گفت پیغمبر به اصحاب کبار

تن مپوشـــانید از بـــاد بهار

انچه با برگ درختـان میکنــد

با تن و جان شما ان میکنـــد

                                                   "مولوی"

ای چینگ چینی

«ای چینگ» و یا «کتاب تغییرات» یکی از کهن ترین کتابهای چین عهد باستان است. معتقدان و خوانندگان این کتاب، سکه می‌اندازند و نقش و رمزی به دست می‌آورند و تفسیر آن را در درون کتاب جستجو می‌کنند. به نظر آنان تفسیر این نقش و رمز در واقع پاسخ ای چینگ به پرسش آنان در مورد آینده است. در یک کلام، ای‌چینگ کتاب پیش گویی است.

توجه به انسان و شناسايي مسئله اي وي است كه از قديم الايام مورد توجه مذاهب و مكاتب و فرهنگ هاي گوناگون بوده است و كمتر سيستم فكري و فلسفي را مي توان سراغ گرفت كه به گونه اي به شناسايي انسان نپرداخته باشد . از مكاتب و مذاهب هند گرفته تا فلسفه يونان و روم ، از تفكرات انديشمندان قرون وسطاي مسيحي گرفته تا  انديشه هاي اصيل اسلامي ، از رنسانس گرفته توا عصر حاضر ، همواره شناسايي انسان و توجه به ابعاد وجودي وي مورد نظر بوده است .....

نگاهي به فيلم « ذهن زيبا» ساخته محسن قصابيان

«خوابم يا بيدار...» ؟

    سمانه احمدي

سايت خبري سيما فيلم: زني نويسنده در آرزوي پيشرفت در كارش به توصيه دوستش ليلا همراه شوهر و تنها دخترش از شمال كشور  به سمت تهران حركت مي كنند. مشاجره‌اي لفظي ميان اين زوج جوان باعث تصادف با يك كاميون مي‌شود. زن به كما مي رود و در اغماء با شرايطي روبه رو مي شود كه مسير زندگي او و اطرافيانش را تغيير مي‌دهد.....

ویژه نامه روزنامه کارگزاران را اینجا ببینید.                    

ویژه نامه روزنامه ایران را این اینجا ببینید

دوستان  را به مطالعه این شماره «آیین» -که حاوی بحث‌های مهمی در حوزه اندیشه سیاسی است- دعوت می‌کنیم و ضمنا متذکر می‌شویم مشترک شدن نشریه «آیین» (با هزینه 10 هزار تومان برای یکسال)، می‌تواند در تقویت نشریه و انتشار منظم آن مؤثر باشد.

دوستانی که قصد اشتراک نشریه را دارند می‌توانند بوسیله فرم اشتراک مندرج در نشریه و یا مراجعه به این آدرس اقدام کنند:خیابان سمیه- بین سپهبدقرنی و نجات‌اللهی(ویلا)-پلاک 174-طبقه ششم-دفتر نشریه «آیین»

"اعتماد ملی" و "اعتماد" روی اینترنت هنوز چیزی نذاشتند . ولی اونها هم بسیا جالب است از دست ندین.

سلام دوستان و گزارش کامل و جامعی است الحق انصاف اگر کمی واقعا کمی انگلیسی بلد باشید کلی اطلاعات مفید از توش میقاپید.

باعث میشه ادم دید نزدیک به واقع تری به داشتها و نداشتهای کشورش و جامعه اش داشته باشه.

اینم لینک : گزارش توسعه انسانی ۲۰۰۶

Full Report [PDF 8 Mb.]
Click here to view all chapters 

 كارل گوستاو يونگ روان شناس معروف با توجه به ديدگاه خاص خود آثار هنري را به سه گروه عمده نقسيم كرده است:

   " گروه اول مخصوص زيستن هنرمند در  رون گوره هاي خاص اجتماعي اند و كنش ها و واكنش ها ي درون گروهي و برون گروهي را باز مي تابانند."

    "گروه دوم اگر چه همچنان پذيراي گزينش ها و ارزش هاي گروه اند اما نيزها و خواست هاي گروه را در انگاره ها و تصوير هاي كلي تري منعكس مي كنند."

   " گروه سوم از عميق ترين و فراگير ترين ترس ها و نگراني ها و آرزوهاي آدميان سخن مي گويند".^1....

مقدمه

همه ما خواب می‌بینیم، اما اگر در مرحله خواب REM بیدارمان کنند، به ندرت به یاد می‌آوریم که چه خوابی دیده‌ایم. فرضیه‌های بسیاری درباره رویا وجود دارد. زیگموند فروید اعتقاد داشت رویاها بیان کننده ذهن ناخودآگاه ما هستند که غرایز مختلف را آشکار می‌سازند. کارل یونگ یکی از هواخواهان فروید نیز اهمیت زیادی برای معانی رویاها قائل است. اما نمادهایی را که یونگ ترسیم می‌کند، بیشتر به فرضیه خود او یعنی ، کهن الگوهای جهانی و ضمیر ناخودآگاه همگانی ، که اغلب از نوع معنوی و مذهبی هستند، نزدیک است. .....

نویسنده: نيما قاسمي

منبع: باشگاه اندیشه 14/1/1384

ما امروزه خواب، و روياهايي را که در حالت خواب مي بينيم، پديده اي روانشناختي محسوب مي کنيم. سهروردي تصريح دارد که صور مثالي مورد نظر او در حالت خواب و در قالب روياها قابل مشاهده هستند. بنابراين ما مي توانيم اميدوار باشيم که تجربيات مورد استناد سهروردي در باب عالم مثال، تفاوت ذاتي با تجربيات مورد استناد يونگ نداشته اند. مشاهدات سهروردي و ديگر فلاسفهء اشراقي در اين مورد، نمي توانسته اند از جنسي متفاوت با تجربيات روانشناختي بوده باشند. اين موضوع زماني مسجل به نظر مي رسد، که يادآوري کنيم حکماء اشراقي نام ديگري نيز براي عالم مثال يا برزخ به کار برده اند. و آن " عالم خيال " است. احتمالآ تا پيش از ابداع سهروردي، اين واژه دلالتي بيش از آنچه در نزد مردم عامي داشته، نداشته است. خيال به تصوراتي گفته مي شد که هر کس مي توانست در بيداري و به طور ارادي آنها را خلق کند. و معادل با واژه اي مثل وهم است. کنش خلق اين خيالات يا اوهام را نيز " تخيل " يا " توهم " مي گفتند. اما حکماء اشراقي از تعبير " عالم خيال " استفاده کردند. به عبارت ديگر اين قبيل خيالات را دارندهء مرتبهء مستقلي در مراتب وجود دانستند. و تذکر دادند که خيالات انسان دو قسم است: 1- خيال منفصل 2 – خيال متصل. ....

نویسنده: نيما قاسمي

منبع: باشگاه اندیشه 30/12/1383

چنانکه از ديدگاه يونگ دو واژهء روح و ماده، اگر به طور کامل مورد تجزيه و تحليل قرار بگيرند، هيچکدام بر ديگري از حيث معرفتي برتري نخواهند يافت! از نظر او هر دوي اين واژگان "...متافيزيکي و هر دو، منصفانه و هر دو نمادين است! " برتري معرفت شناختي يکي بر ديگري و وجاهت يکي در مقابل موهومي و خرافي دانستن آن ديگري از دوره اي به دوره اي ديگر، به زعم يونگ تنها به روح و مشرب زمانه بستگي دارد که خود چيزي نيست جز سليقه و خواست مردم در انتخاب کيفيت و نوعيت تجربيات روزمرهء شان. احتمالآ اين تغيير سليقه که در پايان دوره هاي تاريخي رخ مي دهد، علل بنياديني دارد. اما آنچنان بنيادين که شايد هيچگاه قابل مشاهده نباشند. به همين جهت است که يونگ ترجيح مي دهد بگويد اين تغيير سليقه ها، در کل واکنشي ست به تآکيد بر نوع خاصي از تجربيات که سنتي ناميده مي شوند. و احتمالآ در يک نگاه کلان، لازمهء رشد آگاهي بشر باشد. اما به هر حال، مردم هر دوراني، از حيث آگاهي، در درجات مختلفي قرار دارند. و اين بر رفتار تاريخي آنان اثر مي گذارد. ( چنانکه يونگ در مقاله اي ديگر به اين موضوع مي پردازد. ) عموم مردم به زعم يونگ، مشرب جديد زمانه را – گويا به شيوه اي بيشتر شهودي – زودتر در مي يابند و هر چه در سلسله مراتب آگاهي در جامعه پايين تر بياييم اين نکته بيشتر مصداق پيدا مي کند. از اين جهت است که مثلآ مسيحيت ابتدا در ميان عوام رشد و گسترش پيدا کرد. و اين در حالي بود که قشر تحصيل کرده و نخبهء جامعهء روم آن زمان، مجذوب آخرين کوشش فکري و فلسفي فرهنگ خود، يعني نوافلاطوني گرايي، از پذيرش فرهنگ جديدي که در حال گسترش بود، سر باز مي زدند! در حقيقت نخبگان هر دوره اي، مشکل تر و دشوارتر چنين چرخش هاي بزرگي را مي پذيرند. و اين دشواري به جهت تقيدات و التزامات ذهني و خودآگاهانه اي ست، که نسبت به شيوهء فعلي زندگي دارند. ( چيزي که در بين عوام کمتر و ضعيف ترست.) اين حرف به اين معنا نيست که نخبگان در چرخش هاي بزرگ تاريخي همواره دنباله روي اقشار ديگر اجتماعند. بلکه فقط به اين معناست که يک فرد نخبه، صرفنظر از اتخاذ موضع موافق يا مخالف مشرب جديد زمانه، بيشتر دچار چالش در سطح آگاهي مي شود. منازعات فکري و مجادلات فلسفي در هر کدام از اين مقاطع بحراني تاريخ، بازتاب و بازنماي چنين چالش هايي هستند. .....

 

دكتر اكرم جودى نعمتى - عضو هيات علمى

چكيده:

نماد علامت محسوسى است كه واقعيتى قدسى و ماورايى را به نحو رازآلودى نمايش مى‏دهد و از آنجا كه با عاطفه و جان آدمى پيوند بنيادين دارد، از نخستين دوره‏هاى پيدايى بشر، در زندگى او حضور داشته به پديده‏هاى هستى معنا مى‏بخشيده است. با ظهور دوره رنسانس، از ارزش نمادها در اروپا كاسته شد و به بهانه توجيه علمى - عقلانى نداشتن نمادها، اعتقاد به آنها از خصايص ملل عقب مانده و خرافى شمرده شد. با اينهمه مكتب سمبوليسم در همان زمان با محور قرار دادن نمادها در عرصه هنر و ادبيات شكل گرفت تا پناهگاه روحى انسان سرگشته عصر علم‏و صنعت گردد.

مقاله حاضر بااشاره به جريانهاى فوق، زمينه‏هاى نمادين رنگ سبز در اسلام و انعكاس آن را در شعر ناصر خسرو، شاعر شيعى قرن پنجم هجرى، بعنوان نمونه بررسى مى‏كند تا نشان دهد كه نمادها چگونه مى‏توانند به نگاه انسان و آثار هنرى ژرفا بخشند ....

بخشهايي از فيلم + ايميلهايي از يونان و آمريکا


 

سلام عرض شد!
امروز ميخوام بطور مفصل به فيلم «300» بپردازم، البته در اين روزها مطالب زيادي در اين رابطه گفته شده، اما من نمي خوام حرفهاي تکراري بزنم، و مطمئنا بعد از خوندن اين مطلب به نکات تازه اي دست خواهيد يافت.
حدود سه چهار هفته پيش بود که براي اولين بار در «سخن مبين» مطلبي را از قول دوست عزيزم مهندس روان پوريان که در سوئد هستند نوشته بودم که هشداري بود در رابطه با فيلم "The 300" که به جرات مي تونم بگم يکي از اولين رسانه هاي فارسي زبان بوديم که به اين مسئله پرداختيم.
هفته پيش روز سه شنبه در شماره 683 روزانه هم در قسمت ستون آزاد در مطلبي با عنوان «يوناني هاي خوش تيپ، ايراني هاي وحشي» بطور مفصل به اين موضوع پرداخته شد. در شماره پيشين روزانه (686) در قسمت سخن مبين هم لينکي را گذاشته بودي که با مراجعه به اون مي تونيد طومار اعتراضي را امضا کنيد.
در شماره امروز هم در قسمت مطالب ارسالي اعضا، نوشته اي از دکتر مجيدي هست که مي تونيد با خوندن اين مطالب با جزئيات مسئله بيشتر آشنا بشيد.
و اما مطالبي که امروز مي خوام بگم: از نظر تاريخي اونجوري که من در مطالعاتم فهميدم، در سالهاي حدود 480 قبل از ميلاد، ایران به یونان حمله می کند و یونانیان برای به دست آوردن فرصت بیشتر برای ساخت یک نیروی دریایی بزرگ، سپاهی را به تنگه ترموفیل می فرستند تا سپاه بزرگ خشایارشاه را معطل کند. سپاه خشایار شاه پس از صرف وقت برای شکست دادن آن سپاه در کنار جزیره سالامیس به جنگ یونانیان می رود اما در جنگ دریایی سالامیس شکست سختی از یونانیان میخورد.  موضوع فيلم «300» تقريبا در اين رابطه است. و اما اون چيزي که باعث شده ايرانيان در سراسر جهان به آن اعتراض کنند، نوع به تصوير کشيدن سپاهيان ايران و شخص خشايارشاه مي باشد.

مردمسالاری یا دموکراسی یکی از شیوه‌های حکومت است که در آن اختیار تغییر دادن قانون‌های اصلی و همچنین تغییر دادن طرز حکومت در دست شهروندان رأی‌دهنده است. به این شهروندان رأی‌دهنده معمولاً با نام "مردم" اشاره می‌شود. همچنین در سیستم مردم‌سالاری همه تصمیمات از سوی نمایندگان رأی‌دهندگان و تأئید مردم گرفته می‌شوند. روش تأئید تصمیمات از سوی مردم در این سیستم اینست که انتخاباتی انجام می‌گیرد و نمایندگانی از سوی مردم برگزیده می‌شوند. تأئید یک تصمیم از سوی این نمایندگان انتخاب شده به منزله تأئید آن تصمیم از سوی مردم بشمار می‌آید. از سوی دیگر به برقراری حکومت قانون نیاز است تا تصمیمات و تأئیدات مردم (از طریق نمایندگانشان) ضمانت اجرایی پیدا کند و اجرا شود.

در یک نظام دموکراتیک، حکومت به هیچ عنوان حق یک فرد، گروه، خانواده و یا صنف نیست و ملاک حقوق شهروندی نظر اکثریت مردم آن جامعه است نه حقوق از پیش تعیین شده الهی یا غیر الهی.

گاه در یک نظام مردمسالار، پادشاهی مشروطه نیز می‌تواند گنجانده شود. در چنین حالتی پادشاه و خاندان وی اختیارات بسیار محدودی دارند که با دامنه اختیارات اصلی که در دست مردم است برخورد و ناسازگاری نداشته و خاندان پادشاهی در این روش تنها نقش یک نماد برای کشور را بر عهده دارند.

کارل گوستاو یونگ دموکراسی را یکی از راه‌های تعدیل و متوازن ساختن غرایز قدرت‌طلبی در عرصهٔ سیاست می‌داند :دموکراسی این امکان را فراهم می‌سازد که غرایز مورد بحث در سیمای منازعات خانگی که زندگی سیاسی خوانذه می‌شود به مصرف برسند .به گفتهٔ وی دموکراسی در واقع یک نهاد متعالی روان‌شناختی است که سرشت بشر را آنچنان که است می‌پذیرد و در درون مرزهای ملی ,مجالی برای ضرورت کشاکش فراهم می‌سازد .در یک دموکراسی دشمنی مکرر فرد با دیگران نیاز وی به پرخاشگری و قدرت‌طلبی او در درون مرزهای قانون و در سطح قابل تحملی از سیاه‌کاری و فساد مجال بروز آزادانه می‌یابند .در نتیجه دموکراسی با پذیرش درونی کردن و سپس محدود ساختن غرایز دشمنی و پرخاشگری به محدودهٔ داخلی کشور ,تا حد معینی از نیاز به دشمنان و جنگ‌های داخلی می‌کاهد .

