مثبت من

رابرت دابليو هلفر، روان شناس و متخصص برنامه ريزي آموزشي، مي گويد: بيشتر مردم خيال مي كنند كه براي مطالعة مؤثر، فقط دو روش وجود دارد:
۱ـ مطالعة آهسته و دقيق با سرعت بسيار كم
۲ـ مطالعة سريع همراه با برگشت هاي زياد (مرور)
اما هيچ يك از اين دو روش، چندان مؤثر نيستند. روش اول، هيچ تأثيري بر درك مطلب ندارد و روش دوم هم ضمن كاهش 50 درصدي سرعت مطالعه، كيفيت مطالعه را حداكثر تا 7 درصد افزايش مي دهد. او توصيه مي كند كه: برگشت هاي مكرر يا مرور هاي حين مطالعه را حذف كنيد تا بدون كاهش ميزان درك مطلب، سرعت مطالعه تان از 250 تا 300 كلمه در دقيقه، به 450 تا 500 كلمه در دقيقه افزايش يابد.

مفيدخواني به روش رابرت دابليو هلفر
مفيدخواني به شما كمك مي كند تا با مديريت زمان، تعداد ساعات مطالعه تان را به حداقل برسانيد. در مطالعة عادي، چشم ها بين گروه هاي كلمات، حركات تند و جهش واري دارند و روي هر گروه از كلمات نيز براي مدت كوتاهي ثابت مي مانند. براي افزايش سرعت مطالعه، بايد حجم گروه كلمات و سرعت حركت از يك گروه به گروه ديگر را افزايش داد. رابرت دابليو هلفر مي گويد: قبل از شروع به مطالعة يك كتاب، جزوه يا... ابتدا به فهرست مطالب، مقدمه، خلاصه و نتيجه گيري نگاهي بيندازيد و در مورد قسمت هايي كه مايل به مطالعة آن ها هستيد، تصميم بگيريد. تمرين كنيد. هنگام تمرين، در فواصل زماني 20 دقيقه اي مطالعه كنيد. عوامل ايجاد حواس پرتي را به حداقل برسانيد. راحت باشيد و راست بنشينيد. دقت كنيد كه ميزان نور در اتاق مطالعه تان كافي باشد و كتاب به صورت كاملا مسطح در جلوي شما قرار گرفته باشد.

مطالعة يك كتاب نسبتا طولاني با حدود 100 هزار كلمه، به طور متوسط، نزديك به 7 ساعت طول مي كشد. هلفر ادعا مي كند كه شما مي توانيد اين مدت را از طريق مفيدخواني به 5/3 ساعت كاهش بدهيد. هدف از يادگيري شيوه هاي مفيدخواني، اين است كه بتوانيد سرعت مطالعه تان را حداكثر تا حدود
80 درصد افزايش بدهيد. با وجود اين، اگر مرور مناسبي بر مطالب خوانده شده نداشته باشيد، چنين سرعتي چندان به دردتان نمي خورد و آن چه را كه خوانده ايد، به زودي فراموش مي كنيد. پس لازم است كه مهارت هاي حافظه تان را هم تقويت كنيد. حافظه در چند ساعت اول مطالعه، بسيار قوي است؛ اما
۸۰ درصد آن چه مي خوانيد، ظرف 24 ساعت اول، رو به فراموشي مي گذارد. هلفر مي گويد: پيشنهاد من اين است كه يك ساعت مطالعه كنيد، سپس به اندازة يك دهم از زماني را كه صرف مطالعه كرده ايد (يعني 6 دقيقه) صبر كنيد، آن چه را كه خوانده ايد، مرور كنيد و بعد از سپري شدن 10 برابر زماني كه صرف مطالعه كرده ايد، مجددا مطلب را مرور كنيد.

روش PQR4
يكي از رايج ترين و مؤثرترين فنون يادگيري و تقويت حافظه، به ويژه براي دانش آموزاني كه قصد دارند دروسي با ماهيت حفظي را مطالعه كنند، روش PQR4 است. نام اين روش، از كنار هم قرار دادن حروف اول 6 مرحلة آن، شكل گرفته است.

۱) P يا Preview (پيش مطالعه)
خواندن سريع و روزنامه وار كلية مطالب پيش از خواندن دقيق و جزءبه جزء آن. پيش مطالعه، علاوه بر آن كه ذهن مطالعه گر را براي دريافت تمامي اطلاعات متن آماده مي كند، يك ديد كلي نسبت به مبحث مورد مطالعه نيز فراهم مي آورد.
۲ و 3 ) Q & R يا Question & Read (طرح سؤال و خواندن متن)
خواندن كلي با هدف يادگيري تفصيلي هر بخش و طرح تمامي سؤالات قابل پيش بيني از هر مبحث، مرحلة دوم PQR4 است. پس از طرح سؤالات كلي، خواندن دقيق متن آغاز مي شود.

