتهايي عصبي، پرخوري رواني و پرخوري اجباري ممكن است به عنوان كوششي جهت مبارزه با احساسات ناخوشايند مورد استفاده قرارگيرند.
اگر اختلال خوردن داشته باشيد احتمالا بر احساسات ( ناخوشايند ) خود از طريق خوردن سرپوش گذاشته و از طريق نخوردن يا دفع غذاي خورده شده، سعس در كنترل استرس خواهيد داشت. مشكل اين است كه احساسات و حالت فشار دوباره عود ميكنند.
? پرخاشگري، خواه كلامي و خواه جسماني يك شيوه منفي ديگر است كه ممكن است شما جهت مواجهه با موقعيتها و احساسهاي فشارزا مورد استفاده قرار دهيد. آسيب به ديگران فقط مشكلاتي جديد از قبيل احساس گناه يا انزوا را ايجاد ميكند.
? افكار خودكشي ممكن است به سعي در خود كشي يا ساير روشهاي مخرب مقابله با بحرانهاي شخصي منجر گردد. اگر فكر خودكشي به سرتان بزند. احتمالا با احساس از دست دادن رابطه، فقدان احساس ارزشمندي يا از دست دادن موقعيت، از قبيل ناكامي تحصيلي مواجه هستيد. ممكن است احساس نااميدي، درماندگي از ايجاد تغيير در موقعيتها و احساس انزوا داشته باشيد. افكار و اقدامهاي خودكشي درواقع فراري دائمي ازمشكلات موقتي ميباشد.
q راهبردهاي مقابلهاي
خطر كاربرد راهبردهاي ناكارآمد در مواجهه با استرس اين است كه آنها ممكن است حالت عادتي پيدا كرده، اعتياد آور شده و يا حتي كشنده باشند. آنها امكان دارد خود به مشكلي جديد تبديل شوند و عوارض خود را به امر مهم سازگار شدن اضافه نمايند. آنها هيچگاه به حل و فصل مشكل اصلي كمك نميكنند . همه ما از هر دو شيوه منفي و مثبت مقابله در زندگي خود استفاده ميكنيم.
ازسه طريق مي توان با بحرانهاي شخصي به شيوه مثبت مقابله كرد:
1) كشف وتصريح احساسات خود
2) تشخيص و كنترل كردن افكار
3) كسب حمايت از طريق بيان افكار و احساسات به فرد ( يا افراد ) مورد اطمينان.
q قبول احساسات
هرگاه زير بار فشارهاي زندگي قرار ميگيريم و بحراني عاطفي را تجربه ميكنيم، احساسهاي معيني در همه ما ايجاد ميشود.
اضطراب عبارت است از احساس عصبيت، آسيب پذيري، ترس و فقدان كنترل و فقدان اعتماد به خويشتن. اضطراب پاسخي است به ادارك تهديد، از قبيل اجبار به دادن امتحان .
افسردگي احساس غمگيني عميق است و اغلب پاسخي است به فقدان يا ناكامي اداراك شده و شامل احساس ضعف، نا اميدي و بي ارزشي ميباشد .
خشم احساس ناكامي عميق بوده و پاسخي است به اين باور كه آنچه را كه ميخواستيد بدست نياوردهايد ويا با شما بطرز غير منصفانهاي برخورد شده است .
اين احساسات طبيعي هستند،احساس اضطراب، افسردگي يا خشم در مواردي قابل فهم و طبيعي بوده وحتي در رابطه با فشارهاي زندگي دانشجويي در مواردي غير قابل اجتناب هستند. اين احساسات وسيلهاي براي بدن و روان شما جهت بيان وجود فشارهاي زياد، اجبار به انجام كارهاي فراوان و نداشتن حمايت كافي ميباشد.