·                     والتر اودانیک ,ولودیمیر .یونگ و سیاست .ترجمه علیرضا طیب .نشر نی 1379

------------ --------- --------- --------- --------- --------- --------- ----

زيگموند فرويد،[1] نظامي تقليلگرا و تحليلي داشت، يونگ ترکيبي را که شامل هدفمندي روان است را بدان اضافه کرد. بنابر نظر يونگ، شخصيت نه تنها خود تسکين ده است بلکه همچنين به وسيله تجربه بسط مي­يابد. يونگ، نظام رواندرماني خود را بر پايه چهار اصل بنا نهاد: (1) روان، نظامي خود تنظيمي است، (2) ناهشيار، مؤلفه خلاق و جبراني است، (3) رابطه پزشک- بيمار نقش مهمي را در تسهيل خودآگاهي و تسکين ايفا مي­کند و (4) رشد شخصيت در طي چندين مرحله در سراسر عمر روي مي­دهد.

يونگ، معتقد است که نورز نشانه اختلال در تعادل شخصيت است. بنابراين، بايد کل شخصيت درنظرگرفته شود، نه فقط نشانه ناراحتي. در عوض تمرکز بر نشانه­ها، موجب ميشود تا روان درمانگر بتواند عقده زيربنايي را بيابد. نشانه و عقده، هر دو سرنخهايي هستند که "راز بيمار" را پنهان و آشکار مي­کنند و همچون سنگي است که بايد خرد شود(يونگ، 1965، ص. 117). يونگ معتقد بود که درمانگر زماني که رازهاي بيمار را کشف کرد، کليد درمان را در دست دارد.

رواندرماني تحليلي با "تعارضات اخلاقي فرد بهنجار" نيز سروکار دارد(يونگ، 1980/1948، ض.606). يونگ، بهنجار را از پاتولوژي بر اساس ميزان هشياري فرد از تعارض و نيز ميزان قدرت عقده زيربنايي که اعمال مي­کند، تفکيک نمود. سطح تجزيه بين محتواي هشيار و ناهشيار نشانگر شدت اختلال و ميزان پاتولوژي است.

يونگ معتقد است که رواندرماني نه تنها عوامل ذهني بلکه ارزشهاي احساس و مهمتر از همه پرسش رابطه انسان را درنظرمي­گيرد(يونگ، 1980/1948، ص.609). گفتگو و همکاري بين بيمار و تحليلگر احتکالا اساسي­ترين نقش را در درمان برعهده دارند. خود يونگ، درمانگر ماهري بود که اصول نظريه­اش را منطبق با نيازهايش هر بيمارش به کارمي­برد. تعامل ميان نظريه و معادله شخصي انرژي سازنده­اي را به طورکلي به روان شناسي تحليلي و به طور اخص به عملکرد روان درماني مي­بخشد.

روان شناسي تحليلي، در واقع گفتگوي ميان دو فردي است که موجب تسهيل رشد، تسکين و ايجاد ترکيب جديدي از شخصيت بيمار در سطح بالاتر عملکرد مي­شود، توسط رابطه تحليلي، درمانگر روي فهم ببيشتر مشکلات و سودهاي دنياي درون و بيروني فرد عمل مي­کند. به دليل اهميت اين رابطه، آموزش، رشد، و فرديت يافتگي درمانگر در فرايند درمان مهم است. يونگ، نه تنها به اينکه تحليلگر بايد توسط تحليلگر ديگر آموزش ديده باشد بلکه به طور مداوم بايد خود را تحليل کند. همچنين بر احترام درمانگر به بيمار و ارزشهايش، و "بي­نقص بودن مطلق و ... حساسيت ساختگي نسبت به مسائل رواني تأکيد مي­کند(يونگ، 1966/1934،ص.169). يونگ معتقد بود که يک درمانگر بايد بيمار را از زواياي مختلفي مورد بررسي قرار دهد، مثلا از ديد فرهنگي- اجتماعي: "انواع رفتار رواني از ماهيت تاريخي برجسته­اي برخوردار هستند". روان درمانگر نه تنها بايد از سابقه شخصي بيمار آگاه شود بلکه با مفروضه­هاي ذهني و رواني محيطي بيمار چه در حال و چه در گذشته که فرهنگ و سنت بر آن تأثير گذارده بوده­اند را نيز بايد اطلاع يابد(يئنگ، 1957، ص 8-7).

به خاطر تأکيد يونگ بر روي تأثير متقابل درمانگر و بيمار در فرايند درمان، يکي از اولين روان درمانگراني بود که بر انتقال[2] و انتقال متقابل[3] تأکيد کرد.

يونگ بر تأثير ناهشيار بيمار بر تحليلگر و نيز نياز تحليلگر به گشاده بودن نسبت به اين قدرت تأکيد کرد. اگر تحليلگر مايل باشد تا نقش مفيدش را حفظ کند، خود تحليلي مداوم تحليلگر بسيار مهم است.

زماني که اهداف اختصاصي حاصل مي­شوند يا مشکلات خاص حل مي­شوند فرايند روان درماني متوقف مي­شود. معهذا، روان درمانگر تحليلي در بهترين شکل، هدف خود شکوفايي دارد - کمک به بيمار براي کشف کامل استعدادهايش و شکوفا کردن آنها. بنابراين، درمانگران يونگي فراتر از حل عقده­ها پيش مي­روند و باعث تقويت ذهن هشيار و رشد "من"يشده که در نتيجه باعث افزايش درک فرد از روانش مي­شود. به وسيله اين فرايند، بيماران به خودآگاهي شخصي بيشتري دست يافته و روابطشان با خود و ديگران بهبود مي­يابد.

مايکل فوردهام[4](1996) و پيروانش نظريه يونگ را در مورد روان درماني با مشاهده دقيق رفتار کودکان و تحليل کودکان ئ دئران کودکي، غني کردند. تمرکز آنها بر نگراني­خاي کودکانه پشت آنها بود. با افزايش تعداد پيروان نظريه يونگ و تأکيد آنها بر تحليل تجربيات دوران کودکي مثل تحليل خيالپردازيها و نيز تأکيد آنها بر تعبير کلامي و تفتيش رفتارهاي ککنوني منجر به ايجاد روان درماني يونگي با روان درماني نئوفرويدي شد.

در نهايت، هدف اصول روان درماني يونگ نه درمان است و نه تسکين ناخشنودي بيمار، بلکه هدف افزايش احترام به خود و آگاهي از خويشتن است. خس صلح و افزايش ظرفيت رنج و لذت نيز مي­تواند با آن همراه شود، بيشتر احتمال دارد که بيماران مسئوليت رفتارشان را خود برعهده بگيرند.

نشانه­هاي آشکار، رؤياها، و خيالپردازيها مي­تواند عقده پنهان شده از هشياري را براي تحليلگر نمايان سازند. روان درمانگران تحليلي با عقده­ها، رازها و نوروزها سروکار دارند که از طريق رديابي ريشه­هاي آنها در حوادث و ضربه­هاي گذشته و ديدن رفتارهاي ابراز وجود در رابطه پزشک- بيمار و بازشناسي الگوهاي آرکي­تايپي که از طريق عمل کردن بر روي عقده­ها در هشياري ظهور مي­يابد.

درمان از ديدگاه يونگ

از ديد يونگ، دنياي دروني بر روي فرايندهاي زيستي – شيميايي در بدن، غرايز، تعيين ادراك و واقعيت بيروني تكيه دارد، روان از ديد يونگ، تركيبي از انديشه[5]، روح[6] و معنويت[7] است. اهداف روان درماني را در دوباره وحدت يافتن، خودشناسي، تفرد يافتگي و مسئوليت پذيري فردي مي­داند. روان درماني از ديد يونگ، تخليه هيجاني است كه بيمار رازهاي عقلاني و هيجاني خود را فاش مي­كند. يونگ براي فرايند روان درماني چهار مرحله قائل مي­شود

فرايند روان درماني:

1.       اعتراف:[8] در مرحله اول بيمار سابقه زندگي شخصي خود را شرح مي­دهد و رازهاي هشيارانه و ناهشيارانه خود را با درمانگر درميان ميگذارد. در اين مرحله درمانگر فقط شنونده­اي همدل است و هيچ­گونه قضاوتي نمي­كند. يونگ دريافت كه در اين مرحله، مسائل اصلي روان درماني به سطح هوشياري مي­آيد و باعث مي­شود تا فرد كمتر احساس طرد شدگي كند. روانكاو اين فرايند را به وسيله دادن يك نگرش پذيرنده و با القا اينكه بيمار را پذيرفته است، تسهيل مي­كند. در فرايند "اعترف" بيمار با درمانگر به مرحله بعدي مي­رود و انتقال بين آن دو صورت مي­گيرد.

2.       تفسير:[9] در طي تفسير، درمانگر به روابط انتقالي و نيز به رؤياها و خيالپردازيها توجه دارد تا انتقال را به ريشه­هاي دوران کودکي مرتبط سازد. هدف اين مرحله، بينش هم در سطح عقلاني و هم در سطح هيجاني مي­باشد.يونگ نتايج موفقيت­آميز اِن فرايند را توصيف مي­کند که منتهي به سازگاري بهنجار و کنارآمدن با معايب خود مي­شود، اينها اصول اخلاقي هدايت­کننده هستند که با رهاشدن از احساساتي بودن و هذيانها همراه است (يونگ، 1966/1933، ص.65).

3.       آموزش:[10] در اين مرحله، بيمار به سوي موجود اجتماعي سازگار سوق داده مي­شود. اعتراف و تفسير فقط ناهشيار شخصي را دربرمي­گيرند، در حاليکه آموزش، وظايف "من" و "پرسونا" را درنظرمي­گيرد. در اين مرحله، درمانگريبيمار را به سوي فعال بودن و بهبود يافتن زندگي روزمره سوق مي­دهد.در مراحل قبلي، بينش فقط عقلاني بود اما در اين مرحله مبدل به عملکرد مسئولانه مي­شود.

4.       انتقال[11] : بسياري از مراجعان درمان را فقط تا مرحله سوم ادامه مي­دهند، تما يوونگ به مراجعاني اشاره دارد که در نيمه دوم زندگي خود قرار دارند و فراتر از سه مرحله رفته و وارد مرحله چهارم مي­شوند. در مورد انتقال حتي اگر ريشه­هاي دوران کودکي نيز کوش شوند، بازهم قابل حل شدن نيست.علت تمايل بيماران براي گذراندن مرحله چهارم، بالا بردن دانش و بينش است که يونگ آنرا دوران خودشکوفايي توصيف مي­کند. در اين مرحله، فرد تجربه هشيار و ناهشيار را ارزشمند مي­داند. تصوير آرکي­تايپي "خود"[12] در انتقال، رؤيا و خيالپردازي ظاهر مي­شود؛ اين تصوير آرکي­تايپي، تماميت و يکپارچگي را به بيمار القا مي_­­­کند که يک "خود" فرديت­يافته منحصر به فرد مي­باشد، و شامل تمام مواردي ­باشد که فرد مي­تواند بدون از دست دادن حس يکپارچگي مسئولانه "خود" داشته باشد.

مکانيزم­هاي روان درماني

تحليل انتقال:[13] روان درمانگران يونگي معتقدند که انتقال نقش اساسي در درمان بر عهده دارد. يونگ براي تحليل انتقال چهار مرحله را درنظرمي­گيرد. در مرحله اول، انتقال به درمانگر که آيينه تاريخچه زندگي بيمار است، فرافکني مي­شود. بيماران با کمک درمانگر بر روي روابط قبلي خود کار مي­کند و گذشته بيمار به اتاق مشاوره آورده مي­شود. در اين مرحله سه هدف دنبال مي­شود. اول اينکه بيمار متوجه مي­شد که فرافکني­هايي که به ديگران نسبت مي­دهد، متعلق به خودش است. دوم اينکه، اين فرافکني­ها را از درمانگر جدا مي­کند و نهايتا اينکه آنها را با بخش­هاي هشيار شخصيت خود يکي مي­کند. يونگ ميدان انتقال را با درنظرگرفتن مؤلفه­هاي آرکي­تايپي و فرهنگي- اجتماعي بسط و گسترش داد. اين جنبه­هاي غيرشخصي نيز به درمانگر فرافکني مي­شود. در طي مرحله دوم تحليل انتقال، به بيماران آموزش داده مي­شود که بين محتواي شخصي و غيرشخصي که به درمانگر فرافکني مي­کنند، تمايز قائل شوند؛ و آنچه را که متعلق به روان خود است از آنچه را که متعلق به قلمروهاي جمعي فرهنگ و آرکي­تايپ است، تفکيک دهند محتواي غيرشخصي را نمي­تواند درون سازي کند اما عمل فرافکني آن مي­تواند متوقف شود.در مرحله سوم تحليل انتقال، بيمار مثل يک فرد بهنجار با درمانگر رابطه برقرار مي­کند و شخصيت درمانگر نقش محوري را بازي مي­کند. در مرحله آخر، انتقال حل مي­شود و خودآگاهي[14] و خودشکوفايي اتفاق مي­افتد، ارزيابي صحيحتري از درمانگر به عمل مي­آيد و همراه با آن ارتباط همدلانه و صادقانه­تري بين بيمار و درمانگر برقرار مي­شود.

·          تخيل فعال:[15] در اين شيوه به بيمار کمک مي­شود تا با مسايل ناهشيارش در تماس باشد. يونگ شکلي از تخيل تفکرآميز را آموزش داد که مبتني بر تحليل فرد از خودش بود. تخيل فعال به تصاوير ناهشيار اجازه مي­دهد تا با اندک مداخله هشيارانه خود را آشکار سازند. تخيل فعال به دليل وجود شواهد هشيار نسبت به رؤيا دقيقتر و متمرکزتر است. امروزه، درمانگران تأکيد مي­کنند که اگر بيمار با تصاوير ناهشيار سروکار دارد بايد ازيک "من" قوي برخوردار باشد.

·          تحليل رؤيا:[16] يونگ بر خلاف فرويد معتقد بود که رؤياها لزوما نمايانگر مسايل پنهاني نيستندو هميشه بر آرزوهاي محقق نشده دلالت ندارند و نمي­توان آنها را براساس نمادشناسي معيارشده تعبير و تفسير کرد. البته رؤياها ممکن است نشاندهنده آرزوها و ترسهاي خواب بيننده باشند و معمولا بيانگر تکانه­هاي رؤيا بيننده هستند که يا سرکوب شده و قابل دسترسي نيستند، همينطور مي­توانند به راه حل مشکلات قبلي يا بعدي اشاره داشته باشند. رؤياها زندگي دروني پنهان بيمار ار نشان مي­هند و به وسيله تخيل نمادين فراخوانشان، تغييرات رواني فرد را بيان مي­کنند.با مشاهده تصاوير آرکي­تايپي در ريؤياهاي فرد خواب بيننده، قادر به نظم بخشيدن به شخصيت خود خواهدبود. يک روان درمانگر تحليلي نقش يک رؤيا را در ارتباط با نگرش هشيار بيمار جستجو مي­کند.معمولا درمانگر رؤيا را در سطح عيني مورد بررسي قرار مي­دهد و آنرا در ارتباط با اشخاص يا موقعيت هاي واقعي درنظرمي­گيرد. سپس آنچه را که بيانگر منش و رفتار خود بيمار است، خوب وارسي و تفتيش مي­کند. يونگ معتقد است که اگر تفسير دقيق نباشد، رؤياي ديگر به ناچار فهم ناقص آن را تصحيح مي­کند.

انواع رؤيا

 انواع رؤيا ها شامل رؤياي نخستين، رؤياهاي با محتواي مسايل سايه و رؤياهاي در مورد درمانگر يا درمان که به ويژه براي درمانگر مفيد است.

رؤياي نخستين تقريبا نزديک يا در ابتداي شروع درمان است که راه يک درمان خاص و نيز نوع انتقالي که قرار است روي دهد را نشان مي­دهد. براي مثال، يک درمان کوتاه و موفقيت­آميز ممکن است توسط رؤياي نخستين که در آن بيماران در خواب مي­بينند که درمانگرش نه به او نگاه مي­کند و نه به حرفهايش گوش مي­دهد بلکه در عوض او را تحسين مي­کند و سپس بيمار پيش درمانگر ديگري رفت و سپس خواب ديد که او بچه شيري است که مادرش از او مراقبت مي­کند. همين رؤياي نخستين سير درمان موفقيت­آميز را پيش­بيني کرد.

