اسطوره به اعتقاد استروس آیینه ی بزرگ نمایی است از شیوه ی تفکر همیشه گی که انسان ها پیوسته از طریق آن اندیشیده اند. استروس با بررسی اساطیر یونانی و رومی و اسکاندیناویایی به این نتیجه می رسد که این اساطیر خصوصیات اساسی ساختی خود را که در آغاز کار داشته اند همچنان حفظ کرده اند. به نحوی که اگر آن ها را به شیوه ی درست بررسی کنیم می توانیم خصایص منطقی عام و استدلال ابتدایی را در آن ها بیابیم. این روش تطبیقی در مطالعه ی اسطوره روشی است که ساختارگرایان پیرو استراوس نیز از آن سود جسته اند.
عنوان مناسگ گذر (گذار یا آشناسازی نیز نامیده می شود) برای اولین بار توسط انسان شناس بلژیکی آرنولد وان جنپ درباره ی مناسک آیینی به خصوصی به کار برده شد که در جوامع نانویسا انجام می گیرد. مناسک گذر که در میان مردمان جوامع نانویسا آیینی معمول است با مرگ نمادین نوآموزان همراه است که پس از آن از سوی آموزگاران خویش وادار به زهدورزی ...

برای خواندن این مطلب در اینجا کلیک کنید.

(تصویر: میرچیا الیاده)

بگذارید از ابتدا روشن کنم: این کتاب، درآمدی بر اسطوره نیست، بلکه رویکردها را به اسطوره، در محدودهی نظریههای مدرن، معرفی میکند. نظریههای اسطوره، که شاید به قدمت خود اسطورهها باشند، بی شک به دوران پیشسقراطی برمیگردند، اما تنها در عصر مدرن ـ بهخصوص، تنها از نیمهی دوم سدهی نوزدهم ـ ادعای علمی بودن دارند. این از آن رواست که تنها از آن زمان بهبعد رشتههای تخصصی، چون علوم اجتماعی بهوجود میآیند و عرضه کردن نظریههای بهراستی علمی را در مورد اسطوره پی میگیرند. بعضی از نظریههای علمی شاید همتاهای قدیمتری داشتهباشند، اما نظریهپردازی علمی با نظریهپردازی قدیمتر متفاوت است. در حالی که اسطوره نظریهپردازی گذشته، بیشتر متکی بر حدس و تجرید بود، نظریهپردازی علمی بر اساس اطلاعات جمعآوریشده است. تفاوتهائی که جون بیاتی ، انسانشناس، جمعبندی کردهاست، شامل علوم اجتماعی دیگر نیز میشود:

برای خواندن این مطلب در اینجا کلیک کنید.

برای خواندن کل مقاله در اینجا کلیک کنید.

یادداشت ارائه شده به کلاس نظریه های جدید انسان شناسی، نیم ترم اول 1385 -86

برای خواندن کل مقاله در فرمت پی دی اف در اینجا کلیک کنید.

این مقاله نخستین بار در فصلنامه انسان شناسی جهاد دانشگاهی شماره 4 بهار 1386 منتشر شده و به وسیله سردبیر برای تجدید انتشار در اختیار انسان شناسی و فرهنگ قرار داده شده است.

(نصویر: آرنولد شئونبرگ)

لوی استروس، ساختار را نوعی الگو می داند که دست کم چهار ویژگی داشته باشد: نخست آنکه از اجزایی تشکیل شود که تغییر یکی از آنها دیگر اجزا را نیز دگرگون کند؛ دوم آنکه بتوان آن را در گروهی از  دگرگونی ها جای داد که به نوبه خود نمونه های دیگری از الگوی اولیه را بسازند؛ سوم آنکه در آن خاصیت پیش بینی وجود داشته باشد، یعنی دگرگونی یکی از عناصر به واکنشی ساختاری منجر شود که بتوان آن را از قبل پیش بینی کرد و چهارم آنکه کارکرد ساختار در ........