q ديدگاه خود را داشته باشيد
استفاده از احساسات
آگاه شد از احساست خود اولين گام براي حل و فصل مشكل است . در نتيجه اين عمل به جاي برون ريزي پرخاشگرانه يا استفاده از رفتارهاي خود تخريب گر شما شيوه اي موثر براي بيان مستقيم و جرأتمند احساسات خود پيدا ميكنيد. به رسميت شناختن صريح احساسات خود به شما كمك ميكند، تا با توجه به هشدارهاي زير جلوي از دست رفتن كامل تعادل خود را بگيريد:
- منابع حمايت كننده براي خود پيدا كنيد
- تفكر خود را تجزيه و تحليل كنيد
- نيازهاي خود رامشخص كنيد
- خود را آماده كنيد
- اطلاعات مورد نياز را بدست آوريد
- محدوديت هاي خود را بشناسيد
- در صورت لزوم تغييراتي ( در خود واهداف خود....) ايجاد كنيد
اگر توسط مشكلات احساس فشار شديد مي كنيد ، قبل از بررسي احساسها و افكارتان و يا سعي در تسكين مشكل به جستجوي حمايت بپردازيد. زيرا وقتي تنها هستيد، حفظ ديدگاه خودتان كاري سخت خواهد بود.
q آگاه شويد
وقتي در حال تجربه فشار رواني هستيد، مي توانيد حادثه يا موقعيت ايجاد كننده آن را بشناسيد. همچنين ميتوانيد احساس خود نسبت به آن حادثه را شناسايي كنيد. بهر حال، ممكن است از افكار يا خود گوييهايتان در مورد خود يا حادثه با خبر نگرديد( گرفتار (شدهام ! اين وحشتناك است!من اكنون هرگز قادر به انجامش نيستم!) . اين افكار تاثير شگرفي بر چگونگي احساس وعمل دارند .
گاهي افكارتان ممكن است بر عليه خودتان باشد. در نتيجه يادگيريها و تجارب گذشته، تعبيرو تفسير شما از حوادث يا تفكرتان در مورد خودتان تحريف مي گردد. ممكن است به صورت منطقي فكر نكنيد و اداراكات شما كاملا متفاوت با واقعيت خارجي يا ديدگاههاي ديگران گردد .
از طريق افكار غير منطقي و خود گويي هاي منفي، ممكن است بصورت نادانسته احساس تحت فشار بودن خود را افزايش دهيد. بگذاريد به بعضي از راههاي معمول تحريف مشكلات بپردازيم .
q تفكر غير منطفي
-
نتيجه گيري شتابزده حتي در غياب شواهد مشخص در حمايت از مفروضه، به يك مفروضه منفي منجر مي شود( او بايد مرا دوست نداشته باشد زيرا قرار ملاقاتمان را بهم زد. )
-
شخصي كردن به اين معني است كه حوادث خارجي را به صورت خودكار به خود نسبت دهيد، زماني كه واقعيت چيزي جز اين است ( او خميازه ميكشيد، پس او مراخسته كننده ميداند ).
-
انتزاع انتخابي عبارت است از انكار كردن تكاليف و تجارب مثبت و تمركز صرف برحوادث منفي و ناكاميهاي درك شده. اين حالت به ادراكات شما از همه تجارب بواسطه تمركز شما بر نتايج و واكنشهاي منفي، رنگ وروي منفي ميبخشد.
-
فاجعه آميز كردن، اغراق در اهميت حادثه يا حوادث ناخوشايند است( من نمره Dرا در امتحان گرفتم، من در حال رد شدن از درس شيمي هستم، بنا براين هرگز نميتوانم به دانشكده پزشكي بروم ).
-
پيش بيني ناكامي در واقع حكم دادن به ناكامي است حتي قبل از اينكه تكليف شروع شده باشد. ( من قادر به پيدا كردن دوست ديگري نيستم. من قادر به پاس كردن حساب نيستم ).
-
بايدها و بايستها خود گوييهايي تنبيه كننده هستند. آنها مبتني بر اين باور اشتباه هستند كه شما ذاتا بد و بي ارزش هستيد. بنابراين مجبور كردن خود به كار سخت و شديد تنها راه برانگيخته كردن خود يا پيشرفت در زندگي است.
اين كار از طريق تحميل الزامهاي غير واقع گرايانه بر خويشتن امكان پذير مي گردد . (من نبايد با كساني كه مثل من نيستند، مخالف باشم. براي احساس ارزشمندي من بايد بيشتر با كساني باشم كه ميشناسم. من نبايد هرگز اشتباهي را مرتكب شوم. هرگز نبايد گريه كنم).