رؤياهاي عود کننده، به ويژه اگر مربوط به دوران کودکي باشد نشانگر عقده­هاي مشکل­ز يا رويداد آسيب­زاي سرکوب شده است. در طي سير درمان، رؤياها از دقت و واقعيت کمتري برخوردار بوده و بيشتر شامل تصاوير خنثي مي­باشند و شامل سناريوهايي هستند که بيمار بر آنها تا حدي کنترل دارد (ويلمر،[17] 1986).رؤياهايي که محتواي تجاوز جنسي، خشونت يا اعمال غيراخلاقي دارند نسبت به مشاهده درمانگر، بيشتر نمايانگر سايه بيمار هستند (کالچر،[18] 1996). رؤياها در مورد درمانگر، جلسات درماني و يا خود درمان باعث ايجاد احساسات انتقالي که بيمار از آنها بي­خبر يا وحشت زده است ،مي­شوند و نمادها و زباني را هم براي بيمار و هم براي تحليلگر فراهم مي­آورند.

رؤياها همچنين مي­تواند فرايند درمان يا پيشرفت آن را متوقف سازند. زماني اين مسئله اتفاق مي­افتد که بيماران با خوابهاي خود درگير شوند و از رؤياهاي خود براي پر کردن ساعت درمان استفاده کنند يا زماني که ترجيح مي­دهند به جاي دنياي واقعي همچنان در رؤياهاي خوديباقي بمانند؛ يا زماني که از رؤياهايشان با اتناع از درگير شدن با عواطف و هيجاناتشان فاصله مي­گيرند (لوسناک[19] و لورتو[20]، 1998، ويتمونت[21] و پرد[22]، 1992). درمانگر مي­تواند زماني که اين رفتار را مشاهده کرد، در يک موقعيت مناسب، توجه بيمار را بدان جلب کند و دلايل دفاعهاي بيمار را جويا شود.

                                    درمان­هاي يونگي

يونگ از انواع مدل­ها و روش­هاي مختلف در درمان استفاده مي­کرد که شامل موارد زير مي­باشد:

·          گروه درماني

معمولا در کنار درمان­هاي فردي به کار مي­رود. گروه­ها شامل شش تا ده نفر مي­باشد، اعضاي گروه رايبيماران تحليلگر تشکيل مي­دهند اگرچه گاهي بيماران ارجاع شده نيز پذيرفته مي­شوند. جلسات هفته­اي يک مرتبه و به مدت نود دقيقه برگزار مي­شود. انتخاب گروه با دقت کامل و بر اساس حنسيت، تيپ شخصيت، سن، و نوع مشکل صورت مي­گيرد. برخي از درمانگران گروه­هايي که فقط شامل يک جنسيت يا يک مشکل هستند را تشکيل مي­دهند اما غالبا گروه­ها طيف مختلفي از بيماران را دربرمي­گيرد. هم تحليلگر بايد آموزش­ديده باشد و هم بيماران بايد از "من"[23] قوي برخوردار باشد. مسائلي که در گروه درماني مطرح مي­شود شامل بحث­هايي بين اعضاي گروه، تحليل رؤيا، تخيل فعال، پسيکودرام[24]، گشتالت[25] و مدل­هاي انرژي زيستي[26] است. در طول درمان اعضا "سايه" (آن بخش از شخصيت که براي خود فرد مبهم است) خود را به ساير اعضا فرافکني مي­کنند. مقاومت[27]يدر گروه درماني بيش از درمان­هاي فردي مشاهده مي­شود.

·          زوج درماني و خانواده درماني

معمولا درمانگران يونگي بيماران خود را به خانواده درماني تحليلي ارجاع مي­دهند که زوجها به صرت جدا و همراه با يکديگريمورد درمان قرار مي­گيرند. مفاهيم يونگي مثل تپ شناسي، آنيما، آنيموس، سايه و فرافکني، زباني را ايجاد کرده که از طريق آن زوجها و خانواده­ها مي­توانند پوياييهاي خود را شناسايي و منعکس کنند.درمانگر يک تست تيپ شناسي را بر روي اعضاي خانواده يا زوجها اجرا مي­کند، سپس آنرا تفسير مي­کند و آنها با اين روش از منبع تفاوت­هايي که ممکن است مربوط به مشکلات تيپ شناسي باشد، آگاه مي­شوند و راحت­تر با اين تفاوت­ها کنار مي­آيند. اعضاي يک خانواده معمولا به شيوه­هاي مختلفي واقعيات را درک مي­کنند و زوجها نيز با تيپهاي متضاد با تيپ شخصيتي خود ازدواج مي­کنند. تحليلگران معمولا بر روي پوياييهاي شخصيت تأکيد زيادي دارند چون اعضاي خانواده و يا زوجها سايه، آنيما و آنيموس خود را به ساير اعضا فرافکني مي­کنند، زماني که اين اتفاق روي مي­دهد، فرارها شروع مي­شود چون فرد معتقد است که فرد ديگر يا به اصطلاح "سپر بلا"[28] به گونه­اي رفتار مي­کند که در واقع متعلق به سايه، آنيما و آنيموس خود اوست و با دليل و برهان آوردن او را سرزنش مي­کند. معمولا در يک خانواده فردي سپر بلا مي­شود که از نظر تيپ شخصيتي متفاوت از ديگران است.يي

·          رقص/ حرکت درماني

يونگ از بيمار مي­خواست تا صحنه­اي را در ذهنش تصور کند و آنگاه آيينه­اي را روبروي بيمار مي­گرفت و از او مي­خواست تا با حرکات بدني آنرا اجرا کند و درمانگر آيينه به دست با حرکات بيمار راه مي­رفت. با اين روش بهتر به احساسات و عواطف بيمار پي­مي­برد و چگونگي برقراري رابطه با ديگران را به طور ملموس مشاهده مي­کند.

·          هنر درماني

يونگ از بيمار مي­خواهد تا آنچه را که در تخيل فعال و رؤياهايش مي­بيند را بر روي کاغذ نقاشي کند و يا از طريق ساختن مجسمه و روشهاي هنري ديگر آنها را نشان دهد. با اين روش هم مي­توان به مسائل و ضربه­هايي که در ناهشيار نهفته هستند به سطح هشياري آورده شود.

·          درمان با سيني شني

در اين روشييک جعبه­اي به ابعاد 3*20*30 پر از شن دراختيار بيمار قرار مي­دهند و از او مي­خواهند تا هر چيزي را که بخواهند آزادانه با آن بسازند. در اين شيوه درماني اين جعبه پر از شن دنيايي است که از طريق آن بيمار مي­تواند عقده­ها، درد، ضربه، خلقيات، هيجانات و احساسات ابراز مي­کند. در واقع با اين روش پلي به سوي ناهشيار مي­توان زد و در طي اين فرايند کودک يا بزرگسال مؤلفه­هاي تکامل نيافته منش خود را حل مي­کنند. در پايان درمان شاهد تغييرات چشمگيري در مناظر ساخته شده توسط بيمار مشاهده مي­شود و از مناظر سازمان­نيافته به ساختن مناظر يکپارچه روي مي­آورد. در پايان درمان، نمادهايي ظاهر مي­شوند که به شکل ماندالا هستند و و نشاندهنده عواطف مقدس مي­باشد. اين روش درماني براي کودکان مفيد است چون با بازيهاي آزاد رشد "من" و احساسات نهفته بازداري نشدهيآشکار مي­شود و در مورد بزرگسالان، آنها به دنياي دوران کودکي خود بازمي­گردند و بخشهاي گمشده شخصيت آنها دوباره زنده شده و باعث بهبود بيمار مي­شود.

·          تحليل کودک

اين نوع درمان مبتني بر اين نظريه است که خود کودکان هر آنچه را که براي فرايند طبيعي رشد و درمان لازم است را دارا مي­باشند که با فراهم آوردن محيطي امن و با همکاري و مشارکت وپشتيباني درمانگر نه تنها موجب بهبود کودک مي­شود بلکه با مداخلات مناسب مي­توان خانواده و موقعيت زندگي کودک را بهتر نمود. در طي فرايند درمان کودک مي­آموزد که تصاوير آرکي­تايپي بالقوه غالب خود را انساني و يکپارچه کند. درمان کودک مثل درمان بزرگسال است و از انواع مدلهاي کلامي و غيرکلامي استفاده مي­شود. کودک رؤياها، خيالپردازيها و ترسهايش را از طريق درمان با سيني شني، هنر درماني، مجسمه­سازي، ابزار و آلات موسيقي، رقص درماني و داستانها و اسطوره­هايابراز مي­کند.درمانگر محيطي امن فراهم مي­آورد تا کودک بتواند بهتر مشکلاتش را حل نموده، "من" خود را قوي و انعطاف­پذير کرده، خود را بيشتر پذيرفته و بتواند مستقل شده و عملکردش بهبود يابد.

·          استرس پس از سانحه

يونگ معتقد بود که پس از تجارب آسيب­زاي هولناک تغييرات زيستي و روانشناختي عميقي روي مي­دهد که بعدها مرتبا در رؤياها ي بيمار تکرار مي­شود تا آنجا که در ناهشيار تجربه آسيب­زا حل شود.پژوهشهاي پيشرفته در مورد بازماندگان جنگ، تجاوز جنسي، شکنجه و ساير موقعيتهاي رنج آوراز يافته­هاي يونگ حمايت کردند.

·          درمان پسيکوتيک

يونگ، روانپزشکي که طيف وسيعي از مشکلات ذهني شديد را درمان نمود. او يک الگوي و منطق دروني در بيان و خيالپردازيهاي پسيکوتيکها شناسايي کرد دريافت که بر شخصيت آنها عقده­اي که از واقعيت جدا شده و نيز تصاوير آرکي­تايپي که متعلق به ناهشيار جمعي مي­باشد، تسلط يافته است. يونگ معتقد بود که آشفتگيهاي پسيکوتيک منجر به تغييرات رواني- بدني و نيز تغييرات شيميايي در مغز مي­شود همچنين برخي اوقات مسموميتهاي بدني نيز پسيکوتيک ايجاد مي­کند. امروزه درمان پسيکوتيکها شامل گوش دادن به صحبتهاي بيمار است تا معاني و سمبولهاي نهفته در پشت آنها برملا شود تا تخيلات و دنياي ذهني دروني پسيکوتيکها کشف شود. گروه درماني، ايجاد محيط امن زندگي و هنردرماني مکمل رواندرماني و دارو به کار مي­رود. همه اينها به بيمار کمک مي­کند تا بتواند بهتر و با آرامش زندگي کند.

مترجم: علی شمالی

ميتوان گفت که فرد خوشبخت هيچگاه خيالپروری نمی کند و اين امر تنها مختص به انسان ناخشنودی است که احتياجات و خواسته هايش ارضاء نشده اند. اميال و خواسته های ارضاء نشده نيروی محرک خيال هستند.

هر خيالی به معنای نوعی ارضاء خواسته يا آرزوست و يا اصلاح واقعيتی که رضايتبخش نيست.
اميال و خواسته های برانگيزنده از تنوع گسترده ای برخوردارند و اين امر به جنس شخصيت خيالپرور، منش، مايه و محتواي زندگيش بستگي دارد. اين خواسته ها دو گروه اند: يا جاه طلبانه اند و باعث رشد و تعالي شخصيت، و يا جنسي اند.

در زن جوان تقريباً فقط اميال جنسي غلبه و سيطره دارند، چه جاه طلبي او عمدتاً صرف تلاش در تحصيل عشق مي شود. اما در نزد مرد جوان اميال خودخواهانه و جاه طلبانه در كنار اميال جنسي و در همراهي با آنهاست. همان طور كه خالق تابلوي محراب مقدس اغلب خود در گوشه اي از تصوير به چشم مي خورد، همانگونه نيز ميتوان در هر گوشه اي از دنيا در اكثر خيالات جاه طلبانه، زني را يافت كه شخص خيالپرور به خاطرش حاضر به انجام هر گونه اعمال قهرماني و نثار پيروزي و موفقيت خود به پاي اوست.

ترديدي نيست كه در هر دو جنس انگيزه هاي نيرومندي براي پنهان نگاه داشتن چيزي وجود دارد كه به زن نجيب تنها امكان تامين حداقل نياز جنسي، و به مرد جوان نيز مهار يا سركوب كردن ميزان بالايي از احساساتش را مي آموزد، عواطفي كه ميراث ايام پر ناز و نوازش كودكي است.

هدف اينست كه فرد با جامعه اي كه مملو از افراد پر مدعا و ظاهرساز نظير اوست، انطباق حاصل كرده و با آن همآهنگ شود. محصول فعاليتهاي خيالپرورانه، اين كاخهاي آسماني يا خواب و خيالات، را نميتوان منجمد و تغييرناپذير دانست، چه آنها از لابلاي مظاهر و جلوه هاي متغير زندگي به نرمي مي گذرند و با هر ارتعاش و نوسان زندگي، جلوه اي ديگرگونه مي يابند و از هر تاثير زنده و فعال ”برچسب زماني“ دريافت مي كنند.

...

فرد خيالپرور محتاطانه خيالات خود را از ديگران مخفي نگاه مي دارد، زيرا افشاء آنها را موجب شرمساري ميداند. از اين گذشته، حتي اگر مايل به ابراز و افشاء كردنشان نيز باشد، باز در بروز آنها با بي ميلي ديگران مواجه مي شود. تجربه اينگونه خيالات و شنيدنش در ما حس رمندگي يا نهايتاً سردي مي آفريند.

اما، آن هنگام كه نويسنده اي بازيهايش را بر ما آشكار مي كند، يا حكايتي نقل مي كند كه برآمده از خيالات و رؤياهاي خام اويند، ما نيز خود را غرقه در ميل يا خواستي قدرتمند مي يابيم كه به يقين در خود ما نيز حاوي سرچشمه هاي بسياريست. اين كه نويسنده يا هنرمند چگونه قادر به انجام چنين كاريست از مخفي ترين اسرار دروني اوست. فن و مهارتش در چيرگي بر احساس سردي و رمندگي برانگيخته شده در ما ـ احساسي كه به محدوديتهاي موجود ميان هر فرد با ديگران پيوستگي دارد ـ ناشي از هنر خلاق يا خلاقيت هنری اوست.

اين امر به دو شيوه انجام می شود: نخست اينکه او با کمک جابجاييها، تغييرات، حذف و پنهانكاري، به ماده خام خيالات خودخواهانه اش خصلتي معتدل مي بخشد، و در وهله دوم با ايجاد ميل و اشتياقي زيبايي شناختي در مخاطب، توليد و طرح خيالات خود را چون رشوه اي نصيب مخاطبش مي كند تا از اين رهگذر ما مخاطبان قادر به آزادسازي ميل و خواست بزرگتري در خويش گرديم كه ريشه در منابع روحي ژرفتري دارد. اميالي از اين دست را مي توان وسوسه انگيز يا مهيا كننده ناميد. به عقيده من، هر گونه ميل زيبايي شناختي كه هنرمند در ما مي برمي انگيزد حاصل همين ويژگي ميل يا خواست مهياكننده است. لذت واقعي ناشي از اثر هنري نيز برخاسته از انبساط و گشادگي فشردگيها و انقباضات روحي ماست.

نتيجه اي كه در كل ميتوان گرفت اينست كه ما با كمك هنرمند قادريم بي هر گونه احساس شرم و سرزنشي، از خيالات خودمان لذت ببريم.


نويسنده: زيگموند فرويد
مترجم: علی يوسفی شمالی

منبع: Studienausgabe, X. Fischer Verlag, p. 173-174, 177-179

است كه رشد شخصيت در تمام طول زندگي ادامه دارد و مراحلي را براي آن قائل مي­شود:

1.       كودكي[1] ": من" و "خود" در بدو تولد يكي هستند و در حالت ابتدايي هستند چون هنوز هويت يگانه­اي ندارند. در اين مرحله شخصيت كودك چيزي جز انعكاس شخصيت والدين نيست.