(تصویر: ولادیمیر پروپ)

بخش اول

(عکس: فردینان دو سوسور)

بخش سوم

مفاهیم و نظریه های کلیدی

نگرش الیاده به دین

الیاده در تفسیر و تاویل پدیده‌های دینی روش و نگرش تازه‌ای داشت و بر آن بود که نمادپردازی دینی، بهترین جلوه پاسخ خلاقانه‌ای است که انسان به هیبت هستی و حضور در کیهان ناپیدا کران می‌دهد. انسان نهایتا با کیهان همسو و همساخت (همان هماهنگی و همسانی جهان صغیر با جهان کبیر که ریشه در اندیشه‌های دینی و عرفانی کهن دارد) و اساطیر کهن که حکم صور ازلی یا اعیان ثابته را دارند، هنوز و همچنان در ذهن و زندگی انسان جدید نفوذ دارند. وی بر آن بود که تاریخ و تحقیق ادیان، همدلی و انسان‌دوستی به بار می‌آورد که بسی فراتر و اصیل‌تر از اومانیسم غیردینی غربی است. روش و نگرش الیاده در اتمام آثارش، تلفیقی و کثرت‌گرایانه و همراه با وسعت مشرب است و آمیزه‌ای است از مردم‌شناسی، پدیدارشناسی به شیوه هوسرل، ساخت‌گرایی و تاویل و کشف معنای باطنی یا هرمنوتیک. این نکته هم به عنوان بخشی از نگرش او قابل ذکر است که او تقدس یا امرقدسی، یعنی جوهر مشترک همه جلوه‌های حیات و فرهنگی دینی را امری اصیل، بسیط، واحد و تحویل‌پذیر و غیرقابل تجزیه و تحویل به ........

ــ آقاى دکتر در آغاز گفتگو بفرمایید در چه سالى براى ادامه تحصیل به خارج رفتید؟

بخش چهارم و نهایی

نتیجه‏گیری
هرچند در ایران اسطوره‏شناسی بیشتر معطوف است به جهان ایران باستان، که در این حیطه نیز رویکرد تکامل‏گرایی و روان‏شناختی و تقلیل‏گرایانه حاکم است، اما این‏ محدود شدن اسطوره‏شناسی به دوره‏ باستانی، سبب غفلت این علم از ایران پس از اسلام و مطالعات اسطوره شناختی آنست. دلایل این مسأله از یکسو در پیش فرضهای گفتمانهای اسطوره شناختی است که مهمترین آنها، انحصار اساطیر برای شناخت دورانی از تاریخ ایران است که منبع و سندی وجود ندارد و بیشتر اسطوره‏شناسی را محدود به اسناد و متون باستانی کرده است، لذا اسطوره به مثابه تاریخ جهان سنت، و یک فرم ........

بخش سوم

گفتمانهای اسطوره‏شناسی ایران
مساله اسطوره‏شناسی ایران همانطور که گفته شد، بیشتر معطوف به ایران باستان بوده است. هرچند روایت اساطیری ایران باستان راهگشای بسیار مهمی در فهم ایران باستان و تاریخ باستان و جامعه آن زمان بوده است، اما در مجموع این گفتمان باستان‏گرایی اسطوره‏شناختی، سبب شده اسطوره‏شناسی ایران هم در محدوده تنگ آن باقی بماند. باید دقت کرد که در این رویکردهای تاریخ‏نگارانه به ایران باستان به دلیل فقدان اسناد و مدارک کافی، اساطیر به عنوان راهنمای روشنی‏بخش قسمتی از واقعیت‏های عمل می‏کنند. اما در دوره‏هایی که اسناد کافی هستند، روایت‏های اساطیری به مثابه راهنمای فهم تاریخ (تاریخ در مفهوم مدرن آن) به کنار گذاشته می‏شوند و اسطوره‏ها جز در حاشیه‏ها، حضوری ندارند و عموماً هم نامعتبرند. برای مثال کتاب زرین کوب (1377) در باب تاریخ مردم ایران، فقط در فصل اول با عنوان ”دنیای اساطیر“ مفصلاً به اساطیر و دلالت تاریخی آنها پرداخته، اساطیر در فصلهای بعدی ناپیدا می‏شوند. کتاب خانم ......