? تفكر دو قطبي عبارت از ادراك موقعيتها و مردم از جمله خود بصورت كاملا خوب يا كاملا بد، بدون در نظر گرفتن حالت ثالثي بين آن دو است. اگر عملكردي كاملا بينقص نباشد بايد خود را يك شكست خورده محسوب كني .
? بر چسب زدن، در نظر گرفتن يك يا چند نمونه از رفتار خود و يا ديگران و سپس تعميم افراطي آن در حد رسيدن به يك برچسب است ( من يك بازنده هستم .... او يك دروغگو است).
اگر شما از اين راهبردهاي فكري تحريف شده استفاده كنيد، بطور غيرقابل اجتنابي احساس خشم، اضطراب، افسردگي و فشار زياد خواهيد كرد. همان طوري كه شيوههاي فكري فشارزا آموخته ميشود، ميتوانيم شيوه تفكر منطقي و آرامش بخش را نيز ياد بگيريم. وقتي قادر به شناسايي الگوهاي فكري مختل خود شديد، ميتوانيد شروع به جايگزيني تفكر منطقيتر به جاي آنها نموده و احساس كنترل بيشتري را برخود داشته باشيد!
استفاده از تفكر منطقي و خود گوييهاي مثبت در مواجهه با استرس بيروني به شما كمك مي كند تا كنترل بيشتري بر عواطف خود داشته، در مورد خود مثبت تر انديشيده و قادر به دستكاري بهتر موقعيتها شويد. هنوز هم شايد احساس ناكامي داشته باشيد ولي احساس اضمحلال نخواهيد داشت، مي رنجيد ولي خشمگين نميشويد، عصبي ميگرديد ولي توسط اضطراب كارآيي خود را از دست نمي دهيد. شايد شما قادر باشيد كه موقعيت خارجي را تغيير دهيد وشايد هم نباشيد ولي توسط حقظ ديدگاههاي خود ميتوانيد تاثير آنها بر خودتان را تغيير دهيد. اكنون اجازه دهيد كه به چند شيوه تفكر منطقي توجه كنيم:
? به حال توجه كنيد (نتيجه گيري شتابزده نكنيد ) او قرار ملاقات ما را لغو كرد ولي گفت كه فردا زنگ خواهد زد، بنا براين دليلي بر اينكه همه چيز تمام شده است، وجود ندارد، من وقت آزاد خود راباكتابي كه به تازگي خريدهام سپري خواهم كرد.
? به واقعيات تكيه زنيد( از فاجعه آميز كردن بپرهيزيد ) من در اولين امتحان خود نمره D گرفتم ولي اين به معني ناكامي در درس شيمي نخواهد بود.من متوجه نبودم كه استاد چه مي خواهد. من به ديدنش خواهم رفت و خواهم فهميد كه در امتحان بعدي چه انتظاري ( از من ) دارد.
? واقع گرا و عيني باشيد ( از شخصي كردن اجتناب كنيد) او خميازه ميكشيد، احتمالا خسته بوده است. اين به معني دوست نداشتن من توسط او نيست .
? خوش بين باشيد( پيامدهاي منفي را پيش بيني نكنيد ) "من الان تنها هستم ...... زيرا او رفته است، اين احساس در شرايط حاضر طبيعي است. حتي اگر من نتوانم كسي ديگر را بخوبي او پيدابكنم، باز هم وقتي آماده باشم مي توانم فردي جديد و متفاوت را پيدا كنم".
? با خود مهربان باشيد( بايدها را برخود تحميل نكنيد)" اين حق من است كه با او موافق نباشم. او نمي خواهد مثل من باشد. عقايد خود من اعتبار لازم را دارند."
? ديدگاه خود را داشته باشيد( برچسبهاي منفي را از خود دور كنيد) "من ممكن است كه الان نتوانم، اما آن به معني بازنده بودنم نيست ".
ترجمه : مجيد محمود عليلو
آيا شما در بيان احساسات و عقايدتان به ديگران مشكل داريد؟ ياد بگيريد از خودتان پشتيباني كنيد! آموزش ابراز وجود در بيان خودتان به گونهاي به شما كمك ميكند كه نه خودتان را ارزان بفروشيد و نه ديگران را تهديد كنيد.