2.       بلوغ جنسي تا اوان بزرگسالي: به تدريج در طي فرايند تفرد يافتگي "خود" از "من" جدا شده و هويت مستقلي مي­يابد. تا قبل از بلوغ روان شكل قطعي خود را ندارد، اين دوره را يونگ "تولد روان" مي­نامد كه با مشكلات و نياز به سازگاري مشخص مي­شود.زماني كه نوجوان با درخواست­هاي واقعيت مواجه مي­شود، خيال پردازي­هاي دوران كودكي بايد پايان يابند. از سال­هاي نوجواني تا بزرگسالي به فعالبت­هاي آمادگي مشغول مثل كامل كردن تحصيلات،آغاز كردن يك شغل، ازدواج كردن و تشكيل خانواده هستيم. در طول اين دوره، تمركز بر روي دنياي بيرون است و هشياري غالب مي­باشد و در مجموع، نگرش هشيار عمده برونگرايي است. منظور از زندگي، رسيدن به اهداف مورد نظر و ايجاد جايگاهي موفق در جهان براي خود است. اوان بزرگسالي، هيجان­انگيز و چالشي است.

3.       ميانسالي: در اين دوره، "خود"يبه بالاترين تفرد يافتگي مي­رسد و به طور كامل از "من" جدا مي­شود. تغييرات عمده شخصيت بين 40-30 روي مي­دهد و اين دوره را زمان "بحران شخصيت" مي­داند. در نيمه اول زندگي تمركز بر واقعيت عيني و بيروني است در حاليكه در نيمه دوم تمركز بر دنياي ذهني و دروني قرار دارد، تمركز ازر بررونگرايي به درونگرايي و از هشياري با ناهشياري تعديل مي­شود. مهمترين فرايند در اين دوره فرايند تحقق بخشيدن به خود و شكوفا ساختن استعدادهاي بالقوه و نهفته مي­باشد و اگر در يكپارچه كردن هشيار با ناهشيار موفق شويم، در موقعيت دستيابي به سطح جديدي از سلامت رواني قرار مي­گيريم و فرايند تفرد يافتگي با موفقيت صورت مي­­گيرد.

4.       پيري: پيري در خور توجه زياد يونگ نيست. در اين دوره "خود" و"من" دوباره به هم نزديك شده و با هم يكي مي­شوند. در دوران كودكي ذهن طفل توسط ناهشياري پوشيده شده و سپس اندك اندك هشياري در لايه­هاي آن رسوخ كرده و بالاخره هشياري بر ذهنيت غلبه مي­كند. اما در پيري فرد كهنسال بتدريج در نهايت محو مي­شود.

 يونگ، به زندگي پس از مرگ اعتقاد دارد. او معتقد است كه مرگ نيز خود مرحله­اي از تفرد يافتگي است و چون در طول زندگي فرايند تفرد يافتگي به طور كامل صورت نمي­گيرد و پس از مرگ به گونه ديگر ادامه مي­يابد.

يونگ، هشت نوع تيپ روان شناختي را درنظر مي­گيرد كه عملكردهاي انواع تيپ­ها؛ هيجانيبه ما مي­گويد، چيزي وجود دارد؛ تفكر به ما مي­گويد كه آن چيز چيست؟ و احساس به ما مي­گويد آن چيز مقبول است يا نه؟ و بينش به ما مي­گويد كه آن چيز از كجا آمده و به كجا مي­رود؟، و اختلاف ويژگي عملكردها به ادغام و تركيب برونگراي و درونگرايي وابسته است. هر شخص هم درونگراست و هم برونگرا ولي به يك نگرش بيشتر از ديگري گرايش دارد، همينطور به يكي از عملكردها بيش از ديگري تمايل دارد كه آنرا عملكرد اصلي گويند و سه عملكرد ديگريعملكرد امدادي يا جنبشي نام دارد كه در خدمت عملكرد اصلي قرار دارد و هيچ استقلالي از خود ندارد. تفكر واحساس هر دو عملكردهاي منطقي و عقلاني هستند و به مخالفت با هم گرايش دارند، همينطور دو كنش نامعقول هيجان و بصيرت كه در نتيجه هيچ يك از اين دو جفت نمي­توانند عملكرد جنبي يكديگر باشند.

تيپ­هاي روان شناختي از ديد يونگ شامل:

·          تيپ برونگراي متفكر[1]

 افرادي منطقي، عيني و در عين حال متعصب هستند، مستبد و سلطه­جو در خانواده، ترديد و دودلي در مورد معتقدات خويش و حس وظيفه­شناسي بالا از خصوصيات اين افراد مي­باشد.. اين افراد به طور جدي بر طبق قوانين جامعه زندگي مي­كنند و در پي درك و فهم پديده­هاي طبيعي و قانونمند كردن آنها هستند و تمايل به سركوب نمودن احساس­ها و هيجانات خود را دارند و از اين رو از ديد ديگران افراد بي­احساس، مردم­گريز، و حتي مغرور و متكبر توصيف مي­شوند. نمونه اين افراد داروين[2] و انيشتين[3] هستند. ليبيدو متمركز بر بيرون و انديشه درباره امور و اشياي خارجي، احترام به منطق چون نتايج حقيقي آن مبتني بر معلومات عيني است. از ديدگاه خود معمولا طراح خوبي براي مسائل زندگي هستند.ياز هيجانات و تكانه­هاي عاطفي و ارتباطات دوستانه مبتني بر علاقه قلبيياجتناب مي­ورزند. اگر سركوبي احساسات و عواطف بسيار شديد باشد، به مجراهاي غيرمستقيم، انحراف­آميز روي مي­آورند و ممكن است در مواردي به اشخاصي چون "دكتر جكيل"[4] تبديل شوند كه شخصيت­شان به تناوب به هيولايي روان شناسي مبدل مي­گردد.

·          تيپ درونگرا ي متفكر[5]

از خصوصيات بارز آنها لج­بازي، بي­تفاوتي، سهل­انگاري، تكبر، آزار دادن ديگران و كناره­گيري از اطرافيان – كه به علت احساس برتري نسبت به آنها است – مي­باشد. تمركز ليبيدو بر درونيبوده و علاقه وافر به جهان درون داشته و از برخورد با اشيا و امور عينييبيزار هستند. به دليل اشتغال ذهنييبا واقعيات دروني، از ارتباط با امور خارجي غافل مي­مانند و در نظر ديگران غيرنرمال هستند. بيشتر به انديشه­ها علاقمندند تا مردم و با ديگران به خوبي كنار نمي­آيند و در انتقال افكار مشكل دارند. بيخبر از عملكرد و انديشه ديگران هستند و لذا در ارتباطات اجتماعي خود منفعل و كمرو مي­باشند. روابط اجتماعي محدود و پايبندي اندك به اعتقادات اجتماعي مرسوم دارند. اين افراد به جاي احساسات بر تفكر تمركز داشته و قضاوت معقول ضعيفي دارند . جمع­آوري حقايق بيروني در نظر اين افراد صرفا به به دليل اثبات ادعاي نظريه و انديشه­هاي دروني آنان است و نه به خاطر خود حقايق آنچنان كه است. . چنين اشخاصي مثلييكيفيلسوف و يا روان شناس هستي­گرا[6]مي­ماند كه در جستجوي درك و فهم واقعيت وجود خويش هستند. البته در صورت افراط كردن، روابط­شان با واقعيت قطع شده و مبدل به فرد اسكيزوفرنيك مي­شوند. اين افراد تمايل دارند تا آنها را تنها بگذارند تا بتوانند به افكار و تخيلات خويش بشتر بپردازند و برايشان مهم نيست كه چقدر اين افكار براي ديگران پذيرفته باشد و به همين دليل فردي بي­عاطفه و غيرصميمي به نظر مي­رسند. البته ممكن است پيروان خيلي مخلصي هم پيدا كنندكه از نظر اخلاقي شبيه به خودشان هستند در صورت افراط ممكن است به سوي هر نوع جنوني سوق داده شوند.

·          تيپ برونگراي عاطفي[7] (احساسي)

عاطفي، حساس و معاشرتي هستند. در روابط شخصي به مناسبترين وجه عمل كرده و سعي دارند بر مبناي قضاوتي كه از عوامل بيروني به دست مي­آورند، عمل كنند. پايبند به رسومات و ارزش­هاي سنتي هستند. اكثريت اين گروه را زنان تشكيل مي­دهند. غالبا ذوق سرشاري در اوضاع و موقعيت­هاي خاص زندگي دارند و در نظر عموم مناسبترين زنان در زندگي زناشويي هستند. معمولا ميزبان، خوشرو، سازگار و خالصانه رفتار مي­كنند ولي در صورت افراط، رفتارهايشان ساختگي مي­گردد و نوعي احساس تظاهر در ديگران برمي­انگيزند. با تغيير در موقعيت­ها، عواطف آنها نيز به سرعت تغيير مي­كند. تمايلاتي بوالهوسانه دارند. از خصوصياات برجسته اين افراد معاشرتي، هم­جوش، احساساتي، پرشور و عاطفي، متظاهر و خودنما، عبوس و بدخلق، بي­حوصله و ترشرو هستند. به همان سرعتي كه عاشق ديگران مي­شوند، با اندك ناملايماتي كينه فرد را به دل مي­گيرند. مطابق با آخرين مد روز هستند. در مجموع، حال چنين افرادي نشأت گرفته از مقتضيات بيروني مي­باشد نه يك امر قائم دروني خود و بر اساس چنين عملكردي است كه كنش حسي آنها به خاموشي مي­گرايد.

·          تيپ درون­گراي عاطفي[8] (احساسي)

تودار، خوددار وبا اين حال قادر به داشتن عواطف عميق هستند. برعكس تيپ برون­گراي عاطفي، عواطف خويش را از دنياي بيرون پنهان مي­دارند. به علت تمايلات قوي درون­گرايي، معمولا تحت نفوذ عوامل ذهني بوده و لذا با برون­گرايان دوست­داشتنييو اجتماعي متفاوتند. در عين خودمداري به دليل نگرش احساسي خود نوعدوستند. اين تيپ بيشتر در زنان ديده مي­شود. ليبيدوي احساسي به طرز پنهاني متوجه فرزاندان­شان مي­گردد و چنين محبتي در شرايط دوري و يا بيماري فرزندش به صورت رفتاري خود رايآشكار مي­سازد.ياز خصوصيات برجسته آنها ساكت بودن، غيرقابل دسترسي بودن، بي­تفاوتي و مرموز بودن است. اغلب آنها مبتلا به حالت ماليخوليايي يا افسردگي هستند اما داشتن حالت آرامش را به ديگران القا مي­كنند. به دليل عدم توان در اجراي نقش­هاي اجتماعي و يا اجباري در نظر ديگران شبيه شخصيت­هاي اسكيزويييد هستند وليكن اين افراد توانايي بالايي در ايجاد حلقه­هاي دوستانه دارند و معمولا دوستاني قابل اعتماد را برمي­گزينند. در واقع، آنها عواطفي ژرف و پرحدت دارند كه گاه­گاهي به شكل طوفان­هاي عاطفي، فوران نموده و دوستان و اقوام­شان را شگفت­زده مي­كند.

·          تيپ برون­گراي هيجاني[9] (حسي)

اجتماعي، لذت­جو و انعطاف­پذيرند. افرادي سرسخت و اهل عمل هستند؛ ولي به مباني زيربنايي كار ندارند. غالبا اشيا و امور را آنچنان كه هست به تجربه درمي­آورنديو در آزمون آنچه هست، عوامل تخيل، تصور، انديشه و شهود هيچ دخالتي ندارد. صرفا آنچه را در ميدان حسي­شان ظاهر مي­گردد، استنباط مي­كنند و طبعي غير استدلالي دارند چون ممكن است يك شي واحديدر زمان­هاي گوناگون استنباطات متفاوتي را در اين افراد پديد آورد كه همه را منطقي مي­انگارد. در عين حال، اين اشخاص مي­توانند موجوداتي نفساني بيشتر جسماني و شهواني، لذت­جو و دوستدار دلهره و هيجان هم باشند. عواطف اين افراد سطحي است. در موارد افراطي يا نفس­پرست مي­شوند و يا شديدا متظاهر به حساسيت در برخورد با زيبايي هستند. به دليل تمايلات نفساني­شان به انواع مختلف اعتياد، انحرافات و يا هر نوع اجبارگرايي ديگر گرايش دارند. تمركز اين گروه بر لذت و شادي و جستجوي تجربه­هاي جديد است. افرادي سرحال، سرزنده و خوشگذران هستند و سعي دارند، تمايلات لذت­جويانه خود را در روند تجارب حسي جستجو كنند و به نوعي آنها را مي­توان معتقد به فلسفه اصالت لذت[10] دانست. اين تيپ شخصيتي را بيشتر در مردها مي­توان مشاهده كرد. با انواع مردم و شرايط متغير خود را وفق مي­دهند و تمايل به اجتماعي بودن و لذت­بردن از زندگي دارند. تنزل نظامات اخلاقي خوشگذرانه برون­گرايانه جنبه منفي آنها است.

·          تيپ درون­گراي هيجاني[11] (حسي)

در ظاهر خونسرد، خوددار، انفعالي و مطيع و صبور هستند و ابراز عقايدشان را فقط از طريق هنر مي­دارند.

·          تيپ برون­گراي بينشي[12] (شهودي)

از خصوصيات اين تيپ خلاق و قادر به برانگيختن ديگران، دمدمي مزاج، بوالهوسي و بي­ثباتي و تزلزل شخصيت است. اين اشخاص در جستجوي كشف امكانات جديد در دنياي خارج هستند و پيوسته از يك موقعيت به موقعيتي ديگر مي­روند و نيز هميشه به دنبال تسخير دنياي نوين هستند، قبل از آنكه هنوز دنياي قديم يافته باشند. بر عكس دسته قبلي كه فقط آنچه را در ميدان حسي است مي­بينند، اينها امكانات و قواي نهفته در شي را هم استنباط كرده و در شكل گشتالتي و وحدت­يافته درمي­يابند. چون مرتب در جستجوي يافتن ارتباط نهفته بين پديده­هاي بيروني هستند به محض كشف، آن قضيه جذابيت خود را از دست مس­دهد و چنانچه به هدف خود براي كشف نايل نشوند، طبق نظريه آلپورت از حركت تكاملي خود بازمي­مانند. اين افراد دوستاني غير قابل اعتماد هستند و از روي بلاهت يا ناهشيار به ديگران لطمه مي­زنند. اين اشخاص به سرگرمي­هاي خانگي مثل باغباني، كاردستي، شطرنج، كلكسيون و... روي مي­آوردند، ولي به زودي از همه آنها زده مي­شوند. به همين دليل حفظ يك شغل ثابت برايشان دشوار است. چنين شخصي همواره مي­كارد ولي هرگز درو نمي­كند و زندگي خود را در راه امكانات به هدر مي­دهد. نگرش شهودي آنها را مستعد آينده­نگري كرده و هدف آنها دست­يابي به موفقيت محال است. ارتباطات شخصي و اجتماعي آنها كم است. وابستگي هيجاني به زني را دشوار مي­يابد و خانه برايش زنداني است اما زندگي با چنين شخصي هرگز تيره و كساد نمي­شود. به آيين و اعتقادات موجود در جامعه پايبند نمي­باشند.

درون­گراي شهودي[13] (بينشي)

بيشتر در ارتباط با ناهشيار جمعي است تا واقعيت رومره. رؤياهاي پيامبرگونه دارد و خود را منجي بشر و حامل وحي مي­دانند مي­توانند ايجاد تشكيلات عقيدتي همراه با خود دهند. اگر كانال جامعه پسندي براي هماهنگي با تخيلات خود با تجارب زندگي واقعي نيابند، دچار توهم شده و افراط در آن به صورت هذيان­هاي پارانوييدي درمي­آيد و به نظر ديوانه مي­رسند كهواقعا هم ديوانه مي­شوند. غالبا از تجارب رواني خود حرفي نمي­زنند لكن خود از ادراك دروني خرسند به نظر مي­رسند. چنين اشخاصي از نظر دوستان­شان به مثابه معما، و از نظر خودشان يك نابغه ناشناخته و كشف­نشده تلقي مي­شوند. نمونه كامل اين تيپ هنرمندان هستند. البته خيالبافان، موهوم­پرستان و مجانين نيز جزء اين دسته هستند.

