جه فکر کنی که میتوانی, چه نمیتوانی, در هر صورت حق با شماست. "هنری فورد"
|
امروز از طریق کانون پژوهشگران ایرانی فلسفه و حکمت با افکار ویکتور فرانکل آشنا شدم . او در سال ۱۹۰۵ در وین بهدنیا آمد. در ۱۹۴۹ از دو دانشگاه وین و آدیتشنالی موفق به گرفتن درجهٔ دکترای اعصاب و روان شد. در ضمن او از ۱۲۰ دانشگاه در سراسر جهان دکترای افتخاری گرفت. فرانکل به علت یهودی بودن در سالهای ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۵ به وسیله نازیها ابتدا در آشویتس و سپس در داخائو زندانی شد. تجارب او در این اردوگاهها موجب شد .......
|
میتو اسکالی با ذکر این مقدمه، به سراغ گزارش مصاحبه خود با ویکتور فرانکل، پایه گذار مکتب |
مقدمه
در شهروین،پایتخت اتریش و در قاره اروپا سه مکتب روانشناسی بنیاد گذاشته شده است.مکتب روانکاوی فروید،مکتب روانشناسی فردی آدلر و مکتب معنا درمانی فرانکل.ویکتور فرانکل بنیان گذار مکتب معنا درمانی(لوگو تراپی)، در بیست وششم مارس سال 1905 در وین متولد و در دوم سپتامبر سال 1997 در سن 92 سالگی در همان شهر ........
انسان در جستجوی معنی » نوشته ویکتور فرانکل ترجمه نهضت صالحیان،مهین میلانی
مکتب های روانشناسی ، گاه و بی گاه ، تحت تاثیر ، وقایع اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و حتی فرهنگی ، زمان خود قرار گرفته اند . مکتب معنا درمانی در این اصل مستثنی نبوده و بدون شک ، یکی از مکتب هایی است که شاید ، عامل بوجود آورنده آن از دل وقایع سیاسی زمان خود نشات گرفته است . فرانکل در دوران سیاه جنگ جهانی که کمتر کسی می شد در آن روزنه ای یافت ، دریچه ای به سمت فردا باز می کند. تا آیندگان بدانند که نور همیشه در دل ظلمت معنا می یابد.
ویکتور فرانکل در سال 1905 در وین متولد شد . وی در سال 1930 موفق به دریافت درجه لیسانس پزشکی شد و در سال 1942 درجه PHD خود را از دانشگاه وین کسب کرد. فرانکل در سال 1942 یعنی درست در 37 سالگی ، سوار قطاری شد که آن را به سمت شمال شرق می برد : آشوویتس ! اردوگاه مرگی که ابزار نابودی 6 میلیون یهودی از جمله خانواده فرانکل ............
یکی از افرادی که لزوم داشتن هدف را برای انسان به بهترین شکل تشریح نموده دکتر ویکتور فرانکل است . فرانکل ، کتاب مشهور خود « انسان در جستجوی معنی » را هنگامی که در جنگ جهانی دوم در یک اردوگاه کار اجباری اسیر بود ، به رشته تحریر کشید . وی مدت زیادی در اردوگاه کار اجباری گرفتار بود ، در حالی که تنها وجود برهنه اش برای او باقی مانده بود و سپس پدر ، مادر ، برادر و همسرش یا در اردوگاه جان سپردند و یا به کوره های آدم سوزی سپرده شدند . خواهرش تنها بازمانده این خانواده بود که از اردوگاه کار اجباری جان سالم به در برد. او چگونه زندگی را قابل زیستن می دانست ؟ در حالیکه همه اموالش را از دست داده بود ، از گرسنگی و سرما و بی رحمی رنج می برد و هر لحظه در انتظار مرگ بود . او براستی چگونه زنده ماند ؟ پیام او که با چنان ............