راهبردهاي ابراز وجود را به كار ببريد، تا بياموزيد چگونه از حقوق خود دفاع كنيد؛ از ديگران تقاضا كنيد و يا تقاضاي آنها را رد كنيد؛ با ديگران سلام و احوالپرسي كنيد و يا به سلام آنها پاسخ دهيد و خشم خود را به نحو سازنده اي بيان داريد.
براي ارائه چنين رفتاري راهبردهاي زير را به كار بريد:
1. حقوق، خواستهها و نيازهاي شخصيتان را شناسايي كنيد.
2. چگونگي احساساتتان را نسبت به موقعيتهاي ويژه ( از قبيل "من خشمگينم "، "دستپاچه هستم "، " دوستت دارم " شناسايي كنيد. در اين شناساي از توصيفهاي حسي استفاده كنيد تا كاملا به چگونگي احساساتتان دست يابيد( مانند " احساس ضعف و وارفتگي مي كنم احساس مي كنم روي ابرها به پرواز در آمدهام ". نوع عملي را كه احساستان شما را مجبور به انجام آن مي كند، بر زبان آوريد ( نظير دوست دارم ترا در آغوش بگيرم ).
3. در توصيف احساساتتان از ضمير "من " بهره بگيريد. استفاده از ضمير "من " در گفتههايتان به جاي ارزشيابي يا سرزنش ديگران، احساسات شما را نشانه ميگيرد، مانند "من ناراحتم " به جاي "تو مرا ناراحت كردي " يا " تو آدم بي ملاحظهاي هستي"
4. به هنگام صحبت كردن، احساسات خود را با برخي از رفتارهاي خاص ديگر پيوند دهيد، مثلا بگوييد "من آزرده شدم وقتي بدون خداحافظي رفتي ". ولي نگوييد "من آزرده شدم چون تو آدم بي ملاحظه اي هستي"
5. صريح باشيد. حرف خود را مستقيم و بدون واسطه به شخص مورد نظرتان بزنيد. تقاضاي خود را در يك يا دو جمله ساده و قابل فهم بيان كنيد.
6. بكوشيد درباره اين كه ديگري در مورد شما چه فكري ميكند و يا چه احساسي دارد؛ چه انگيزههايي دارد؛ ممكن است چه واكنشي نسبت به شما نشان دهد، هيچگونه حدس و گماني نزنيد.
7. از طعنه و كنايه زدن، ترور شخصيت يا توهين به ديگران بپرهيزيد، مانند: استفاده از واژههايي مانند "تو هرگز .""تو هميشه ..."، "تو دائما . " و غيره.....
8. از برچسب زدن اجتناب ورزيد.
9. از گفتن جملاتي كه با "چرا ؟" ، "تو ."شروع ميشوند، خودداري كنيد. اينگونه جملات شخص را در موضع دفاع قرار ميدهد.
10. از مخاطب بازخورد بگيريد: "حرفهايم را روشن گفتم ؟" " موقعيت را چه طور ميبيني؟" دريافت بازخورد به شما كمك ميكند تا هرگونه كج فهمي ر اصلاح كنيد و ديگران دريابند شما در ارتباط باز هستيد و عقايد، احساسات تمايلات و خواستههاي خود را بيان ميكنيد.
11. انتظارات خود را ارزشيابي كنيد. آيا آنها مستدل هستند؟ انتظارات خود را تعديل كنيد.
به تقاضا ها وخواستهها ي غير منصفانه "نه "بگوييد
1. ابتدا از موضع خودمطمئن شويد، يعني مشخص كنيد كه ميخواهيد بگوييد بله يا خير. اگر مطمئن نيستيد، بگوييد كه براي پاسخ دادن بايد كمي فكر كنيد. به شخص مقابل بگوييد كه بداند چه زماني پاسخ خواهيد گفت.
2. اگر شما كاملا متوجه نشده ايد كه فرد مقابل از شما چه تقاضايي دارد، از او توضيح روشني بخواهيد
3. تا آنجا كه ميتوانيد كوتاه و موجز سخن بگوييد، يعني دليلي موجه براي امتناع خود ارائه دهيد ولي از توجيه و توضيحات مفصل اجتناب ورزيد. چنين عذرهايي چه بسا باعث شود كه فرد مقابل با شما بحث كند تا شما را از موضع " نه " پايين بياورد.