شكل 2-1- هشت تيپ روانشناختي كاريونگ

هر يك از هشت تيپ شخصيتي به نمو و توسعه نوع معيني از روان نژندي يا روان پريشي گرايش دارند؛ تيپ برون­گراي عاطفي به حمله عصبي، تيپ درون­گراي عاطفي به ضعف اعصاب كه شامل خستگي، كوفتگي و كمبود انرژي است، تيپ­هاي هيجاني به هراس بيمارگونه و وسواس­هاي گوناگون گرايش دارد. اين آسيب­ها ناشي از سركوب­هاي شديدي هستند كه خودشان عموما تحت فشارهاي مفرط اجتماعي به وجود مي­آيند.

در پژوهش مربوط به رؤياها و برسي وقوع آركي­تايپ­ها از آزمودني خواسته شد تا جديدترين، واضح­ترين و قديمي­ترين رؤياي خود را به ياد آورند (كان[14] و دوندري[15]، 1986). از آنها خواسته شد تا به مدت دو هفته به محض اينكه از خواب بيدار شدند، رؤياي شب قبل را يادداشت كنند. به آزمودني­ها سنخ­نماي مايرز- بريگز نيز داده شد. نتاج به دست آمده نشان داد ككه درنگراها با احتمال بيشتري از برونگراها رؤياهاي روزمره را كه ربطي به آركي­تايپ ندارد و تيپ شهودي بيشتر از تيپ حسي رؤياهاي آركي­تايپ­ها را به خاطر آوردند. اشخاصي كه در روان­رنجوري نمره بالايي گرفتند از آنهايي كه نمره كمي در اين مقياس كسب كرده بودند رؤياهاي آركي­تايپ كمتري را ياد­آوري كردند. اين يافته­ها با نظريه يونگ موافق بودند.

نكته مهمي كه در بهداشت رواني اهميت دارد، ازدواج با تيپ­هاي شخصيتي ديگر است. لزوما ازدواج با تيپ­هاي متضاد و مكمل موجب خوشبختي نمي­شود، عاشق شدن و فقط تلاش براي رسيدن به فرديمورد نظر كه هيچ تناسخي با ما ندارد و با اين فكر كه بعد از ازدواج او را تغيير خواهيم داد، از نظر يونگ "امري محال" است. از نظر يونگ بهترين دوستي­ها و موففقترين ازدواج­ها بين دو فردي كه تقريبا به طور كامل تفرد يافته­اند، يعني در حالتي كه هر دو گرايش ويهر چهار كنش مربوطه هر دو شخصيت، رشد و تكامل يافته­ باشند .

تعامل ميان ساختارهاي شخصيتي به سه صورت است:

1-       تعامل ساختاري: يك ساختار جبران ضعف ساختار ديگري را مي­كند. مثلا پس از يك دوره طرز رفتا رشديدا برونگرايانه متدوال است كه يك دوره طرز رفتار درونگرايانه پبش خواهد آمد و بدين ترتيب، ضمير ناهشيار عيوب و نقايص ساختار شخصيت را جبران مي­كند.

2-       تعامل تركيبي: معتقد به وجود تضادها در هر بخش از شخصيت است. مثل تضاد بين پرسونا و سايه، پرسونا و آنيما، آنيما و سايه و درونگرايي با برونگرايي.

3-       ايجاد وحدت و يگانگي تضادها: يونگ آنرا "كنش افضل" ناميد كه اين كنش فطري منجر به رشد و تشكيل شخصيتي متعادل، نظام­يافته، كامل و يكپارچه مي­انجامد.

در روان شتاسي، يونگ به طوركلي "شخصيت" را "روان" مي­نامد كه در اصل به معني "روح"[2]و يا "جان"[3]و "نفس" است. يونگ در جلد نهم مجموعه آثارش[4]نوشته است: "روان شناسي نه بيولوژي (زيست شناسي)، نه فيزيولوژي ونه هيچ علم ديگري است؛ روان شناسي، دانش روان است".

يونگ سه سطح از روان را از يكديگر تفكيك مي­سازد: "هوشياري"[5] ، "ناهشيارشخصي"[6]و "ناهشيار جمعي"[7] .

يونگ، آن بخش از ذهن را كه فرد به طور مستقيم بدان دسترسي دارد را هشياري مي­نامد كه خيلي زود و حتي قبل از تولد نيز ظاهر مي­شود. هشياري آگاهانه با بكارگيري چهار كنش ذهني[8] كه يونگ آنها را فكر كردن [9](تفكر)، احساس كردن[10](داشتن عاطفه)، حس كردن[11](تشخيص دادن) و بينش داشتن[12](فراست) ناميده بود كه روزانه در حال روييدن و افزايش است. البته يك فرد از يك كنش بيشتر از ساير كنش­ها بهره مي­گيرد و از تمام كنش­ها به يك ميزان استفاده نمي­برد و بر همين اساس سيرت[13] فرد مشخص مي­شود. براي مثال فردي كه به طور عمده فكر مي­كند از فردي كه بيشتر احساسي است، متمايز مي­گردد. علاوه بر اين چهار كنش، دو نگرش نيز وجود دارد كه جهت گيري آگاهانه ذهني را مشخص مي­سازدكه اين دو نگرش شامل برون­گرايي[14] يعني آگاهي نسبت به دنياي بيرون و درون­گرايي[15] آگاهي به دنياي درون است.

 فرايندي كه شخص توسط آن خود را شناخته و از ديگر افراد مجزا مي­شود، در روان شناسي تحليلي يونگ آنرا تفرد[16] مي­داند، كه به معناي جريان و روند آماده ساخته شدن يك فرد و متمايز شدن شخصيت اوست. هدف تفرد، شناخت خود تا بالاترين سر حد امكان و آگاهي بر خويشتن است كه امروزه اين عمل بسط و گسترش دادن آگاهي است.

 تفرد و آگاهي در تعامل با يكديگر براي پيشبرد رشد شخصيت در تكاپو هستند، يكي بدون ديگري نمي­تواند كارش را درست انجام دهد. براي مثال اگر ما به جهان درون خود آگاهي نداشته باشيم، چگونه مي­توانيم فردي تفرد يافته باشيم. از اين تعامل تفرد و آگاهي مؤلفه جديدي كه يونگ آنرا ضمير[17] مي­نامد، حاصل مي­شود كه شامل دريافت­هاي آگاهانه، خاطرات، تفكرات و احساسات است. با آنكه ضمير بخش كوچكي از تماميت روان را اشغال مي­كند وليكن نقش دروازه­بان هشياري را ايفا مي­كند و از ورود يك عقيده يا احساس نامطلوب به ضمير جلوگيري به عمل مي­آورد، بنابراين از اين جهت نقش كليدي و حياتي را ايفا مي­كند.

1-       اصل اضداد[19]: او به وجود اضداد در انرژي فيزيكي اشاره كرد مثل گرما-سرما؛ ارتفاع-عمق. در مورد انرژي رواني نيز همين اصل صدق مي­كند، هر ميل يا احساسي ضد خود را دارد. اين تضاد و تعارض بين قطبيت­ها برانگيزنده اصلي كل رفتار و توليد كننده انرژي است. هر چه تعارض بين قطبيت­ها بيشتر باشد، انرژي توليد شده بالاتر است.

2-       اصل هم­ارزي[20]: انرژي مصرف شده براي بوجود آمدن يك حالت از بين نمي­رود بلكه به بخش ديگر شخصيت منتقل مي­شود. اگر علاقه خود را به يك نفر يا يك رشته مطالعاتي يا سرگرمي از دست بدهيم، اين امرژي به ناحيه جديدي جابجا مي­شود. انرژي رواني كه موقع بيداري صرف فعاليت­هاي هشيار مي­شود، زمان خواب به رؤياها منتقل مي­شود. البته ناحيه جديد بايد به همان اندازه مطلوب و جذاب باشد.:

3-       اصل انتروپي[21] : به عمل مساوي كردن اختلاف­هاي انرژي اشاره دارد. مثلا اگر يك شي داغ در تماس مستقيم با يك شي سرد قرار گيرد، گرما از شي داغتر به شي سردتر مي­رود تا حرارت هر دو يكسان و متعادل شود. يونگ، اين قانون را در مورد انرژي رواني نيز بكار برد و پيشنهاد كرد كه در شخصيت گرايش به سوي توازن و آرامش وجود دارد. اگر دو ميل يا عقيده از نظر شدت يا ارزش رواني، تفاوت زيادي با هم داشته باشند، انرژي از آنكه قويتر است به آنكه ضعيفتر است مي­رود. ولي هرگز توازن وآرامش واقعي حاصل نمي­شود چون در آن­صورت شخصيت انرژي رواني وجود ندارد. قرينه روان شناختي اصل انتروپي، "خويشتن" است چون "خويشتن"آركي­تايپ است كه وظيفه­اش پيوستگي و يكپارچه­كردن ساختارهاي گوناگون شخصيت است.

پرسونا[22]: نقاب يا نماي خارجي كه شخص در انظار عمومي به نمايش مي­گذارد، به اين منظور كه با معرفي خود تأثير مطلوبي بر جاي گذارده و باعث شود كه جامعه او را موجود قابل قبولي بشناسد. پرسونا براي ادامه حيات و بقا ضروري است و موجب مي­شود حتييبا اشخاصي كه مورد علاقه ما نيستند، دوستانه و تفاهم­آميز رفتار كنيم و مي­تواند در كسب و نيل به دستاوردها و موقعيت­هاي شخصي راهبر ما باشد، در عين حال هر فرد مي­تواند بيش از يك نقاب داشته باشد.مثلا در خانه ، در محل كار و با دوستان خود از نقاب­هاي مختلفي استفاده مي­كنيم. از ديد يونگ، براي موفقيت در كار و زندگي­مان پرسونا لازم است. اگر كسي بيش از اندازه شيفته و درگير نقشي شود كه بازي مي­كند و ضمير او منحصرا با اين نقش هم هويت شود، ديگر بخش­هاي هويت او با فشار كنار زده خواهند شد، با طبيعت خود بيگانه و تحت تسلط پرسونا مي­شود.تطبيق هويت ضمير به پرسونا را "تورم"[23] نامند.

آنيما[24]و آنيموس[25]: پرسونا، سيماي بيروني فرد است در حالي­كه آنيما، سيماي دروني زنانه در مردها و آنيموس، سيماي دروني مردانه در زن­ها است. هر مردي در درون خود تصويري ابدي از زن به همراه داد، البته نه تصويري از اين يا آن زن خاص بلكه تصويري از زن مطلق كه اساسا ناهشيار است كه اجداد ما از جنس زن داشته­اند و برعكس. يونگ، آن را يكي از دليل عمده احساسات شديد ما در جذب شدن يا بيزازي از شخص بخصوصي است كه يكدفعه و خودبخود صورت مي­گيرد. اولين فرافكني آنيما بر روي مادر است و نيز آنيموس بر روي پدر است. دليل عاشق شدن مردها آنست كه زن مورد علاقه­شان مطابق با تصوير آنيماي آنهاست و دليل نفرت از زن اين است كه مغاير با تصوير آنيماي ناهشيار آنهاست، عين همين مطلب راجع به آنيموس صدق مي­كند. البته اينكه هر مردي عاشق زني شود، دلايل متعددي دارد كه تمام اين دلايل ثانوي و فرعي هستند چون از قبل دلايل مقدماتي و عمده در ضمير ناهشيار تعيين شده­اند.

يكي از نتايج اين عدم توازن بين پرسونا با آنيما و آنيموس منجر به شورش اين دو شود و شخص عكس العمل شديدي و افراطي نشان دهد، مثل مردان "مبدل­پوش"[26] و همجنس­بازان زن صفت و حتي احساس هم هويتي مرد با آنيماي خود تا آن حد پيش برود كه شخص بخواهد، تحت درمان هورموني قرار گيرد و متحمل جراحي عضو تناسلي شود.هم آنيما و هم آنيموس بايد ابراز شوند ئ گرنه اين جنبه ما رشد نمي­كند و نهفته مي­ماند و شخصيت يك طرفه خواهد شد و در مواردي نابهنجاري ايجاد مي­كند.

سايه[27]: آنيما و آنيموس، فرافكني يا تجلي يك جنس بر روي جنس مخالف بوده و مسئول چگونگي روابط بين جنسيت­ها است ولي سايه، معرف و نماينده جنسيت خود شخص است و بر روابط شخص با دوستان و همجنسانياثر مي­گذارد و تحت كنترل دارد. سايه قدرتمندترين الگويي است كه يونگ معرفي كرده است و غرايز بنيادي و ابتدايي را شامل مي­شود ونسبت به بقيه آركي­تايپ­ها ريشه عميقتري داشته و اساس طبيعت حيواني بشر را دربردارد. سايه به علت ريشه­هاي به غايت عميقي كه در تاريخ تكاملي دارد و در عين حال، پرقدرت­ترين و خطرناك­ترين آركي­تايپ است.

خود:[28] آركي­تايپ مركزي ناهوشيار جمعي كه ايجاد وحدت و يگانگي سازماندهي كرده و ديگر آري­تايپ­ها را به طرف خود مي­كشد و موجب تجلي­شان در عقده و ضمير هوشيار مي­شود. ايجاد احساس ثبات و يكتايي مي­كند. وقتي شخص احساس هماهنگي بين خودش و دنيا دارد وظيفه­اش را خوب ايفا كرده ولي زمانيكه پكر و بي­حوصله است، خود به وظيفه­اش عمل نكرده است.

انرژي رواني[29]

در سال1957 هنگامي که کارل گوستاو يونگ 82 سال از عمرش مي­گذشت با همکاري منشي شخصي­اش "آنيلا يافه[1]" شروع به نگارش شرح حال خود کرد و نتيجه ان در سال 1961 (سال وفات يونگ) تحت عنوان "خاطرات.خواب.رؤياها وبازتاب انديشه­ها[2]" به چاپ رسيد.

کارل گوستاو يونگ که به ياد نام پدربزرگ برجسته اش که استاد علوم پزشکي در دانشگاه بازل بود-نام­گذاري شده بود. در روز 26 ژوئيه سال 1875 (4مرداد 1254 هجري شمسي) در دهکده کسويل[3] واقع در ايالت تورگووي[4]، از ايالت هاي آلماني زبان واقع در شمال سوئيس واقع در کناردرياچه کنستانس[5] ونزديک آبشارمعروف راين[6]درخانواده­اي روحاني چشم به جهان گشود.

پدرش ژان پل آشيل يونگ[7]، کشيش پروتستان وتحصيل کرده بود که بضاعت چنداني نداشت و آشکارا ايمانش را ازدست داده واغلب بدخلق وتندمزاج بود.مادرش ازاختلالات هيجاني رنج مي­برد و رفتاري متلون وغيرقابل پيش­بيني داشت: دريک لحظه ازکدبانويي خوشحال به ديوي جادوگرتغييرحالت مي­داد که زيرلب حرف­هاي بي­ربط مي­زد.

زماني که يونگ بيش از شش ماه نداشت، پدرش براي انجام ماموريتي، به کليسايي در لوفان[8] –دهکده کوچکي واقع در کناره رود راين- منتقل گرديد. در آنجا بود که مادر يونگ –احتمالا به دليل مشکلات زناشويي- به اختلالات عصبي دچار شد، تا آنجا که مجبور شدند براي چندين ماه او را بستري کرده و سرپرستي کارل کوچک را به يک عمه پير ونديمه فاميلي سپردند. در آنجا بود که عمه يونگ براي اولين بار مناظر مهيب، شکوهمند و پر عظمت آلپ[9] را از فراز قلمروي کشيشان به او نشان داد.کوهستان هاي آلپ، طوري کارل را شيفته خود نمود که او پافشاري مي­کرد فورا آنها را از نزديک ببيند؛ لکن عمه او موفق شد که او را ترغيب کند تا مدتي اين سفر را به عقب بياندازد. کوه ها، درياچه ها، و رودخانه ها؛ هميشه مسکن و ماواي طبيعي کودکان سوئيس بوده و هست. يونگ يک بار اظهار کرد؛ "بدون آب هيچ کس قادر به زندگي کردن نخواهد بود." و بعدها عليرغم توسعه وترقي فوق­العاده خرد و روشنفکريش هميشه خود را به طبيعت نزديک نگه مي­داشت.