۱۹۴۲ دكترى جوان به همراه همسر جوانش كه تازه با او ازدواج كرده بود و مادر و پدر و برادرش در وين دستگير و به يك اردوگاه جنگى در بوهميا منتقل شد. حوادثى كه در آنجا و سه اردوگاه ديگر رخ داد دكتر جوان ـ زندانى شماره۱۱۹۱۰۴ـ را عميقاً متوجه اهميت معناجويى در زندگى كرد. يكى از اولين حوادثى كه او را به اين نتيجه رساند از دست دادن دست نوشته هاى علمى اش طى انتقال به آشويتس بود. او آنها را در داخل آستر كت خود جاسازى كرده بود اما مجبور شد در واپسين دقايق آنها را تحويل دهد. شبهاى بعد سعى كرد آنها را ابتدا به ذهنش و سپس بر روى كاغذ پاره هايى كه پنهانى به دست آورده بود بازسازى كند. ميل شديد او براى بازنوشتن و چاپ آن يادداشتها باعث شد سختيهاى اسارت را تحمل كند. حادثه مهم ديگر زمانى رخ داد كه به همراه ساير زندانيان براى ............
ادامه مطلب
| ||||||||
|
|
در اين نوشته چند مطلب از کتاب های "انسان در جستجوی معنا" و "فريادی ناشنيده برای معنا" و مطالب قبلی خودم بررسی شده اند.
" برخلاف يافته های زيگموند فرويد ، بشر ديگر در مرحلهء اول، دچار ناتوانی جنسی نيست، بلکه مبتلا به ناتوانی وجودی است و برخلاف يافته های آلفرد آدلر، درد اصلی انسان، ديگر احساس حقارت نيست، بلکه نگرانی اصلی او احساس پوچی، بی معنايی و تهی بودن و به تعبير خود من، احساس خلاء وجودی است که بی ميلی نشانهء اصلی آن به شمار ..............
"چرا خودتان را نمی کشید؟"
"ویکتور فرانکل" نویسنده و دکترای بیماری های روانی و رئیس بخش اعصاب بیمارستان روشیلیدون در سال 1942 به دست نازی ها اسیر شد . در مدت اسارت پدر، همسر و برادرش به طرز فجیعی کشته شدند و تمامی خانواده جز خواهرش در اردوها از بین رفتند...
«انسان در جستجوی معنی » نوشته ویکتور فرانکل ترجمه نهضت صالحیان،مهین میلانی
معناي عشق
عشق تنها راهي است كه با آن می توان ژرفناي وجود ديگري را دريافت. كسي نميتو اند از وجود و سرشت فردي ديگر كاملا آگاه شود مگر آنكه عاشق او باشد. بوسيله اين عمل روحاني عشق، فرد خواهد توانست صفات شخصي و الگوي رفتاري محبوب را بخوبي دريابد و حتي چيزي را كه بالقوه در اوست. و بايد جان بگيرد درك كند. وي محبوب را قادر خواهد كرد بامكانات تحقق دهد.
در لوگوتراپي عشق پديده زاد نيست يعني پديده اي نيست كه از پديده اصلي ديگري زائيده شده باشد. عشق پديده باصطلاح اعتلاء يافته غريزه جنسي نيست و خود مانند میل جنسي پديده اي اصلي و ابتدائيست. میل جنسي معمولا حالتي است از بيان عشق و وقتي جائز و حتي مقدس و پاك است كه مركبي براي عشق باشد. پس عشق اثر جانبي میل جنسي نيست بلكه میل جنسي راهي براي درك آن همدمي غائي است كه عشق نام دارد.
سومين راه دريافت معناي زندگي در رنج است.
معناي رنج
وقتي انسان با وضعي غير قابل اجتناب روبرو شد، وقتي با سرنوشتي مواجه گرديد كه نمي شد آنرا تغييري داد ، فرصتي يافته است كه بهترين ارزش خود را نشان دهد و عميقترين معناي حيات يعني معناي رنج را آشكار سازد. زيرا مهمتر و بالاتر از همه آنچه اهميت دارد گرايشي است كه ما در برابر رنج بر می گزينيم، طرز فكري كه با آن رنج را می پذيريم.