4. هرگاه از تقاضايي سرباز مي زنيد، واقعا از كلمه " نه" استفاده كنيد. "نه " از قدرت بيشتري برخوردار است تا عبارت مبهمي مانند " خوب، من اين طور فكر نمي كنم."
5. مطمئن شويد كه ژستهاي غير كلامي شما آينة پيامهاي كلاميتان هستند. وقتي "نه" را برزبان ميآوريد. سرتان را به نشانه نفي تكان دهيد. خيلي از افراد وقتي ميكوشند از تقاضايي امتناع ورزند، ا آگاهانه لبخند ميزنند و با سر موضوع راتصديق ميكنند.
6. به صراحت از كلمه نه و افعال منفي مثل "من نمي آيم" "من تصميم خود را گرفتهام، من نمي خواهم" استفاده كنيد. اين تأكيد نشان ميدهد كه شما پس از تفكر به دو شيوه بله يا خير، انتخاب خود را كردهايد.
7. گاه ممكن است شما بارها تقاضاي فرد مقابل را رد كنيد تا سرانجام او دست از پافشاري بردارد. در چنين مواردي لزومي ندارد كه هربار براي امتناعتان توضيح جديدي ارائه دهيد، بلكه فقط "نه" خود و دليل اصلي امتناعتان را تكراركنيد.
8. اگر شما پس از بارها تكرار "نه " همچنان فرد مقابل بر دريافت پاسخ مثبت از سوي شما اصرار داشت؛ سكوت اختيار كنيد( اين كار در گفتگوهاي تلفني ساده تر است ) يا موضوع گفتگو را تغيير دهيد. شما حق داريد كه به گفتگو پايان بخشيد.
9. ممكن است شما بخواهيد احساسات فرد مقابل را درباره امتناعتان بپذيريد و ميگوييد: " مي دانم كه از من دلخور شدي، ولي واقعا من نمي توانم ." يادتان باشد در اغلب موقعيتها براي عذر خواهي از امتناعتان، نيازي به گفتن "متاسفم " نيست. بيان "متاسفم " يعني شما از حق اساسي "نه " گفتن خود با تسامح و تساهل برخورد كردهايد.
10. احساس گناه نكنيد. شما حلال مشكلات همه نيستيد يا نميتوانيد همه را خشنود نگه داريد.
11. اگر شما نمي خواهيد با تقاضاي اصلي شخص موافقت كنيد، ولي مايليد به او كمك كنيد، از اين رو دست به مصالحه بزنيد "من نميتوانم تمام بعداز ظهر را از بچهات مراقبت كنم، ولي ميتوانم دو ساعت كنارش باشم ."
12. شما ميتوانيد تصميم خود را تغيير دهيد و به تقاضايي كه قبلا پاسخ مثبت داده بوديد، "نه " بگوييد و ميتواني به هر آنچه كه در بالا گفته شد " بله " بگوييد وتصميمهاي خود را تغيير دهيد.
مترجم:زينب اثباتي
در جامعه ما احتمالا خشم يكي از هيجانهايي است كه افراد در كنترل آن كمتر موفقند.گاه ما اين هيجان قدرتمند را تجربه مي كنيم. برخي از علل خشم عبارتند از: ناكامي، آسيب، نوميدي، اذيت و تهديد بدانيد.
كه خشم بسته به نحوة ابراز آن ميتواند دوست يا دشمن شما باشد. شناخت خشم و نحوة ابراز مناسب آن به شما در نيل به هدفها، اقدام در موقعيتهاي اضطراري، حل مسئله و حتي مراقبت از خودتان كمك ميكند. از سوي ديگر، عدم شناخت و عدم درك خشم مان ميتواند مشكلات عديدهاي براي ما بيافريند.