کليساي محلي بعدي و نيز آخرين ناحيه­اي که خانواده يونگ به آنجا عزيمت کرد، دهکده­اي در جوار رودويز[10] –که کلاين­هونينگن[11]- نام داشت.

هنگامي که يونگ يازده­ساله شد، او را از مدرسه محقر دهکده به دبستان بزرگي در شهر بازل[12] انتقال دادند که در آنجا با بزرگ­زادگان اشرافي همکلاس شد که به شدت به آنها حسادت مي­ورزيد و در آنجا بود که براي اولين­بار احساس شفقت و دلسوزي تازه­اي نسبت به پدرش پيدا کرد که تا بدان زمان اين احساس برايش ناشناخته بود.تا آن موقع هيچ درک نکرده­بود که پدرش تا چه حد فقير بوده­است.

از سن 16 سالگي مسائل مذهبي و معماهاي غيرقابل حل آن، به مرور جاي خود را به علايق ديگر دادند؛ به خصوص فلسفه، ابتدا افکار فيلسوفان يوناني توجه­ يونگ را به خود جلب کرد. لکن بعدها شوپنهاور[13] به­دليل آنکه جرأت اقرار به جنبه­هاي ناخوشايند مخفي انسانيت را داشت، فيلسوف محبوب او شد. در­طي اين دوره از شخصي کم­حرف و بدگملن به موجودي مهاجم و پرحرف تبديل شد.

نکته مهمي که بايد بدان توجه داشت اين است که روابط پدر و مادر و محيط خانوادگي و تربيتي يونگ به­گونه­اي بوده است که از اوان کودکي، اندک­اندک، زمينه تعلق خاطر به زندگي دروني و مکاشفه­اي و امور شهودي[14] در وي شکل گرفت. هرگاه يونگ از تندخويي­هاي پدر آزرده­خاطر مي­شد يا از تندرستي آسيب­پزير مادر رنج مي­برد، به آدمک سنگي کوچکي که آن را مخفيانه نگه­داري مي­کرد، پناه مي­برد و ساعت­ها با آن راز و نياز مي­کرد. اين آدمک، محرم دنياي دروني او بود.

مدت کوتاهي پس از اين واقعه، يونگ شروع به حضور در جلسات احضار ارواح و حروف متحرک روي ميز و غيره کرده که يکشنبه­ها در منزل يکي از اقوامش برگزار مي­شد. دلبستگي او به امور پوشيده و مکتومه هرگز تقليل نيافت؛ و حتي براي رساله پزشکي خود، رفتار و وضع دخترکي 15 ساله را که در جلسات اين فاميل نقش رابط[15] را ايفايمي­کرد، مورد تحقيق و برسي قرار داد. اين پديده­هاي سحرآميز، درجلب او به روان­شناسي و روان­درماني بسيار سودمند بودند. ولي اين علاقه با بازگشت به دانشگاه و خواندنيمتن يک کتاب درسي در مورد روان ­پزشکي از کرافت ابينگ[16]براي امتحان تخصص مؤثر بود. در بخش مقدمات اين کتاب جمله­اي تحت عنوان "روان­ پريشي، بيماري شخصيت است" مثل صاعقه­اي يونگ را گرفت و فورا دريافت که روان ­پزشکي رشته­اي است که سرنوشت برايش مقدر نموده است. بدين ترتيب، يونگ در 24 سالگي بالاخره رشته مورد علاقه­اش را که روان ­پزشکي بود، را شناخت. از آنجا که در آن زمان روان ­پزشکي رشته­اي عبث به شمار مي­رفت، اساتيد به يونگ به ديده تحقير مي­نگريستند که چرا رشته خوش آتيه­اي چون پزشکي را فدا کرده است.

يونگ براي آشنايي با دوره تخصصي منتخبش، خودش را به مدت 6 ماه در بيمارستان يوگرهولزلي[17] که در آن زمان يوگربلولر[18]مدير آن بود و به لحاظ معالجات رواني، شهرت جهاني داشت، خود را منزوي کرد.کارش در آنجا مشاهده بيماران و مطالعات وسيع و گسترده در نوشتجات روان­کاوي بود.در صفحه 114 کتاب "خاطرات، رؤياها، بازتاب­ها و انديشه­ها"مي­نويسد: "در آنچه که بر علاقه من حکم­فرمايي مي­کند و در آتش جوابش مي­سوزم، پژوهش در مورد اين سؤال است که واقعا در افکار يک بيمار رواني چه مي­گذرد؟" او نه تنها مطالب بسياري را از بلولر آموخت. در همين زمان بود که در آزمايشگاه پژوهشي[19] خود که در کلينيک بيمارستان يوگرهولزلي بود براي تحقيق بر روي ذهنيات بيماران رواني تأسيس نموده بود، موفق به ابداع آزمون تداعي معاني لغات[20]شد که شامل ارائه نمودن مجموعه­اي از لغات به آزمودني است و با شنيدن هر واژه، اولين کلمه­اي که به ذهنش مي­رسد را بيان کند. اگر شخص در واکنش به کلمه­اي بي­جهت ترديد کند و يا هيجان­هايي از خود بروز دهد، اين نشان­دهنده آن است که آن کلمه با آن چيزي که يونگ "عقده" مي­نامد، برخورد کرده است. اين اطلاعات که در مقالات علمي آمريکا به چاپ رسيد، باعث شهرت يونگ در ايالات متحده شد" و در نتيجه در سال 1909 براي تدريس آزمون تداعي معاني کلمات _ مطالعات مربوط به آن را که با همکاري لودويگ­ بينزوانگر[21] به نتايج قابل توجهي در اين زمينه نايل گردد و در همين سال 1905 مقاله­اي با عنوان "در باب تشخيص واقعيات از لحاظ روان شناختي[22]" را نگاشت _ به دانشگاه کلارک[23]در ماساچوست[24]دعوت شد. چند سالي را هم در پاريس تحت نظر روانکاو بزرگ فرانسوي پيرژانه[25]آموزش ديد.اما زيگموند فرويد بالاترين تأثير را بر افکار يونگ داشت. کتاب "تعبير خواب و رؤيا"[26]اثر فرويد در سال1890 به چاپ رسيد و در سال 1900 که به دست يونگ رسيد آن را بارها مطالعه کرد. او در مورد اين کتاب گفت :"منبع اشراق براي کليه روانکاوان جوان است".

يونگ در سال 1903 با اماراشنباخ[27]ازدواج کرد و اما تا زمان مرگش 1955 در کارهاي يونگ با او همکاري کرد. در سال 1905، در سن 30 سالگي، يونگ تدريس­کننده روانکاوي در دانشگاه زوريخ و طبيب ارشددر کلينيک روانکاوي شد. او همچنين به اداره مطب خصوصيش پرداخت که آنچنان بسطي يافت که وي مجبور به لغو بعضي از قرارملاقات­ها مي­شد. او تا سال 1913 به تدريس روان­شناسي، آسيب­ شناسي رواني[28]­، روانکاوي فرويدي[29]، و روان شناسي بدوي[30]در دانشگاه ادامه داد.

در اين اثنا، يونگ مطالعه نوشته­هاي فرويد را دقيقا دنبال کرده، تعدادي از مقالات خود و اولين کتابش را "روان شناسي جنون جواني"[31] را در سال 1907براي او فرستاد. او در آن کتاب نظريات فرويد را مورد تاييد قرار داده بود، هر چند با قيد احتياط؛ به ويژه در مورد اهميت بيش از حد ضربه روحي - که فرويد معتقد بود آشنايي با مسائل جنسي و جنسيت - به روحيه اطفال مي­زند.

در سال 1907 فرويد از يونگ دعوت کرد تا با او در وين[32] ملاقاتي داشته باشد. به دليل شباهت تفکري که داشتند، در اولين ملاقاتشان که 13 ساعت طول کشيد، کاملا جذب يکديگر شدند و به مدت 16 سال با يکديگر همکاري داشتند. به اصرار فرويد، يونگ به عنوان اولين رئيس و دبير کل انجمن بين­المللي امور روان شناختي[33] منصوب شد. فرويد در نامه­اي که در آن موقع براي يونگ نوشت، وي را به عنوان فرزند بزرگ ووليعهد و جانشين خود برگزيد، و از آنجا که يونگ از کودکي، موجودي مستقل و شخصي خود کفا بود، دوست نداشت که مريد، پسر بزرگ، جانشين و يا وليعهد کسي باشد، او مي­خواست راه فکري خود را طي کند، و از طرف ديگر، نسبت به نظريات فرويد، بخصوص تعصب ختص او بر روي مفهوم جنسي و اينکه ليبيدو[34] را صرفا در مفهوم جنسي آن پنداشت، در نظرگاه يونگ، سکس[35] و جنسيت فقط يک کانال و منفذ هدايت ليبيدو مي­باشد. چنين نگرشي از مفهوم ليبيدو بود که سرمنشأ جدايي او از فرويد شد. باعث شد تا سرانجام تصميم خود را بگيرد و در سال 1912 در کتابي تحت عنوان "روان شناسي ناخودآگاه[36]" نقادي­هاي خود از فرويد را منتشر کرد و در سال 1913 فرويد به يونگ گفت که بايد در همين جا دوستي ما پايان برسد.

به تدريج بعد از 4 سال، به دنبال هدف کاوش دروني خود را آغاز کرد و شروع به ترسيم شکل­هاي هندسي که به صورت نمادهاي متشکل از دايره­ها و مربع­هايي که آنها را "ماندالا[37]" ناميد.اين تصاوير نماينده نوعي وحدت بنيادي يا تماميت و راهي به سوي مرکز وجود او بود برحسب گفته خود يونگ : "بايد خود را به اين جهان مي­سپردم، بي آنکه بدانم مرا کجا مي­برد. به هر حال ترسيم ماندالاها را آغاز کردم و ديدم همه چيز، همه راه­هايي که دنبال کرده بودم، همه گام­هايي که برداشته بودم، به يک نقطه بازمي­گردد ،به نقطه مياني. برايم روشنتر شد کهيماندالا مرکز است، نماينده همه راه­ها ست،يراه رسيدن به مرکز است، راه رسيدن به تفرد است (خاطرات، رؤياها و انذيشه­ها، ص203).

بدين ترتيب يونگ دريافت وقفه­اي که پس از گسستن از رابطه با فرويد حس کرده است، در واقع يک سفر دروني ضروري بوده که منجر به وحدت و يکپارچگي روان شده است. ليكن اين مطلب 8 سال بعد، زماني كه وي يك ماندالاي چيني­نما را در خواب ديد و سال بعد كتابي را در فلسفه چيني مطالعه كرد كه ماندالا را به عنوان تظاهر يگانگي زندگي مورد بحث قرار داد، تأييد گرديد؛ يونگ به اين نتيجه رسيد كه تجربه او بخشي از جستجوي جهاني و فراگير ناخودآگاه براي تماميت رواني بوده است.يونگ اكتشاف ناخودآگاه و غارهاي آن را كانون پژوهش­هاي خود را براي باقي زندگيش ساخت و براي تكميل آن و آگاهي بيشتر از سلوك دروني به نقاط گونان جهان مسافرت كرد تا فرايندهاي رواني را در اقوام آفريقاي شمالي[38] و سپس بين سرخپوستان پوئبلو[39] در آريزونا[40] ونيومكزيك[41] گذرانيد. وي مطالب بسيار باارزشي از مشرق زمين و نيز در تماس با محققين فرهنگ مشرق آموخت. همكاري با ريچارد ويلهلم[42] و انتشار كتاب "راز گل زرين"[43] به قلم هر دو آنهاو نيز يونگ را به سمت "كيمياگري"[44] كشاند موضوعي كه يونگ با اشتياقي شديد، براي سال­ها وقت خود را وقف آن نمود، و برجسته­ترين مأخذ معتبر دراين بحث غيرعادي را پديد آورد ويبعدها در سال 1944يكتابي در همين زمينه با عنوان "روان شناسي و كيمياگري"[45]را نوشت. با همكارييزيمر[46] هند شناس آلماني آخرين اثر او با عنوان "راهي به سوي معرفت خويشتن"[47] را در سال 1944 تنفيح كرد. با كارل كرني[48] افسانه شناس آلماني همكاري داشت كه نتيجه آن دو مقاله "نوباوه الهي"[49] و "دوشيزه الهي"[50] بود كه ترجمه انگليسي ان در يك جلد به نام "مقاله­هايي در باب دانشي به نام افسانه شناسي"[51] انتشار يافت.

اغلب از يونگ به علت علاقه به مطالعه در رشته­هايي كه از نظر علمي مشكوك به نظر مي­آمد، انتقاد شده است.رشته­هايي چون كيمياگري، نجوم[52] ، فالگيري[53]، مبحث ارتباط افكار[54]، روشن بيني[55](بصيرت)، يوگا[56]، اعتقاد به عالم ارواح[57]، واسطه فكري و جلسات احضار روح[58]، طالع بيني[59]، بشقاب­هاي پرنده[60]، سمبل­هاي مذهبي،[61] رؤيت كردن و خواب­ها[62] و غيره. البته اين­گونه انتقادات قابل توجيه نيستند، به اين دليل كه رويكرد يونگ به آن موضوعات به عنوان يك روان شناس بوده است و سؤال اساسي او اين بود كه اين گونه مطالب چه چيزي را درباره ذهن بشر فاش ميكردند،بخصوص آن سطحي از ذهن بشر كه يونگ آن را ناخودآگاه مي­ناميد.

درسال 1944 كرسي روان شناسي ويژه­اي در دانشگاه بازل به دست آورد ولي به علت بيماري قلبي پس از يك سال به اجبار از آن كناره گرفت. از آن به بعد در سال 1948ييك مؤسسه آموزشي روان شناسي تحليلي[63] در زوريخ به نام انستيتوي ك. گ. يونگ[64] بنا كرد و مشابه آن در لندن و سانفرانسيسكو وجود دارد كه در آن روش درماني او آموخته و به كار گرفته مي­شود.ييييدانشجوياني از كشورهاي بسيار، تحت نظر اين مؤسسه و دانشكده ممتازش تحصيل مي­كنند. سي.اي.مه­ير[65] كه به او به چشم جانشين يونگ نگاه مي­كنند، پرفسور اين مؤسسه آموزش عالي معروف است و كلينيك و آزمايشگاه تحقيقاتي ويژه­اي دارد. مجامع بين المللي نيز، علاوه بر سازمان­هاي ناحيه­اي يا منطقه­اي، كه روان شناسي تحليلي را ترويج مي­كنند، برمبناي روان شناسي تحليلي وجود دارند. هر چند كه از شيوه روان شناسي يونگ توسط دانشگاه­ها، به وسعت روان شناسي فرويد برداشت نشده، معذالك نشانه­هايي وجود دارد كه دانشجويان فرهنگستان روان شناسي[66]در ايالات متحده توجه بيشتر به يونگ را آغاز نموده­اند. دانشجويان دانشگاه­ها نيز به طور حتم به يونگ علاقمند بوده و كتاب­هايش را به گونه­اي نامحدود مطالعه مي­كنند.

بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه علاوه بر مشاهدات يونگ از اتاق مشاوره­اش، و نيز اطلاعات وسيعي كه از سفرهايش آموخته بود؛ و نيز گذشته از دانش بيكرانش در زمينه علوم اساطيري، مذهب، كيمياگري، پديدارهاي اجتماعي[67]و موضوعات مكتومه و اسرارآميزكه در 19 مجلد به چاپ رسيده؛ نبايد خودكاوي[68] وي كه در تمامي عمر خود بدان مشغول بوده را از نظر دور داشت؛ همانطور كه قبلا اشاره شد يونگ حتي هنگامي كه كودكي بيش نبود، موجودي درون­نگر بوده است.يونگ شخصي فوق­العاده آزادي­خواه[69] و طرفدار مردم­سالاري[70] بود، بدون اينكه ذره­اي تكبر و خودبزرگ­بيني داشته باشد.يونگ سرانجام در سال 1961 در كنار درياچه زوريخ چشم از جهان فروبست، ليكن چشمان انسان را بر رازهاي نهفته­اي از روان گشود و هرآنكس كه در درياي گسترده و ژرف كشفيات او فرو رود مطمئنا جواهري گرانبها حواهد يافت.