نمونه واضحي از اين موضوع را من در درمانگاه خود ديدم . روزي پزشكي سالخورده كه گرفتار افسردگي ژرفي بود بمن مراجعه كرد. اين پزشك طاقت نداشت مرگ همسرش را كه دو سال پيش از آن رويداده بود تحمل كند زيرا ويرا بيش از حد دوست می داشت. من چه كمكي می توانستم به او بكنم؟ فقط پرسيدم :
- «چه می شد، آقاي دكتر ، اگر شما مرده بوديد و زنتان زنده می ماند؟»
- «واي كه اين ديگر خيلي بد می شد، چون آن بيچاره ............
مفهوم اساسي لوگوتراپي
خوانندگان اين سرگذشت كوتاه، شرح صريح و كاملتري از اصول درماني من جويا هستند. به اينجهت من فصل كوتاهي درباره لوگوتراپي در نوشته اصلي «از اردوگاه مرگ تا اگزيستانسياليزم» آوردم. آن نيز تشنگي آنانرا فرو ننشاند و نوشته مفصلتري خواستند. در نتيجه براي چاپ فعلي آن فصل را دوباره نوشتم و مقداري بر آن افزودم.
اين تكليف سختي است .اينكه در چند صفحه آنچه را به آلماني در چهارده جلد نوشته ام بگنجانم آسان نيست. اينك كه اين سطور را می نويسم بياد پزشكي امريكائي می افتم كه وقتي كه بدرمانگاه من در وين آمده بود می گفت «آقاي دكتر ، آيا شما روانكاو هستيد؟» گفتم «نه، روانكاو نيستم، اما كارشناس رواندر مانيم»
- «بكدام مكتب پابنديد؟»
- «كار من با نظريه هاي خودم است كه لوگوتراپي نام دارد».
- «ممكن است در يك جمله بگوئيد لوگوتراپي چيست و يا اقلا چه تفاوتي با روانكاوي دارد!»
- «شايد ، اما پيش از آن ممكن است شما بگوئيد اساس روانكاوي در نظر شما چيست؟»
پاسخ وي چنين بود :
«در روانكاوي بيمار برسريري دراز می كشد و چيزهائي می گويد كه گاهي گفتنش بسيار دشوار است».
و من فورا گفتم :
- «در لوگوتراپي بيمار حاجتي بدراز كشيدن ندارد و بچيزهائي گوش می دهد كه گاهي شنيدنش بسيار دشوار است».
اينرا من بشوخي گفتم و هرگز عصاره و چكيده مكتب لوگوتراپي نبود. اما اين تعريف زياد هم دور از حقيقت نيست چون لوگوتراپي كمتر از روانكاوي بدنبال واپس نگري و درون نگري می رود و بيشتر به آينده و وظيفه و معنائي توجه دارد كه بايد توسط فرد انجام گيرد.
در عين حال ، لوگوتراپي تشكيل و تشكل دور تسلسل زيانآور بيماري و مكانيسم واگرد را كه نقش مهمي در بيماري نوروز دارد از تمركز می اندازد و در نتيجه "خود میان بيني" كه اينگونه بيماران به آن گرفتارند بجاي تقويت دائم سست و بي اثر می گردد.
اصولا در لوگوتراپي بيمار با وضعي روبرو می شود كه معنائي براي زندگي خود بجويد، نوروتيك واقعي از ديدن حقيقت زندگي خود و وظا ئفي كه بعهده ..............