برخي كارشناسان بر اين باورند كه خشم سركوب شده، علت زير بنايي اضطراب و افسردگي است
. خشم سركوب شده ارتباطات بين افراد را از هم مي گسلد؛ بر الگوهاي رفتار و تفكر تاثير مي گذارد و مشكلات جسماني متعددي نظير فشار خون بالا، مشكلات قلبي
آيا متوجه شده ايد كه در قبال تقاضاهاي ديگران به رغم اينكه تمايل به انجام آنها نداريم بجاي گفتن "نه نمي توانيم", "بله" مي گوئيد؟ آيا نمي توانيد نارضايتي خود را از يك دوست بيان كنيد حتي اگر فكر كنيد كه آن كار موجه است؟ آيا قبول تمجيد و تحسين را دشوار مي يابيد؟
اگر پاسخ شما به هر يك از سوالات فوق "بله" باشد احتمالاُ در زمينه جراتمندي مشكل داريد.
جراتمندي دفاع از خود به شيوه اي است كه به حقوق شخص ديگر تجاوز نشود. جراتمندي ابزار مستقيم, صادقانه و مناسب احساسات و عقايد شما است. شما ممكن است جراتمندي را در گذشته ناراحت كننده يافته ايد زيرا آن را با پرخاشگري اشتباه كرده ايد. پرخاشگري يك شيوه دفاع ا ز خود است كه در آن به حقوق شخص ديگر تجاوز مي شود. پرخاشگري به صميميت آسيب مي زند و شان شما را در ديدديگران پايين مي آورد.
فنون خاص جراتمندانه
? گفتار جراتمندانه. اجازه ندهيد ديگران از شما بهره جويي كنند. بر رفتار مناسب و منصفانه داشتن اصرار بورزيد. درباره آنچه مي خواهيد, آنچه فكر مي كنيد و آنچه احساس مي كنيد تا آنجا كه ممكن است صريح و خاص باشيد. براي مثالي: "نوبت من است", "لطفاً صداي راديو را كم كنيد", "چون درخواست خود شما است دوست دارم شما را در لباس ديگر ببينم, اين لبا س مناسب شما نيست."
? مخالفت منفعلانه و فعالانه. وقتي با شخصي مخالف هستيد به دليل تمايلي كه به حفظ رابطه "صلح آميز" داريد از طريق لبخند زدن, تكان دادن سر يا بذل توجه, تظاهر به موافقت نكنيد. به جاي آن, موضوع بحث را تغيير دهيد, به شيوه ديگري عمل كنيد. وقتي اعتماد به موضوع داريد, به صورت فعال مخالفت كنيد.
? پرسيدن چرا. وقتي شخصي داراي اقتدار و موضع بالاتر از شما
مي خواهد كاري انجام دهيد كه به نظر منطقي و لذت بخش نمي آيد, بپرسيد "چرا" بايد آن را انجام دهيد. شما يك فرد بزرگسال هستيد و نبايد اقتدار را بدون پرسش بپذيريد. بر توضيحي كه متقاعد كننده باشد اصرار بورزيد.
? با خودتان صحبت كنيد. وقتي عملي انجام داده ايد كه آن را ارزشمند تلقي مي كنيد براي ديگران اين فرصت را فراهم كنيد تا از آن مطلع شوند. همچنين اجازه دهيد مردم بدانند درباره امور چه احساسي داريد. در مكالمه, متكلم وحده نباشيد اما وقتي موقعيت را مناسب يافتيد در سخن گفتن درنگ نكنيد.
مترجم:عباس بخشي پوررودسري,كارشناس مركز مشاوره دانشگاه تهران
منبع: Virginia Polgtechic Insttiute and State University Conseling Center
آيا در بيشتر موارد در مي يابيد كه ديگران شما را مجبور مي كنند مثل آنها فكر كنيد و با آنها همراي شويد؟ آيا ابراز احساسات مثبت و منفي خود را به شكل آزادانه و صادقانه دشوار مي يابيد؟ آيا گاه كنترل خود را از دست مي دهيد. و نسبت به ديگران كه چندان هم مقصر نيستند، خشمگين مي شويد؟ پاسخ مثبت به هر يك از سوالات فوق، دلالت بر مشكل فقدان جراتمندي دارد.