حميدرضا فرزاد اشاره: در بخش نخست اين مقاله كه روز پيش منتشر شد كارل گوستاو يونگ (Carl Gustav Yung) به عنوان يك روانشناس برجسته سوئيسى و بنيانگذار روانكاوى تحليلى معرفى گرديد. يونگ به عنوان يارو همكار فرويد با نبوغ و خلاقيت خويش جايگاهى برابر با وى در حوزه روانكاوى جديد پيدا كرد. از جمله فعاليت هاى علمى وى مى توان به مطالعات او درباره آزمون هاى تداعى و يادآورى و كوشش براى طبقه بندى انواع شخصيت ها و شرح و بسط نظريه اى درباره «ناخودآگاه جمعى» اشاره كرد. يونگ اين نظريه را در پژوهش هايش راجع به فرهنگ و به ويژه دين و اساطير به كار بست. اما در كنار همه اينها در حوزه فلسفه و دين و به ويژه «عالم خدا» (God's World) كندوكاو مى كرد. به باور وى هر امر فوق بشرى به «عالم خدا» تعلق دارد. يونگ در پى آن بود كه به گوهرهاى معنوى و دين و حكمت شرقى دست پيدا كند و سعى داشت ژرفاى مذهب عرفانى غنوسى (Gnosticism) مسيحى اوليه و كيمياگرى در قرون وسطاى متأخر را بشناسد. گروه انديشه فرآيند فرديت: يونگ از مفهوم رسيدن به تماميت و كمال روح به روند فردشدن يا فرديت (individuation) ياد مى كند. اين روند الگوى نسبتاً قاعده مندى دارد و به تعبيرى كلى مى توان گفت در دو مرحله صورت مى گيرد يكى در نيمه اول زندگى (از نوزادى تا جوانى) و ديگرى در نيمه دوم زندگى ( از ميانسالى تا پيرى). نيمه اول زندگى با تولد و بلوغ جنسى آغاز مى شود و حدود ۳۵ يا ۴۰ سالگى به پايان مى رسد. نوزاد طبيعتاً هيچ مشكلى ندارد. ادراكاتش پراكنده است. او هيچ حافظه مستمرى ندارد، واجد حس هويت شخصى ناچيزى است و تقريباً كاملاً وابسته به پدرومادرش است. فعاليت كودك بى قاعده و بى نظم و تقريباً يكسره محكوم سائقه ها و خواست هاى زيستى است. به تدريج كه روان رشد مى كند، حافظه قدرت مى گيرد و حس هويت شخصى يعنى «من بودن» پديدار مى شود. شكل گيرى آگاهى و بلوغ كامل جنسى در ادامه رخ مى دهد. فرد در آستانه جوانى از پدرومادرش آگاهانه متمايز مى شود و وارد بعد اجتماعى زندگى اش مى شود. اين دوره ممكن است با موفقيت يا فقدان موفقيت طى شود. مشخصه نيمه اول زندگى حركت به سمت دنياى بيرونى است اما مشخصه نيمه دوم زندگى حركت در جهت عكس و به سوى دنياى درونى است. در اين دوره دلبستگى ها و دلمشغولى ها و اهداف مادى و دسترس پذيرى مانند كسب پول و مقام اجتماعى و كار و ازدواج و تشكيل خانواده جاى خود را به مجموعه اهداف و خواست ها و نيازهاى متفاوتى مى دهند. اينك پرسشهاى فلسفى و معنوى درباره معناى زندگى و هدف هستى رخ مى نمايند. گاه اين جابه جايى عظيم در زندگى منجر به بحران مى گردد از همين روست كه نزديك شدن به چهل سالگى يكى از نقاط بحران در زندگى انسان به حساب مى آيد. به عقيده يونگ فرديت تقريباً  به طور انحصارى فعاليتى در دوره بلوغ و پختگى است. يونگ در اين خصوص مى نويسد: «براى يك جوان تقريباً  يك گناه يا لااقل يك خطر است كه بيش از حد به خودش مشغول شود اما براى شخصى كه پا به سن مى گذارد اين يك وظيفه و ضرورت است كه توجه جدى به خودش كند. خورشيد پس از آنكه بر دنيا نور افشاند دامن از پرتوافشانى برمى چيند تا خود را روشن كند.» روانشناسى ودين: گرهارت ور (Gerhard Wehr) در كتابى كه در شرح زندگى و انديشه هاى يونگ نوشته در فصلى به نام روانشناسى به شرح ديدگاههاى يونگ در اين باره مى پردازد. نظر گرهارت ور عمدتاً مثبت است اما كسانى چون مايكل پالمر در كتاب شايان توجه ديدگاه فرويد و يونگ درباره دين و يا مارتين بوبر در كتاب كسوف خدا نقدهاى تندى بر او وارد كردند. لئوالدرز محقق كاتوليك هلندى در اين باره مى نويسد: «كارل گوستاويونگ نظر بسيار مثبت و مساعدترى به دين دارد. او تصور خدا را يك صورت مثالى و كهن مى داند. يعنى الگويى اصيل و بنيادين در روان انسان كه براى تأمين سلامت انسان بايد مورد توجه و اعتنا قرار گيرد و غفلت از آن به راحتى به انحرافات روانى مى انجامد. به عقيده يونگ انسان غربى دچار خودفريبى و سرگردانى است وقتى گمان مى كند كه ديگر نيازى به خدا و دين ندارد. با وجود اين، يونگ درباره وجود عينى خدا حكم نمى كند. در نزد او دين خادم تعادل روانى انسان است.» گرهارت ور نيز در كتاب PORTRAIT OF JUNG در اين باره چنين مى گويد: تحقيقات روانشناختى جديد نشان داده كه لازم است به مسائل دينى توجه خاص كرد. حتى زيگموند فرويد كه خودش را يك يهودى مطلقاً  بى خدا مى خواند و حتى در اواخر عمرش بر رد و انكار كامل دين به هر شكل پاى مى فشرد اين واقعيت را بازشناخت كه دين را نبايد يك پندار و توهم پنداشت. اما در مورد يونگ رابطه ميان روانشناسى و دين از آغاز مثبت است گرچه او هم در اين حوزه تحولاتى را طى كرده است. يونگ البته همدلى چندانى نسبت به تعاليم و آموزه هاى رسمى كليسا ندارد و در جايى تصريح مى كند كه هرچه راجع به عيسى مسيح گفته شده هميشه براى من محل ترديد بود و من هرگز واقعاً  به آنها اعتقاد پيدا نكردم. با اين همه، به تصريح خودش تجربه هايى دينى داشت و در كتابهايش از جمله يادداشتهايى كه درباره زندگى خود گردآورده به شرح آنها مى پردازد. يونگ در دو كتاب روانشناسى و دين و پاسخ به ايوب به بيان نظرات خود درباره دين و مقولات دينى مى پردازد اما بسنده كردن به اين دو اثر براى رسيدن به تصويرى كامل از نظرات وى در اين باب كافى نيست. او در كتاب نخست به واژه شناسى و ريشه شناسى كلمه دين (Religion) مى پردازد و ضمن اشاره به سخن رودلف اوتو در كتاب مفهوم امر قدسى از اصطلاح مينوى (numinosum) به عنوان عامل يا اثر پويايى كه حاصل فعل اراده انسان نيست بلكه مستقل از اراده است و ذهن انسان را به تسلط خود درمى آورد و بر آن اشراف دارد سخن مى گويد. يونگ دين را يكى از قديم ترين و جهانشمول ترين تجليات روح انسان مى داند و معتقد است كه هيچ نظام روانشناسى كه به ساختار روانى شخصيت انسان مى پردازد نمى تواند اين واقعيت را ناديده بگيرد كه دين فقط يك پديده اجتماعى يا تاريخى نيست بلكه براى خيل عظيمى از انسانها مايه توجه و دلمشغولى و دلبستگى شخصى هم هست. گرهارت ور سپس به تأكيد يونگ بر خصلت درونى و روانشناختى دين اشاره مى كند و اينكه همين تأكيد اتهام فروغلتيدن در اصالت روانشناسى (psychologism) را متوجه او ساخته است. نمونه اى از اين روش و نگرش يونگ را مى توان در بحث او راجع به شر ديد. يونگ اين مسأله را عمدتا ً در كتاب پاسخ به ايوب (۱۹۵۱) مطرح كرد، كتابى كه مناقشات الهياتى فراوان برانگيخت. به عقيده يونگ پرسونايى كه يهوه (خداى كتاب عهد عتيق) به ايوب نشان مى دهد نقابى از خير وعدل و رحمت والا بر واقعيت درونى اوست كه غيرقابل اعتماد و حسود و ستمگر است. مواجهه يهوه و ايوب از لحاظ روانشناختى براى يهوه اهميت بسيار دارد و نيز براى ايوب. ايوب يهوه را از بعد سايه اى وجودش آگاه مى سازد. در واقع ايوب از اين حيث اخلاقاً بر يهوه برترى دارد به اين معنى كه ايوب با توسل به وجه رحيمانه و مهربان يهوه بيش از خود يهوه از خير وعدل او آگاه است.يهوه نيز ناچار است تفوق اخلاقى ايوب را تصديق كند و در نتيجه براى تدارك آن ناگزير در هيأت انسانى درمى آيد. يونگ بدين ترتيب آموزه سنتى Incaration در مسيحيت يعنى حلول وجود الهى در هيأت انسانى (مسيح) را معكوس مى كند. خدا به هيأت انسانى درمى آيد. نه به خاطر آنچه انسان انجام داده بلكه به سبب كارى كه خدا در برابر ايوب انجام داد. يونگ در اين اثر دوگانگى خير و شر در نگرش مانوى را به كار نمى برد بلكه مبدأ خير و شر را يك چيز مى داند. او تصريح مى كند كه خير و شر ابعادى از وجود الهى اند. لذا ديدگاه اگوستين درباره شر را كه آن را فقدان و غياب خير مى دانست رد مى كند. حاصل آنكه به گمان يونگ انگاره خدا در كتاب ايوب در كتاب عهد عتيق حاكى از خير برين نيست بلكه وجودى دوگانه و متناقض دارد كه خير و شر دوجلوه از وجود اوست. به عقيده منتقدان يونگ يكى از نمونه هاى نگرش مبتنى بر اصالت روانشناسى يونگ در همين جا آشكار مى شود زيرا او الگوى شخصيت انسان را كه داراى وجود مثبت و منفى و خير و شر است در مورد خدا به كار مى گيرد و بر آن است كه بى توجهى به آن در بحث راجع به خدا به نتايجى ناقص مى انجامد. مايكل پالمر در كتاب تحقيقى FREUD AND JUNG ON RELIGION در فصل دهم به آرا و ارزيابيهاى مختلف راجع به نظر يونگ در مورد دين مى پردازد و به تأثير يونگ در ميان محققان و متألهان كاتوليك و پروتستان اشاره مى كند. الهيات دان پروتستان ماكس فريشنخت او را يك ملحد مى خواند حال آنكه كتلين رين از تأثير عظيم يونگ بر كليسا سخن به ميان مى آورد. كارل اشترن مى نويسد: فيلسوفان و روانشناسان كاتوليك نمى خواهند تماسى با روانشناسى تحليلى يونگ داشته باشند. اما الهيات دانى به نام ريمون هاستى در كتاب دين و روانشناسى يونگ به رغم طرح پاره اى انتقادات نتيجه مى گيرد كه يونگ «امر دينى و مقدس را از نو كشف كرد واز سلطه سنگين راسيوناليسم يا اصالت عقل رهايى يافت.» وين رولينز در كتاب يونگ وانجيل (۱۹۸۳) بسيارى از اصطلاحات و مفاهيم يونگى را در مورد متون انجيلى به كار برد. پل تيليش در كتاب الهيات و فرهنگ (۱۹۵۹) از يونگ به عنوان كسى كه چيزهاى بسيار درباره ژرفاى روح انسان ونمادهاى دينى مى داند سخن مى گويد هر چند، از نگرش يونگ درباره وحى ناخرسند است. پالمر سپس به ديدگاه ويكتور وايت اشاره مى كند كه معتقد است دوستى يونگ با دين چالش جدى تر و قاطع ترى به ميان مى آورد تا حاصل دشمنى اى كه فرويد داشته است. پالمر در ادامه مى گويد اريك فروم نيز بر همين عقيده است و ديدگاه خود را بسيار نزديك به ديدگاه آنان مى داند و مى گويد: يونگ در مخالفت با جبرگرايى ماده باورانه فرويد چندان در جهت مخالف پيش نرفته و در فروكاست گرايى ديگرى به نام اصالت روانشناسى درغلتيد، فرو كاستن دين به چيزى نه بيشتر از يك پديده درونى يا انفسى. كهكشان روح: ساده ترين و چه بسا يكى از مهمترين نتايجى كه مى توان از مطالعه انديشه هاى يونگ به دست آورد پيچيدگى و توبرتويى حيرت انگيز دنياى درونى وجود انسان در نظر او است كه شناخت آن بسى دشوارتر از درنورديدن فضا و كاوش در سيارات دوردست منظومه شمسى است. او در اواخر عمرش در مصاحبه ومصاحبتى دوستانه با ميگوئل سرانو (با يونگ و هسه، ،۱۹۶۸ ترجمه فارسى چ دوم ۱۳۶۸) مى گويد: دير يا زود آدمى مجبور مى شود به زمين و سرزمينى كه از آنجا آمده است بازگردد. يعنى مجبور مى شود به خويشتن خود بازگردد. پروازهاى فضايى صرفاً يك گريز، يك فرار از خود است، زيرا رفتن به مريخ يا ماه از رخنه به درون خود آسانتر است... در همين كتاب يكى دوبار اين سخن را به ميان مى آورد: «من كوشيدم تا بهترين حقيقت و روشن ترين نورى را كه مى توانستم به دست آورم بيابم و از آنجا كه به بالاترين نقطه خود رسيده ام و ديگر نمى توانم تعالى بيابم از نور و گنجينه خود محافظت مى كنم و ملزم هستم كه كسى آن را به چنگ نياورد وخود من به شخصه اگر آن را از دست بدهم به طرز بد يا حتى نااميدكننده اى آزرده خواهم شد. اين نه تنها براى من بسى گرانبهاست بلكه بالاتر از همه براى ظلمت خالق كه جهت روشنى بخشى به آفرينش خود، به نوع بشر محتاج است، اهميت بسيار دارد. اگر خداوند طرح جهانش را از پيش معين كرده بود جهان صرفاً يك ماشين بى احساس وهستى انسان يك هوس بى فايده بود.» در كتاب پاسخ به ايوب هم مى نويسد: «يوحنا به اين حقيقت پى برد كه خدا از كيفيت تجريد و تنهايى الوهيت راضى وخشنود نيست بلكه اين ضرورت را احساس مى كند كه در نفس بشرى متجلى شود.» بر مقبره خانوادگى يونگ درگورستان كوشناخت عبارتى لاتينى حك شده كه بخشى از آن بدين قرار است: "Vocatus adque nor Vecatus Deus aderit" « چه بخوانيش، چه نخوانيش خداوند حاضر است.»