اگر بودن چيزي به عنوان هنر در زندان شگفت آور باشد، شوخي و مزاح گو اينكه بندرت صورت می گرفت شگفت آورتر است. شوخي يكي ديگر از اسلحه هاي روح است براي حفظ نفس، و بخوبي پيداست كه بيش از هر چيز ديگري بركناري لازم را به شخص خواهد داد كه حتي اگر به مدت كوتاهي نيز باشد بر هر وضعي چيره شود. به يكي از دوستان كه با من در ساختمان كار می كرد ياد داده بودم شوخي كند. هر يك از ما سعي می كرديم روزي يك شوخي از آنچه ممكن است در آينده، يعني اگر آزاد شويم، برايمان اتفاق افتد بسازيم . وي جراح بود و شغل معاونت يكي از بيمارستانهاي بزرگ را داشت. در اين شوخيها به اشكال می شد حوادث زندان را از ياد برد. در محل ساختمان هر وقت ناظر به بازرسي می پرداخت سركارگر دايم فرياد می زد بجنبيد! يكي از شوخي هايي كه من براي او ساختم اين بود كه دوباره به شغل سابق خود برخواهد گشت و روزي كه مشغول جراحي بسيار حساس معده است يكباره در اتاق عمل باز می شود و سرپرستار سراسيمه به اتاق عمل می دود و فرياد می زند كه " بجنب، بجنب" يعني رئيس بيمارستان فرا رسيده. گاهي زندانيان يگر نيز داستانهاي خوشمزه اي درباره آينده می ساختند، يكي از آنها اين بود كه شبي به میهماني بزرگي خواهند رفت، وقتي برايشان سوپ می ريزند، بي اختيار به خانم میزبان فرياد می زنند " از ته ظرف، از ته ظرف" ! كوشش در برانگيختن فريحه بذله گوئي و ديدن وقايع در پرتو نوري از مزاح، حيله ايست استادانه در فن زندگي و زنده ماندن . اين حيله را در اردوي اسارت نيز می توان آموخت و بكار برد. براي اينكه مطلب واضح شود بايد گفت كه رنج انساني رفتاري شبيه به رفتار گاز دارد. اگر مقدار معيني گاز را با تلمبه وارد اتاقي ............
اين گفته لسينگ است كه " حوادث و اتفاقاتي باعث می شود كه شما عقل خودتان را گم كنيد وگرنه اصلاً عقلي نداريد كه گم كنيد". واكنش غير طبيعي در برابر وضعي غير طبيعي رفتاري طبيعي است. حتي ما روانپزشكان انتظار داريم واكنش فرد در برابر يك امر غير طبيعي، مانند فرستادن به تيمارستان و يا آسايشگاه بيماران رواني، رفتاري غير طبيعي باشد و هر قدر فرد سالمتر باشد شدت غير طبيعي بودن اين واكنش بيشتر است. واكنش انسان در برابر اسارت نيز از نظر روحي واكنشي غير طبيعي است، اما اگر به حقيقت بنگريم طبيعي بنظر خواهد آمد زيرا چنانكه بعداً نشان خواهم داد، واكنشي است عادي در برابر وضع موجود.
اين واكنش چنانكه تشريح كرده ام، پس از چند روز تغييركرد. زنداني از مرحله اول به دوم رسيد. مرحله دوم مرحله بيدردي و بي حسي و خونسردي نسبي بود. در اينحال زنداني به مرحله اي از مرگ احساسات می رسيد.
بجز واكنشهايي كه تا كنون گفته ام، زنداني تازه وارد عذاب احساسات و عواطف ديگري را نيز تحمل می كرد و سعي می كرد همه را در خود بميراند. اول از همه می ل و نگراني بيكران او بود براي خانه و خانواده خود. گاهي فشار اين عواطف بقدي حاد بود كه می ديد دارد از حسرت دق می كند. پس از آن تنفر و بيزاري بود، تنفر از زشتي محيط، حتي محيط ظاهري!
به ا كثر زندانيان جامه هائي داده بودند پاره پاره كه مترسك سر خرمن دربرابر آن بسيار برازنده جلوه می كرد. میان كلبه ها پر از كثافت بود و هرچه آدم بيشتر آنرا تميز می كرد بيشتر با كثافت تماس پيدامي كرد. يك كار معمولي اين بود كه تازه رسان را وادار كنند مستراحها را پاك ...........
نوشته : دكتر ويكتور فرانكل
استاد روان پزشكي دانشگاه وين
ترجمه : دكتر اكبر معارفي
توضیحات مترجم فارسي
با پيش درآمدي كه دكتر گوردون آلپورت استاد پيشين روانشناسي دانشگاه هاروارد بر اين كتاب نوشته است جا ندارد مقدمه دراز ديگري نوشته شود و من تنها توضيحاتي را می افزايم كه در آن نوشته نيست.
بخش اول اين كتاب يعني «سرگشتي در اردوي اسيران» را دكتر فرانكل بزبان آلماني نوشته است و من آن را از ترجمه انگليسي ايلزه لاش بفارسي درآورده ام. اما بخش ديگر يعني «مفهوم اساسي لوگوتراپي» را فرانكل بانگليسي نوشته است.