جراتمندي چيست؟
جرات مندي توانايي ابراز خود و ابراز حقوق خود بدن تجاوز به حقوق ديگران است. جراتمندي رابطه مستقيم، باز و صادقانه اي است كه باعث گسترش وجود خويشت و ابراز خويشتن مي گردد. عمل به نحو جراتمندانه به شما اجازه مي دهد تا اعتماد به نفس را در خود حس كنيد و عموماً موجب برانگيختن حس احترام دوستان و آشنايان مي شود. جراتمندي امكان دستيابي به روابط صادقانه را افزايش مي دهد و به شما كمك مي كند تا درباره خود احساس بهتري داشته باشيد و بر موفقيتهاي روزمره، تسلط بيشتري بيابيد. و همين امر در جاي خود توان تصميم گيري و احتمال توفيق شما را در دستيابي به آنچه از زندگي مي خواهيد، افزايش مي دهد.
جراتمندي در اصل به معناي توانايي ابراز افكار و احساسات به شيوه اي است كه در آن نيازهاي شما به روشني مشخص مي شود و راه ارتباط با ديگران براي هميشه گشوده باقي مي ماند. با وجود اين شما قبل از ابراز آزادانه نيازهاي خود بايد باور كنيد كه از حق مشروع داشتن اين نيازها برخورداريد. حقوق زير را هميشه بايد مد نظر داشته باشيد:
o شما حق داريد در مورد چگونگي هدايت زندگي خود تصميم بگيريد. اين حق، پيگيري اهداف و آرزوهاي شخصي و تعيين اولويتهاي خاص خود شما را شامل مي شود.
o شما از اين حق برخورداريد كه ارزشها، باورها، عقايد و عواطف خاص خودتان داشته باشيد و حق داريد از بابت اين ارزشها، باورها، عقايد و عواطف به خودتان احترام بگذاريد. مهم نيست ديگران چه عقيده اي دارند.
o شما حق داريد بابت اعمال يا احساسات خود به ديگران توضيح ندهيد نياز نيست اعمال و احساسات خود را توجيه كنيد.
o شما حق داريد به ديگران بگوييد مايليد بگوييد چگونه با شما رفتار شود.
o شما حق داريد خودتان را ابراز كنيد و حق داريد بگوييد "نه"، "من نمي دانم" "من نمي فهمم" يا حتي "من اهميت نمي دهم". شما حق داريد وقتي را به شكل دهي افكار خود پيش از ابراز آنها اختصاص دهيد.
o شما حق داريد از ديگران درخواست اطلاعات يا كمك كنيد بدون اينكه از بابت نيازهاي خود دستخوش احساسات منفي شويد.
o شما حق داريد افكارتان را تغيير دهيد، اشتباه كنيد و گاه غير منطقي عمل كنيد وگاه غير منطقي عمل كنيد و پيامهاي آن عمل را كاملاً بپذيريد.
o شما حق داريد خودتان را دوست بداريد هر چند مي دانيد كامل نيستيد و گاهي كارها را پايين تر از حد توانايي كامل خود انجام دهيد.
o شما حق داريد روابط مثبت ورضايت بخش برقرار كنيد. روابطي كه در آن احساس آرامش كنيد و آزاديد صادقانه خود را بيان كنيد، و حق داريد روابط خود را اگر نيازهاي شما را برآورده نسازد، تغيير يا خاتمه دهيد.
o شما حق داريد زندگي خود را به هر شيوه اي كه خودتان تعيين مي كنيد تغيير و تحول دهيد.
o وقتي شما باور نداشته باشيد كه صاحب اين حقوق هستيد ممكن است در قبال شرايط و رويدادهاي زندگي خود منفعلانه واكنش نشان دهيد. وقتي به نيازها، عقايد و داوريهاي ديگران بيش از نيازها، عقايد و داروهاي خود اهميت دهيد احتمالاً احساس آسيب، تشويش و حتي خشم مي كنيدو. اين نوع رفتار انفعالي و غير جراتمندانه، اغلب غير مستقيم و از لحاظ هيجاني غير صادقانه و خود انكارگرانه است.
o نزد خيلي از افراد توجه به نيازهاي مشروع خود و ابراز آن حقوق، خودخواهنه تعبير مي شود. خود خواهي به معني تنها به حقوق خويش توجه كردن و عدم توجه به حقوق ديگران است. نكته اي كه به نحو تلويحي و تاكيد بر حقوق شما حاضر است اين حقيقت است كه شما از بابت مشروع ديگران نيز نگران هستيد.