بزرگان انديشه (۲۵) كارل گوستاو يونگ   حميدرضا فرزاد‎/ بخش نخست • سايه وجه حيوانى وجود فرد است . هرفردى سايه اى دارد واز آنجا كه سايه محصول آگاهى وعواطف خاص واپس رانده شده است به ناخودآگاه شخصى تعلق دارد. اما در ناخودآگاه شخصى نيروى عمده ديگرى ، انگاره اى يافت مى شود انگاره يا تصويرى كه عنصر زنانه را در مردان و عنصر مردانه را در زنان به وجود مى آورد. يونگ به ترتيب آنها را آنيما (anima) و آنيموس (animus) مى نامد در سده هاى اخير تصويرى غريب و شگفت انگيز از انسان، جهان و واقعيت ترسيم شده است. اگرچه اين تصوير امروزه بسيار اصلاح و تعديل شده اما تا مدتى مديد عقيده بر اين بود كه هرچه را كه بتوان اندازه گرفت، به محاسبه آورد يابه لحاظ كمى سنجيد جايى در آن تصوير دارد؛ اما هر جلوه اى از آگاهى كه بالاتر يا پايين تر از آنچه امرى طبيعى در انسان «مدرن» خوانده مى شود باشد با ترديد و پيشداورى بسيار مورد بررسى قرار مى گيرد اگر كه به كلى رد و انكار نشود. درست در ميانه قرنى كه مارتين هايدگر فيلسوف آلمانى آن راتاريك ترين همه قرون عصر جديد خوانده است، در سال ۱۸۵۶ زيگموند فرويد زاده شد. تقدير بر اين بود كه فرويد به عنوان يك روانكاو از الگوها و طرح هاى فكرى روزگار خود استفاده كند تا به مدد روشهاى تحليلى به اعماق روان انسان، به «ناخودآگاهى» كه تا آنزمان كمتر مورد توجه جدى علمى قرار گرفته بود نفوذ كند. فرويد پرده از روى بسيارى امور برگرفت و ترديد نيست كه علم روانكاوى دين فراوان به او دارد. فرويد يار و همكار خود كارل گوستاويونگ را مردى يافت كه با نبوغ و خلاقيت خويش توانست در جايگاهى برابر با اودر حوزه روانكاوى جديد فعاليت كند. اما يونگ كه بود و چه اهدافى داشت؟ «من دكترى هستم كه به امراضى كه برانسان و محيط و زمانه او تأثير مى گذارند مى پردازد و قصد دارد راه علاجى متناسب با واقعيت بيمارى بيابد. تحقيقات روانپزشكى مرا به آنجا كشانده كه تلاش كنم گرد و غبار زمان را از لوح وجود نمادها و الگوها وانديشه هاى كهن بزدايم. من متوجه شدم كه كافى نيست بيمارانم را صرفاً از بيمارى شان نجات دهم...» ،« آنچه ما به آن نياز داريم نه آرمانهاى بزرگ بلكه كمى فرزانگى و درون نگرى بيشتر است، بررسى دينى دقيق تجربياتى كه از ناخودآگاه سرچشمه مى گيرند. من با تأكيد مى گويم «دينى» زيرا به نظرم مى رسد كه اين تجربيات باعث مى شوند زندگى انسان سالم تر يا زيباتر يا كاملتر يا معنى دارتر شود و اينها توجيه كننده اين قول اند كه «دين رحمت الهى است». Georg Gerster,Eine Stunde mit C.G.Jung (Frankfurt,1950) , P.18. Gerhard Wehr,PORTRAIT OF JUNG به نقل از HERDER AND HERDER , 1971, P 8 اين گواهى شخصى را كارل گوستاويونگ در ايام سالخوردگى اش در مصاحبه اى مطرح كرد. اين گواهى همچنين پاسخى بود به اين پرسش آشكار يا تلويحى كه آيا يونگ طرفدار عرفان قرون وسطايى بود يا يك انديشه ور شرقى يا يك اصلاح گر مذهبى يا چيزى از اين قبيل . اين پرسش نابجا نبود چون يونگ اگرچه يك روانكاو و روانپزشكى حرفه اى برجسته و صاحبنام بود، خودش را محدود به آزمايشات مستقيم علمى نمى كردبلكه ذهن وقادش در قلمروهاى گوناگون سير مى كرد تا به گوهر تجربه هاى معنوى و دينى وحكمت سنتى شرق برسد و نيز ژرفاى مذهب عرفانى غنوسى (Gnosticism) مسيحى اوليه و كيمياگرى در قرون وسطاى متأخر را بشناسد. عنصر مهم و شايان توجه ديگر در مورد يونگ اين است كه او را كاشف كهن الگوها (archetypes) در روان انسان، يعنى كاشف «ناخوآگاه جمعى» مى دانند. يونگ از تجربيات محسوس خود استفاده بسيار كرد. آخرين اثرش كتاب خاطره ها، رؤياها و تأملات كه تحرير و تنظيم آن را شاگرد و همكارش آنيئلا يافه انجام داده است شاهد صادقى بر زندگى علمى ذو مراتب و تو بر توى يونگ است. او راجع به چيزهايى كه در رؤياها و بصائرش بر او آشكار شد چنين مى گويد: «اينها ماده اوليه تحقيقات علمى من هستند» و در جايى ديگر گفته است كه همه كارهاى علمى خلاقه اش ريشه در اين رؤياها و بصيرت ها دارد. *** كارل گوستاويونگ روانشناس برجسته سوئيسى و بنيانگذار روانكاوى تحليلى در سال ۱۸۷۵ ديده به جهان گشود. در دانشگاه بازل پزشكى خواند و سپس دستيار روانكاوى در دانشگاه زوريخ شد. او در آغاز زير نظر پى ير ژانه در پاريس مدتى تحقيق كرد وبعدها شاگرد اويگن بلويلر شد.يونگ چندسالى دوست وهمكار فرويد بود و اولين رياست انجمن بين المللى روانكاوى در سال ۱۹۱۱ را برعهده داشت. در ۱۹۱۴ از فرويد گسست و مكتب روانشناسى تحليلى اش را بنياد نهاد. از جمله فعاليت هاى علمى گسترده يونگ مى توان به مطالعات او درباره آزمونهاى تداعى ويادآورى و كوشش براى طبقه بندى انواع شخصيت ها و شرح و بسط نظريه اى درباره ناخودآگاه جمعى اشاره كرد. يونگ همچنين اين نظريه را در پژوهش هايش راجع به فرهنگ و بويژه دين و اساطير به كار برد. يونگ سفرهاى متعددى به آفريقا، آمريكا و هند كرد و با ريچارد ويلهلم در مطالعات مربوط به چين و با كارل كرينى در اسطوره شناسى همكارى كرد. يونگ علاوه بر اينكه اجدادش دانشمندانى ديندار و عميق بودنداز همان سنين جوانى در قلمروهاى مختلف فلسفى و دينى كندوكاو مى كرد. در ۱۶ ، ۱۷ سالگى دنياى بزرگ انديشه ها را كشف كرد و به مطالعه شخصيت هاى تاريخ فلسفه پرداخت. «من به طور منظم و برنامه ريزى شده شروع به طرح پرسش هايى كردم و در تلاش براى يافتن پاسخ آنها جذب انديشه هاى فيثاغورس، هراكليتس ، امپدوكلس و افلاطون شدم». عقل گرايى ارسطويى سنت توماس اكوئيناس متأله بزرگ مسيحى قرون وسطى برايش چندان جالب نظر نبود اما فلسفه شوپنهاور نظرش را بسيارجلب كرد گرچه راه حل هاى او را نمى پذيرفت. در كنار اين كنكاش ها در دنياى فلسفه حوادثى برايش روى داد كه او را به بيرون از چرخه زندگى روزمره به عالم لايتناهى خدا سوق داد. اما عالم خدا (God,s World) براى او يك قلمرو معنوى محض دور ازاين جهان نبود. او تصور مى كرد كه زمين ومخصوصاً گياهان و سرسبزى آن، صورت ديگرى از اين واقعيت است . به عقيده او هر امر فوق بشرى به عالم خدا تعلق داشت. نورهاى خيره كننده طبيعى ، تاريكى ، گردابها ، شكوه وعظمت آسمان پرستاره وحوادث بظاهر نامعقول ومبتنى برصدفه واتفاق جلوه هايى ازاين عالم بودند. دنياى جوانى يونگ سرشار از اين رؤياها و بصيرتها وانديشه هاى فلسفى ودينى والهامات نامتعارف بود. او با چنين زمينه خانوادگى وتجربى وبا برخوردارى از ذهنى دقيق وهوشمند و وقاد وارد دنياى علم روانشناسى شد. انواع روانشناختى : يكى از نظريه هاى مشهور يونگ كه امروزه قبول عام يافته طبقه بندى او از انواع شخصيت ها برپايه دومفهوم درون گرا و برون گرا است . شخصيت برون گرا اجتماعى ، معاشرتى وخوشبين است و شخصيت درون گرا كمتر اجتماعى است و بيشتر تمايل دارد كه از واقعيت خارجى دورى كند وجذب دنياى درونى خودش شود. اين دونوع عمده، توأم با چهار عملكرد شخصيت يعنى حس، تفكر، احساس وشهود است. مقصود از حس همه آن امورى است كه از طريق حواس به دست مى آيد. تفكر هم در معناى نامتعارف مراد است . احساس، قدرت ارزيابى خود و ديگران است و بالاخره شهود كه عبارت است از ادراك واقعيت هايى كه آگاهانه وبه صورت معمولى موردشناخت قرار نمى گيرند. درواقع شهود نوعى معرفت حضورى و بى واسطه است .برپايه تقسيمات يادشده هشت شق براى شخصيت قابل تصور است يعنى شخصيت درون گرا يا برون گرا كه يكى ازاين چهار عملكرد شخصيت برآنها غالب است . يونگ عقيده دارد كه اين عوامل به صورت منفرد درانسانها حضور ندارند بلكه تركيبى از آنها در شخصيت ها دست اندركار است. به عقيده وى شخصيت هرچقدر كه پيچيده تر باشد كاركردها وعوامل بيشترى را در خود جمع مى كند اما تصريح مى كند كه هميشه دست كم يك كاركرد ناديده گرفته مى شود. ناخودآگاه شخصى و ناخودآگاه جمعى : ناخودآگاه شخصى شامل شبكه اى از افكار وتصورات وعواطف است كه يونگ آنها را عقده (Complex) مى نامد. آنها از ضمير آگاه به عقب رانده شده اند چون اذعان به وجود آنها براى ضمير آگاه مرارت انگيز تر از آن است كه بتواند آنها را تصديق كند. ناخودآگاه شخصى همچنين جايگاه ادراكات وتصوراتى از واقعيت است كه هرگز توان آن را نداشته اند كه راهى به ضمير آگاه پيدا كنند. بنابراين ناخودآگاه شخصى هرفرد را مى توان برحسب تاريخ زندگانى او تاحدود زيادى شناخت. هرچند، حتى ناخودآگاه شخصى نيز وجوهى دارد كه درميان انسانها مشترك ومشابه است واز تاريخ زندگى شخصى آنها سرچشمه نمى گيرد. دراينجا بايد به تقابلى پرداخت كه يونگ ميان امورى كه از آنها به پرسونا (Persona) وسايه تعبير مى كند مى افكند. پرسونا نقابى اجتماعى والقاشده از سوى اجتماع است كه خودواقعى در پشت آن قرار دارد. وجود چنين نقابى (mask) ضرورتى گريزناپذير است اما خويشتن واقعى انسان ممكن است خود را قوياً با پرسونايش يكى بگيرد يا اصلاً پرسوناى مناسبى به وجود نياورد وبدين ترتيب از رسيدن به كمال وتحقق وجودى بازماند. نقطه مقابل اين جزو پذيرفته شده شخصيت، «سايه» است كه مجموعه اى مردود وسركوب شده از تمايلات، عواطف وگرايشات است كه در رؤياهاى ما به صورتى ناخوشايند يا خصومت آميز تجسم پيدا مى كنند. سايه (Shadow) ضرورتاً خصلتى كودكانه دارد زيرا به دور از فرايند بلوغ يا تحصيل ويادگيرى است. ناتوانى در اذعان به وجود سايه هميشه يك خطر بالقوه براى شخصيت است زيرا سايه تصديق نشده وناديده گرفته شده قوى تر و خودسرتراز سايه اى است كه به وجودش اذعان شده و موردقبول قرار گرفته است. مى توان گفت سايه وجه حيوانى وجود فرد است . هرفردى سايه اى دارد واز آنجا كه سايه محصول آگاهى وعواطف خاص واپس رانده شده است به ناخودآگاه شخصى تعلق دارد. اما در ناخودآگاه شخصى نيروى عمده ديگرى ، انگاره اى يافت مى شود انگاره يا تصويرى كه عنصر زنانه را در مردان و عنصر مردانه را در زنان به وجود مى آورد. يونگ به ترتيب آنها را آنيما (anima) و آنيموس (animus) مى نامد. ويژگى آنيما را زندگى خصوصى مرد تعيين نمى كند بلكه آنيما تعيين مى كند كه مرد جنس مقابل را چگونه مورد ادراك و شناخت يا سوء فهم قرار مى دهد. آنيما يك انگاره يا تصوير جمعى موروثى راجع به زن است. يونگ آنيما را خاصه با عملكرد احساس مرتبط مى داند و آنيموس را با عملكرد تفكر، و بنا را بر اين مى گذارد كه به احتمال بسيار در مردان انديشه و تفكر و در زنان احساس غلبه دارد. آنيما و آنيموس به همراه پرسونا و سايه به ناخودآگاه جمعى تعلق دارند. آنها از جمله كهن الگوها (archetypes) هستند. كهن الگوها از عميق ترين و قديم ترين درون مايه هاى موجود در روح انسان و از تظاهرات ناخودآگاه جمعى اند. آنها محصول تاريخ  زندگانى شخصى افراد نيستند بلكه داراى خصلت فراگير هستند و در همه انسانها حضور دارند. برخى محققان كهن  الگوها را با مثل (Ideas) افلاطون مقايسه كرده اند اما بايد توجه داشت كه كهن الگوها بنابر رأى غالب يونگ وجود مستقل از انسان ندارند، برخلاف مثل كه درفلسفه افلاطون عالمى مستقل و جداگانه دارند. كهن الگوهاى ديگر عبارتند از پير خردمند، مادر زمين و خود (self). كهن الگوها نقش هاى متعدد بازى مى كنند آنها نه تنها در نحوه شكل گيرى تجربيات آگاهانه ما تأثير مى گذارند بلكه ممكن است به صور و شكل هاى مختلف در رؤياها و اوهام و تخيلات ظاهر شوند و فرد چه بسا حتى بدون آنكه خود بداند چنان تحت تأثير يكى از اين انگاره ها قرارگيرد كه تحت تسلط آنان درآيديا خودش را با آنها يكى بگيرد. در چنين شرايطى شخصيت در خطر است. يونگ خود (self) را در تقابل با نفس (ego) قرار مى دهد. نفس مركز بالفعل آگاهى است اما خود مركز ناخودآگاهى است. خود در نزد يونگ مهمترين جزو روح است. به عقيده يونگ روح يا روان انسان يك نظام ثابت و ايستا نيست بلكه همواره در فرآيند تحول و پويايى و تغيير است. در روانشناسى يونگ انرژى روانى براساس اصل تضاد يا تقابل عمل مى كند و بيمارى روانى هنگامى به وجود مى آيد كه ايجاد تعادل مناسب ميان وجوه مختلف روح با شكست روبرو شود. تعادل مناسب ميان نيروهاى متقابل در روح هدف و وظيفه اى است كه همه انسانها با هر درجه اى از موفقيت با آن روبرو هستند. درواقع سير روح براى رسيدن به كمال و تماميت (wholeness) خودش يك كهن الگوست، كهن الگوى خود (self). اين كهن الگوى تماميت و كمال طلبى مانند همه كهن الگوهاى ديگر در رؤياها، در بصيرت هاى دينى و ساير بصاير جلوه گر مى شود. ادامه دارد CARL GUSTAV JUNG

«من دكترى هستم كه به امراضى كه برانسان و محيط و زمانه او تأثير مى گذارند مى پردازد و قصد دارد راه علاجى متناسب با واقعيت بيمارى بيابد. تحقيقات روانپزشكى مرا به آنجا كشانده كه تلاش كنم گرد و غبار زمان را از لوح وجود نمادها و الگوها وانديشه هاى كهن بزدايم. من متوجه شدم كه كافى نيست بيمارانم را صرفاً از بيمارى شان نجات دهم…» ،« آنچه ما به آن نياز داريم نه آرمانهاى بزرگ بلكه كمى فرزانگى و درون نگرى بيشتر است، بررسى دينى دقيق تجربياتى كه از ناخودآگاه سرچشمه مى گيرند. من با تأكيد مى گويم «دينى» زيرا به نظرم مى رسد كه اين تجربيات باعث مى شوند زندگى انسان سالم تر يا زيباتر يا كاملتر يا معنى دارتر شود و اينها توجيه كننده اين قول اند كه «دين رحمت الهى است».