دغدغههاي فرجامين- پژوهشي در معنا شناسي واژه دين
شناسنامه
نويسنده: علي طهماسبي
ويراستار: امير رضايي
طرح جلد: مريم امير فرشي نژاد
حروفنگار: معصومه شاپوري
چاپ اول: زمستان 1379در 128صفحه و 3000 نسخه
ناشر: ياد آوران
توضيح:
واژه دين در قرآن به دو معناي ظاهرا متفاوت آمده است. برخي جايها به معناي آداب و سنن و رفتارهاي انسان، و در مالكيت انسان و انجام آن در اختيار انسان است، و در برخي جايها به معناي جزا، كيفر، و حسابي كه مربوط به آخرت ميشود و مالك آن خداوند است و از سوي خداوند إعمال ميشود.
اين دوحوزه معنايي، بسياري از پژوهشگران را بهاين باور رسانيده است كه «دين» به معناي آداب و سنن از واژگان اوستايي است و ريشه در زبانهاي هند و اروپايي دارد، ولي «دين» به معناي كيفر و جزا و روزِ داوري، از زبانهاي سامي و خاستگاه آن بينالنهرين بوده است.
در كتاب دغدغههاي فرجامين، تلاش شده است تا رد پاي اين واژه در برخي متون برجاي مانده از هردو حوزه تمدني جستجو شود و نشان داده شده است كه اين واژه در هر دو بخش داراي خاستگاه مشتركي است. نمونه هايي نيز در متون اوستايي و قرآن، با تلفظ واحد لفظ «دين» به هردو معناي اعمال انساني و كيفر و جزاي خداوندي آمده است. همچنين، رابطه ميان اعمال و جزا، مانند رابطه عمل و عكسالعمل دو حوزه معنايي واژه دين را كه در قرآن يا اوستا آمده با هم مرتبط ميكند.
از متن:
روز قيامت و «روز دين»(يومالدين) آشكارا رشته هاي معنايي ميان اعمال آدمي در اين جهان و نتايج آن را در قيامت بازگو ميكند و رابطه «دين» به معناي رفتار واعمال را با «دين» با دين بهمعناي حساب و جزا، بهروشني بيان ميكند. اما به نظر ميرسد كه گاهي اين رابطه بهدلايلي مورد شك و ترديد قرار ميگيرد و آدمي را گرفتار ناباوري ميكند. مهمترين مسئله براي شك در روز حساب، مسئله چگونگيي زنده شدن انسان پس از مرگ و حاضر شدن در صحراي قيامت است.(صفحه 75)
دين عبارت است از دغدغهاي دروني در انسان كه معطوف به نهاييترين فرجام خويش است. رفتار هركسي نيز، آگاهانه يا نا آگاهانه مبتني برهمان دغدغهي دروني است و نتيجهاي كه از آن رفتارها حاصل ميشود، شكل و شمايلِ نهايي خود انسان است كه هيچ گريزي از آن نخواهد بود. (صفحه 8)
آزادي، يك روي دين است. روي ديگر آن، پذيرفتن مسئوليت سرنوشت خويش و قبول فرجام كاري است كه هركسي انجام داده است. و اين چيزي بسيار سهمگين است.(صفحه82)