۴) R يا Reflect (فكر كردن)
پس از خواندن دقيق متن، بايد به آن چه مطالعه كرده ايد، بينديشيد و سعي كنيد با ايجاد ارتباط بين آموخته هاي خود، عمق مطالعه تان را افزايش بدهيد.
۵) R يا Recite (از حفظ گفتن)
در اين مرحله، بايد تمام مطالبي را كه ياد گرفته ايد، در ذهن تان بازخواني و بازگويي كنيد. در اين مرحله، مي توانيم فرد يا افرادي را در ذهن خودمان در نظر بگيريم و سعي كنيم آن چه را مطالعه كرده ايم، به آن فرد يا افراد تدريس نماييم. اگر نتوانيم اين مرحله را به خوبي انجام بدهيم، يعني مراحل قبلي را با موفقيت پشت سر نگذاشته ايم و مجبوريم مراحل 2 ، 3 و 4 را تكرار كنيم.

۶) R يا Review (مرور)
اگر بتوانيم مرحلة 5 را با موفقيت پشت سر بگذاريم، آن وقت در مرحلة ششم بايد سعي كنيم مانع از فراموشي مطالب مورد مطالعه شويم. اين كار فقط با مرور زمان بندي شده و منظم، امكان پذير است. روش PQR4توصيه مي كند اولين مرور را 24 ساعت بعد از مطالعه انجام بدهيم، دومين مرور را 3 روز بعد از مرور اول، سومين مرور را 1 هفته بعد از مرور دوم، چهارمين مرور را 1 ماه بعد از مرور سوم، پنجمين مرور را 3 ماه بعد از مرور چهارم،  و بالاخره ششمين مرور را 6 ماه بعد از مرور پنجم.
مرحله ششمPQR4 از كل 5 مرحله قبلي اش سخت تر است. اين طور نيست؟
روش Murder
يكي ديگر از روش هايي كه مشاوران و متخصصان امور آموزشي به مطالعه گران توصيه مي كنند، روش Murder است. نام اين روش نيز از كنار هم قرار دادن حروف اول 6 مرحلة آن، شكل گرفته است.

۱) M يا Mood (حال و هوا)
پيش از شروع مطالعه بايد حال و هواي آن را پيدا كنيد، يعني سرحال باشيد و آمادة ياد گرفتن. اين حالت را بايد تا پايان مطالعه حفظ كنيد. افكار مثبت را جانشين افكار منفي كنيد و زمينه را براي يك مطالعة مفيد و مؤثر مهيا كنيد.

۲) U يا Understand (درك و فهم)
اين مرحله توصيه مي كند آن چه را كه مي خوانيد، به طور مفهومي و عميق درك كنيد. بخش هايي را كه نمي توانيد خوب درك كنيد، با علامت گذاري مشخص كنيد تا در مراحل بعدي، مجددا به سراغ آن ها برويد.

۳) R يا Recall (بازخواني و يادآوري)
سعي كنيد آن چه را كه در مرحلة قبلي خوانده و فهميده ايد، به خاطر بياوريد و با استفاده از راهبردهاي تفسير، تخيل و تحليل مفاهيم، ارتباط درستي بين آموخته هايتان برقرار كنيد.

۴) D يا Detect & Digest (كشف و هضم)
در اين مرحله بايد به قسمت هايي كه در مرحله 1 خوانده ايد و نفهميده ايد، برگرديد و به يادگيري آن ها بپردازيد. به اين منظور، آن چه را كه جا گذاشته ايد يا غلط فهميده ايد، بايد كشف كنيد و به كشف سازمان مطالب بپردازيد. مطالب پيچيده را به اجزاي ساده تر تجزيه كنيد و از منابع معتبر ديگري به جز منبع مورد مطالعه تان نيز كمك بگيريد.

۵) E يا Expand (بسط)
مطالبي را كه  خوانده ايد، بسط و گسترش بدهيد. يعني به آن ها شاخ و برگ بدهيد و سعي كنيد آن ها را به مطالبي كه قبلا ياد گرفته ايد، مرتبط كنيد.

۶) R يا Review & Response
(مرور و پاسخ)
مرور مطالب خوانده شده، يكي از مهم ترين مراحل همة روش هاي يادگيري از جمله روش Murder است. هدف اصلي مرور كردن، عبارت است از: به ياد آوردن آموخته ها، توجه به نكات مهم، سعي در پاسخ گويي به سؤال هاي از قبل طراحي شده، و تمركز بر اهداف يادگيري.