اين كتاب كه در 1963 با عنوان Man’s search for Meaning منتشر شد چنان شهرتي يافت كه بزودي بچندين چاپ رسيد. نسخهاي كه من از آن ترجمه كردم چاپ يازدهم است و در سال 1967 منتشر شده است.
دكتر فرانكل بسال 1905 در وين بدنيا آمد و در همان شهر در 1930 دانشكده پزشكي را بپايان رسانيد و در 1942 كه بدست نازيان اسير شد رئيس بخش اعصاب بيمارستان روشيلد وين بود. پس از آزادي به وين برگشت و سالهاست كه استاد دانشكده پزشكي و رئيس بخش اعصاب بيمارستان وين است. اسفند 1353
پيش درآمد
دكتر فرانكل، نويسنده و كارشناس بيماريهاي رواني، گاهگاهي از بيماراني كه از دردهاي كوچك و بزرگ می نالند می پرسد «چرا خودتان را نمي كشيد؟ و از پاسخها غالبا راهي براي درمان بيماران می يابد. يك بيمار را عشق بفرزند به زندگي پايبند كرده است، ديگري را استعدادي كه هنوز بكار نرفته و سومي را يادگارهایی كه ارزش ماندن دارد. بافتن اين رشته هاي گسيخته در نقشي استوار از معنا و مسئوليت هدف و منظور ، روشي است كه دكتر فرانكل از اگزيستانسياليسم تحليلي ساخته و آنرا لوگوتراپي ناميده است.
در اين كتاب دكتر فرانكل از تجربههائي كه باعث كشف لوگوتراپي گرديد گفتگو می كند. وي مدتي دراز در تنگناي زندان فشرده نازيان اسير بود و همه چيز خود را از دست داد. پدر، برادر و همسرش در اردوگاه اسيران به تنوره هاي سوزان رفتند و يا بنا خوشي مردند. همه خانواده او بجز خواهرش در اين اردوها جان دادند. چگونه او كه همه چيز را از دست ...............
 |
 |
 |
اشاره
در این نوشتار ضمن آشنایی اجمالی با فرانکل به عنوان پایهگذار مکتب رواندرمانیِ «معنی درمانی» و آگاهی از دیدگاههای او دربارة معنی زندگی - درد و رنج - مرگ و جاودانگی - آزادی، همت اصلی نویسنده مصروف توضیح عقاید فرانکل دربارة تعریف دین - زمینه های بروز دینداری - تعریف خدا- نحوههای دینداری - تحولدینداری و نسبت دین و روانشناسی میشود.
1. اگزیستانسیالیسم و فرانکل
1-1- بستر ظهور اگزیستانسیالیسم (Existantiolism)
در آستانة قرن نوزدهم میلادی جهان اندیشه در موضعی قرار گرفت که نه بحثهای ذهن شناختی فلسفة جدید (از دکارت تا کانت) توانایی پاسخگویی به سؤالات اساسی طرح شده را داشت و نه نظام فکری فلسفة قدیم (فلسفة ارسطویی) که به هستی از دیدگاه موجود بماهو موجود مینگریست. اگر چه همچنان پرسش از معنای هستی و هستی بشر و چیستی این هستی اساسیترین مشکل اندیشة بشری بود ولی این سؤال «از یک مفهوم عام انتزاعی عقلی با بداهت ذاتی و غیر قابل تعریف ....»() به نام «وجود» نبود، بلکه پرسش از هستی ملموسی بود که فراچنگ هر انسانی میآید. به دیگر سخن، آدمی خود را همچون سایر موجودات در متن هستی .......
در سال 1942 ویکتور فرانکل سفر سه ساله اش را در دنیای کابوسناک ظلم
و شکنجه ومحرومیت اغاز کرد .سرگذشتی که مرگ تنها راه گریز از آن بود .
هبوطش به جهنم با حرکت قطاری آغاز شد که از شهر زادگاهش وین به سمت
شمال شرقی می رفت. هیچ یک از 1500 مسافر قطار نمی دانستند به کجا می روند.
در واگن فرانکل هشتاد نفر را بار کرده بودند .........