بخش دوم

تدوین یک چارچوب نظری: اسطوره و نظام اساطیری به مثابه نظام فرهنگی
همانطور که ذکر شداز نظر رویکردهای جدید انسان‏شناسی، اسطوره نه یک توهم یا معلول عامل دیگر، بلکه واقعیتی قائم به ذات و دارای ضرورتی درونی برای وجود خویش می‏باشد. در میان نظریات اسطوره، سه عامل اصلی مورد تاکید وجود دارد که عبارتند از: معنا، تقدس و کنش در اسطوره است.
مهمترین مساله نظریات اسطوره، تبیین معنای اساطیر بوده است. نکته مهم در اینجاست که عمده تلاشهای کلاسیک برای آن بود که معنای اسطوره را تابعی از عوامل بیرونی بدانند، طبیعت، ناخودآگاه، مناسک و ... (ر.ک: باستید 1370 و segal 1998). اما نکته‏ای که استروس به پیروی از ریچارد واگنر بیان می کند، بسیار راهگشاست: اسطوره به همراه موسیقی، قدرت انتقال معنا و پیامی را دارند که زبان روزمره و عادی فاقد آنست (weiner,1994:594). اسطوره به مثابه یک زبان با نظام نمادینی که ساختاری زبانی دارد، مهمترین رسالتش انتقال معنا در یک فرآیند ارتباطی است. به همین سبب هم کاسیرر در شرح آرای شلینگ به این مساله اشاره می‏کند که مساله مورد .....

بخش اول

مقدمه :
اساطیر به عنوان یکی از عناصر اصلی فرهنگ غیرمادی هر جامعه‏ای، از یکسو پای در ذهنیات، ارزشها، جهان‏بینی و سنت آن فرهنگ دارند و از سوی دیگر به عنوان هسته باورها و اعتقادات، بنیان های مذهبی هر جامعه را برای مومنان توجیه و معنادار کرده و آنرا بازتولید می‏کنند. این وضعیت و موقعیت مهم اساطیر، سبب توجه گسترده‏ای به آنها در حوزه‏های مختلف علوم انسانی شده است. هرچند فلاسفه اولین کسانی بودند که به تفسیر و تبیین اساطیر پرداختند، اما در  مراحل بعدی مورخان و بالاخص مردم‏شناسان تاکید بسیاری بر مطالعه اساطیر یا اسطوره‏شناسی داشتند (باستید، 1370: 9). لفظ اسطوره، لفظی یونانی به معنای گفتار، منطق و کلام است، اما بعدها این لفظ دلالت خاصی به نوعی روایت‏های فرهنگی پیدا کرده است (کراپ، در ستاری، 1377: 1). اندیشمندان بسیاری در تبیین علل، معانی و نتایج شکل‏گیری اساطیر تلاش کرده‏اند، باستید (1370) شرح مجمل و دقیقی از سیر علم‏الاساطیر را ......

این مقاله نخستین بار در فصلنامه خیال شماره 13 بهار 1384  منتشر شد و برای تجدید انتشار به وسیله سردببر این نشریه در اختیار «انسا شناسی و فرهنگ» قرار گرفته است.

برای خواندن مقاله به صورت قایل پی دی اف در اینجا کلیک کنید.

بخش سوم

مفاهیم و نظریه های کلیدی

نگرش الیاده به دین

الیاده در تفسیر و تاویل پدیده‌های دینی روش و نگرش تازه‌ای داشت و بر آن بود که نمادپردازی دینی، بهترین جلوه پاسخ خلاقانه‌ای است که انسان به هیبت هستی و حضور در کیهان ناپیدا کران می‌دهد. انسان نهایتا با کیهان همسو و همساخت (همان هماهنگی و همسانی جهان صغیر با جهان کبیر که ریشه در اندیشه‌های دینی و عرفانی کهن دارد) و اساطیر کهن که حکم صور ازلی یا اعیان ثابته را دارند، هنوز و همچنان در ذهن و زندگی انسان جدید نفوذ دارند. وی بر آن بود که تاریخ و تحقیق ادیان، همدلی و انسان‌دوستی به بار می‌آورد که بسی فراتر و اصیل‌تر از اومانیسم غیردینی غربی است. روش و نگرش الیاده در اتمام آثارش، تلفیقی و کثرت‌گرایانه و همراه با وسعت مشرب است و آمیزه‌ای است از مردم‌شناسی، پدیدارشناسی به شیوه هوسرل، ساخت‌گرایی و تاویل و کشف معنای باطنی یا هرمنوتیک. این نکته هم به عنوان بخشی از نگرش او قابل ذکر است که او تقدس یا امرقدسی، یعنی جوهر مشترک همه جلوه‌های حیات و فرهنگی دینی را امری اصیل، بسیط، واحد و تحویل‌پذیر و غیرقابل تجزیه و تحویل به حقایق، امور، عناصر، تجارب و .......