مكان مطالعه
رابرت هلفر، روان شناس و متخصص برنامه ريزي آموزشي، در پاسخ به اين سؤال كه چه مكاني براي مطالعه مناسب تر است؟ مي گويد: مكان مطالعه بايد دور از رفت و آمد و ترجيحا خالي از سر و صدا باشد. اگر بشود اتاق يا جاي خاصي از منزل را فقط به مطالعه اختصاص داد، ايده آل است؛ چرا كه يادگيري، يك فرايند شرطي است. يعني با تكرار مطالعه در يك مكان ثابت، كم كم حالتي اتفاق مي افتد كه با ورود به آن مكان هم به ياد مطالعه مي افتيد و ذهن تان سريع تر تمركز پيدا مي كند. بهتر است كه اصلا در آن مكان، به كارهاي ديگري نظير تفريح و تلفن و . . . مشغول نشويد. در اين صورت، مكان مطالعه به شما كمك مي كند هر چه سريع تر مطالعه را شروع كنيد و براي شروع، به دنبال فرصت خاصي نگرديد. نور محيط مطالعه نيز بايد به دلخواهِ مطالعه گر و به ميزان كافي تأمين شود. محل نشستن فرد نيز بايد راحت باشد و ترجيحا ميز و صندلي مخصوصي براي مطالعه تهيه شود. البته اصراري به اين نكته نيست زيرا عادات مطالعه به مراتب مهم تر از الزامات آموزشي است. با اين وجود، حتي طرز نشستن مطالعه گر نيز بي اهميت نيست. مثلا مي گويند دراز كشيدن، بدترين حالت براي مطالعه كردن است، چون بهترين حالت براي خوابيدن است! ضمنا مكان مطالعه بايد به گونه اي باشد كه در حين مطالعه، توجه فرد به پيرامونش جلب نشود. مثلا اگر عادت داريد كه تلويزيون را بي رويه تماشا  كنيد، ترجيحا در محلي كه تلويزيون هست مطالعه نكنيد، تا هر چند دقيقه براي رفع خستگي به سراغ كنترل از راه دورِ تلويزيون نرويد.

زمان مطالعه
اين كه شما صبح ها بهتر و بيشتر مطالعه مي كنيد يا شب ها، به خودتان مربوط است و چندان اهميتي هم ندارد. مشكل از آن جايي شروع مي شود كه اين مسأله تبديل به بهانه اي بشود براي مطالعه نكردن در ساعات ديگر روز. رابرت هلفر پس از اين تذكر مي گويد: واضح است كه ذهن آدم پس از استراحت، آمادگي بيشتري براي يادگيري دارد. پس بهتر است اولين كاري كه پس از بيدار شدن انجام مي دهيد، يك كار فكري مانند مطالعه باشد. پس از هر 1 تا 5/1 ساعت مطالعه، حتما 5 الي 15 دقيقه به ذهن تان استراحت بدهيد. اين استراحت هاي كوتاه را بايد به اموري اختصاص بدهيد كه بتوانيد سر موعد مشخص، آن ها را رها كنيد و به مطالعه تان برگرديد. بنابراين تماشاي تلويزيون يا سرگرم شدن به يك بازي رايانه اي، انتخاب درستي براي پر كردن زمان اين استراحت ها نيست، چرا كه ممكن است ذهن تان را تا مدت ها پس از پايان برنامه، همچنان درگير نگه دارد.

او مطالعه را به يك ورزش سنگين تشبيه كرده و پيشنهاد مي كند كه هيچ وقت از انجام يك نرمش سبك پيش از اين ورزش سنگين غافل نشويم: در آغاز مطالعه، حدود 15 دقيقه اول را بايد صرف گرم كردن مغزتان كنيد! براي اين كار، مطالعه را با مرور مطالب قبلي كه با مبحث مورد نظرتان در ارتباط است، آغاز كنيد. هيچ وقت براي ايجاد تنوع و رفع خستگي، به سرعت موضوع مطالعه را عوض نكنيد. يعني زماني كه ذهن تان با موضوع درگير شده و زمان گرم شدن را سپري كرده ايد، درگيري خود تان را با موضوع قطع نكنيد. هميشه مطالعة مبحث مشكل تر را در اولويت و در ابتداي ساعات مطالعه روزانه تان قرار دهيد، چرا كه هر چه آن را بيشتر به تعويق بيندازيد، ترس روبه رو شدن تان با آن مبحث، لحظه به لحظه افزايش مي يابد.