خود خواهي و پرخاشگري
وقتي خود خواهانه يا به شيوه اي كه مستلزم تجاوز به حقوق ديگران است، رفتار مي كنيد در واقع به جاي عمل به شيوه سازنده و جراتمندانه، مخرب و پرخاشگرانه عمل مي كنيد. مرز بسيار مشخصي اين دو شيوه كنش را از هم جدا مي سازد.
پرخاشگري يعني اينكه شما به بهاي تخفيف يا تحقير حقوق يك فرد ديگر، حقوق شخصي خود را ابراز كنيد. پرخاشگري چنان از لحاظ هيجاني و بدني پرزور و فشار انجام مي گيرد كه به حقوق ديگران مجال بروز نمي دهد. پرخاشگري معمولاً خشم يا كينه ديگران را برمي انگيزدو مي تواند عليه قصد و نيت شما نتيجه دهد و نيز موجب مي شود ديگر مردم به شما احترام بگذارند. شما ممكن است در لحظه خاصي احساس تفوق و تسلطكنيد ولي بعداً اگر درباره مسايلي كه رخ داده فكر و تامل كنيد، احساس گناه مي كنيد.
جراتمندي به چه چيزي نخواهد انجاميد.
جراتمندي نه لزوماً به خوشحالي شما مي انجامد و نه رفتار مناسب از سوي ديگران را تضمين خواهد كرد. و نه اينكه تمامي مشكلات شخصي شما را حل مي كند و يا تضمين نمي كند كه رفتار ديگران جراتمندانه باشد و نه پرخاشگرانه. جراتمندي به اين معني نيست كه شما هر چه بخواهيد به دست مي آوريد؛ ولي نبود جراتمندي محققاً يكي از دلايل وقوع تعارضات در روابط است.
فنون خاص جراتمندي
تا آنجا كه ممكن است شما بايد درباره آنچه مي خواهيد، درباره آنچه فكر مي كنيد و درباه آنچه احساس مي كنيد، روشن و خاص صحبت كنيد. عبارات زير اين صراحت و دقت را ارائه مي دهند:
o من مي خواهم كه ..."
o من نمي خواهم شما ..."
o آيا شما ...؟ "
o من آن را زماني دوست دارم كه آن را انجام دهيد."
o من عقيده متفاوتي دارم، من فكر مي كنم كه ..."
o من نظرات مختلفي در اين زمينه دارم. با اين وجوه مسأله به اين دلايل موافقم ولي درباره اين وجوه به اين دلايل احساس خوبي ندارم."
بسيار مفيد خواهد بود دقيقاً توضيح دهيد مقصود شما چيست و چه چيزي مد نظر شما نيست مانند گفتن اينكه "من نمي خواهم اين مساله را پايان دهم بلكه دوست دارم درباره آن صحبت كنيم و ببينيم آيا مي توانيم از وقوع دوباره آن جلوگيري كنيم."
صريح باشيد. پيام خود را به شخصي كه طرف اصلي صحبت شماست، بيان كنيد. اگر مي خواهيد به مريم چيزي بگوييد آن را جز به او به هيچ كس ديگر نگوييد. به گروهي كه مريم هم عضوي از آن گروه است، نگوييد.
پيام از آن "خود" شماست. تصديق كنيد كه پيام از آن خود شما است يعني دريافت خودتان از خوبي ـ بدي يا درست ـ نادرست و درك خودتان است. شما مي توانيد مالكيت خود را با عبارات شخصي شده (يعني استفاده از گفتارهايي كه با "من" آغاز مي شود) آشكار سازيد مانند "من با شما موفق نيستم (بجاي گفتن "شما در اشتباه هستيد") يا "من دوست دارمم شما چمن را كوتاه كنيد (بجاي گفتن "شما در واقع بايد چمنها را كوتاه كنيد، شما كه اين را مي دانيد.") گفتن اينكه شخص اشتباه
مي كند يا بد است و بايد براي منفعت خودش هم كه شده تغيير كند در واقع تنفر و مقاومت او را نصيب شما خواهد كرد نه فهم و هم