چکیده: این مقاله به بررسی اسطوره‎ی ایرانی نخستین جفت انسان، مشی و مشیانه، می‎پردازد و نقش تغذیه را در این اسطوره در شکل‎گیری فرهنگ و ارزش‎گذاری مربوط به آن توضیح می‎دهد. با مطابقه‎ی صورت‎های مختلف، نشان داده می‎شود که صورت آرمانی تغذیه در فرهنگ ایران پیش از اسلام، تغذیه‎ی گیاهی و صورت متقابل و اسفل آن تغذیه‎ی گوشتی است. واسطه‎ای که میان این دو صورت متضاد در نظر گرفته شده است، تغذیه‎ با شیر و تخم مرغ است که نه غذایی گیاهی هستند و نه غذایی گوشتی. بررسی، منطقی که این اسطوره در شکل دادن این روند بکار می‎گیرد، هدف مقاله است.(1)

کلید واژه: اسطوره، جفت آغازین، تغذیه، منطق.

اسطوره بازتابی خلاق از چگونگی تحول فکری و روحی انسان در ارتباط با واقعیت است. پژوهش در درون‎مایه‎ی اسطوره، چگونگی این روند را آشکار می‎سازد. به همین ترتیب، روایت اسطوره‎ای بازتاب ویژه‎ای از دریافت و شناخت آدمی از واقعیت است، دریافتی ..............

بخش دوم و نهایی

 استروس در بررسی اساطیر بومیان آمریکا همین الویت گیاهی را  نشان می‎دهد و می‎نویسد: "آنان منشأ حیات انسانی را بر حسب الگوی زندگی گیاهی (پیدایش از زمین) تصور می‎کنند. یونانیان باستان نیز چنین باوری داشتند. اما تفاوت در این است که به اعتقاد بومیان آمریکا عالیترین شکل حیات گیاهی را باید در کشاورزی یافت که دارای ماهیتی ادواری است. به عبارتی دیگر، کشاورزی نشان تناوب زندگی و مرگ است. از کشاورزی غذا فراهم می‎آید و از غذا حیات. از شکار نیز غذا فراهم می‎آید، اما شکار به جنگ همانند است و جنگ جز مرگ نیست" (همو، ص 150). آیا اسطوره‎ی ایرانی نیز تغذیه‎ی گیاهی را عالیترین شکل غذایی می‎داند و گوشت‎خواری را نماد مرگ می‎شناسد؟ با بررسی روایت‎های یاد شده از بندهشن و دیگر نمونه‎هایی که خواهد آمد، پاسخ ما به آری می‎رسد. نخست در نموداری شکل سه‎گانه‎ی تغذیه‎ی مشی و مشیانه و نیز آدمیان پیش از مرگ را ................

توضیح: «انسان شناسی و فرهنگ» همانگونه ه پیشتر گفته شد به دنبال سیاست ترویج فرهنگی، گروهی از مقالاتی را که در نشریات معتبر و ارزشمند فرهنگی به چاپ می  رسند، در صورت تمایل و اجازه مسئولان آن نشریات و با ذکر منبع و لینک  در شبکه  در انتهای مقاله  تجدید انتشار  می  کند.  مقاله  خانم آموزگار که در زیر می خوانیم  نخستین مقاله از نشریه بخارا است که در «انسان شناسی و فرهنگ» منتشر می شود اما در آینده مقالات متعدد دیگری از بخارا به انتشار خواهند رسید . از علی دهباشی برای اجازه این تجدید انتشار ها پیشیاپیش تشکر می کنیم. 

***

خط در اسطوره ها

اگر آغاز نگارش را از زمانى بدانیم که بشر خواسته است آنچه را مى اندیشد نفش کند و به دیگران برساند، پس نخستین نگاره هاى روى سفال ها نخستین گام براى نوشتن بوده است، و از آنجا که برخى از دانشمندان و از آن جمله گیرشمن زادگاه اولیه سفال هاى منقوش را نواحى غرب سرزمین ایران مى دانند([1]). پس در آغاز این شاهراه فرهنگى، سرزمین ما ...............

بخش دوم

شرح زندگی خا نوادگی

انسان برای بیان مضامین دینی و اسطوره‌ای و فایق‌آمدن بر شکاف بین بخش خودآگاه و ناخودآگاه ذهن به رمز و رمزپردازی نیاز دارد.  رمز بر دو نوع است: جمعی، نوعاً دینی، و فردی؛ و در صور مختلفی چون رؤیا و قصة عامیانه و اسطوره و شیء طبیعی و هنر ظاهر می‌شود. اما در معماری کاربرد رمز از همه قوی‌تر و پرمعناتر است.

روان منبع بیان اسطوره‌ای و دینی و مرکب از سرنمونهای مشترک معین است؛ و معماری بیان رمزینِ مکانمند و زمانمند اسطوره و دین است. از این رو، می‌توان الگوهای معمارانة مشترک را در آثار معماری کشف کرد. یکی از اسطوره‌های رایج در سراسر جهان «سفر قهرمان» است. این اسطوره، که در دو صورت ابتلای جسمانی و طلب معنوی ظاهر می‌شود، بیان معماریانه یافته است. یکی از مظاهرِ اسطورة سفر قهرمانْ زیارت یا سفر معنوی است. زیارتهای دینی ویژگیهای مشترک دارند: تدارک معنوی برای سفر؛ جدایی زایر از جامعه و زندگی روزمره؛ ابتلائات و آداب طی طریق؛ رسیدن به مکان مقدس؛ بازگشت با حالی متحول. این ویژگیها به انحای مختلف در آثار معماری ادیان گوناگون ظهور یافته و بیان شده است.


این مقاله ابتدا در فصلنامه «خیال» فرهنگستان هنر، شماره 13 ، بهار 1384 به چاپ رسیده است و برای تجدید انتشار به وسیله سردبیر این نشریه، در اختیار «انسان شناسی و فرهنگ» قرار داده شده است. 

برای خواندن متن کامل به صورت فایل پی دی اف در اینجا کلیک کنید.

!--نظریه هگل درباره دولت
هگل مفهوم دولت را از مفهوم تاریخ بدست می‌آورد و اعتقاد دارد که قبل از تشکیل دولت و یا بدون دولت نمی‌توان از حیات تاریخی سخنی گفت. در اینجا ما با نوعی قضیه منطقی روبرو هستیم: تابحال دیدیم که هگل واقعیت را بر حسب تاریخ تعریف کرد و سپس عنوان کرد که دولت پیش شرط پیدایش تاریخ است. بنابراین می‌توان از این دو اصل نتیجه گرفت که در دولت عالی‌ترین واقعیت وجود دارد. چنین مقامی برای دولت در نظر گرفتن تا پیش از هگل سابقه نداشت پیوند شهر خدا و شهر زمین در دیدگاه هگل مقامی شامخ به دولت بخشیده بود. هگل برای به اثبات رساندن نظریه سیاسی خود با نظریه‌های پیشین همچون «حق طبیعی» که منشا دولت را قرار دارد اجتماعی می‌دانست به مبارزه پرداخت. تا آغاز سده نوزدهم این نظریه رایج بود.--!
وجود قراردادی برای آنکه منشاء در دولت قرار گیرد نیاز به شرایطی خاص دارد در واقع باید بر اساس موازین حقوقی و اخلاقی مسلمی بوجود آید. هگل برای مبارزه خود مجبور بود گام بزرگی بردارد «یعنی خود ایده اخلاق» را که برای قرن ها رایج بود دگرگون کند. وی .................

!--نظریه دولت مبتنی بر قانون در فلسفه قرون وسطی
 در اینجا کاسیرر به تفاوتهای بارز بین خدای افلاطون، ارسطو و یکتاپرستان یهودی اشاره می‌کند و تفاوت و تحول سیستمانیک اندیشه قرون وسطایی را از این طریق به خواننده می‌فهماند. و از این طریق بابی برای فصل هشتم کتاب خود می‌گشاید: نظریه دولت مبتنی بر قانون در فلسفه قرون وسطایی. در فصل پیش به تفاوت‌های بین نظریه کلاسیک باستانی و نظریه قرون وسطایی از دیدگاه کاسیرر پرداختم. عمده‌ترین اختلاف نه تنها در بحث تئوریک بلکه در بخش عملی را می‌توان قائم به ذات دانستند.
انسان از سوی افلاطون و جستجوی حقیقت ماورای انسان از سوی نظریه‌پردازان قرون وسطا دانست. در این یکتاپرستی منشاء قانون همیشه تا اراده یک شخص پی‌گیری می‌شود که قانونگذار است و چون عدالت امری تصادفی و عرفی نیست لذا اراده موجودی ................

فهرست مطالب

چکیده
مقدمه
زندگینامه
اسطوره دولت 
اسطوره چیست 
اسطوره و زبان 
اسطوره و روان‏شناسی عواطف 
اسطوره و حیات اجتماعی انسان 
لوگوس و میتوس 
جمهوری افلاطون:
زمینه دینی و مابعدالطبیعی قرون وسطی
نظریه دولت مبتنی بر قانون در فلسفه قرون وسطی 
طبیعت و فیض الهی در فلسفه قرون وسطی 
سیاست ماکیاول 
ماکیاول و رنسانس 
استلزامات نظریه جدید درباره دولت 
نظریه قرارداد اجتماعی 
روشنگری و منتقدان رومانتیک آن 
قهرمان پرستی 
نابرابری نژادهای انسانی 
نظریه نژاد توتالیتر 
تاثیر فلسفه هگل بر اندیشه سیاسی مدرن 
نظریه هگل درباره دولت 
فصل دوم: فلسفه صورتهای سمبلیک 
خصلت آگاهی اسطوره‏ای از شی (ابژه)
مقولات ویژه اندیشه اسطوره‏ای 
اسطوره به منزله شکلی از شهود 
مفصل‏بندی فضا در آگاهی اسطوره‏ای: 
مفهوم اسطوره‏ای زمان 
عدد اسطوره‏ای 
من و روح 
فصل سوم: فلسفه روشنگری 
کتاب شناسی 
مقالات نوشته شده درباره کاسیرر 
منابع 
 

 
چکیده

!--مقاله حاضر بررسی زندگی،آثار و اندیشه ارنست کاسیرر است.مقدمه این بحث به مسأله نوکانتیسم می پردازد و در ادامه کاسیرر را به عنوان یکی از نوکانتیست ها معرفی می کند.با چنین زمینه ای در فصل بعدی با زندگی نامه کاسیرر آشنا می شویم.فصول بعدی به بررسی سه کتاب از آثار کاسیرر که به فارسی ترجمه شده و از دیدگاه من به رشته انسان شناسی نزدیکی بیشتری دارند تعلق دارد.
این سه کتاب عبارتند از:اسطوره دولت،فلسفه صورتهای ................

بخش دوم
اسطوره به منزله شکلی از شهود
ساختار و مفصل بندی جهان زمان در آگاهی اسطوره‏ای
!--در فصول پیشین دیدیم که آگاهی اسطوره‏ای و آگاهی علمی تفاوت‏هایی با هم دارند. آگاهی اسطوره‏‏ای امور را از یکدیگر تفکیک و لایه‏بندی نمی‏کند وجود هیچ چیز به چیز دیگری وابسته نیست و هر چیز بطور مطلق و بی‏واسطه درک می‏شود در حالکیه در آگاهی علمی و ضروری بودن هرابژه با شک و تفحص نگریسته می‏شود. اندیشه علمی ابژه را با منطق و تبیین آن بوسیله مجموعه‏ای از علت و معلول‏ها محصور می‏کند. اما در مورد اسطوره هر ابژه به طور جداگانه دارای خصلتی خاص است که از طریق این خصلت درک می‏شود و در یک کل با دیگر ابژه‏ها مرتبط می‏شود. این خصلت از پائین‏ترین رده‏های محتوای حسی یعنی از جهان‏بینی جادویی تا عالی‏ترین درجات که تجلی دین است وجود دارد و درست در این تعالی است که اسطوره با دین پیوند می‏خورد. این خصلت ویژه همان«مقدس بودن» است که محتوای اسطوره‏ای- دینی را تشکیل می‏دهد. خصلت تقدس شامل اشیاء خاصی نمی‏شود بلکه هر محتوا هر قدر هم که بی‏مقدار باشد  می‏تواند از این خصلت .............