مترجم: افخم بهرازنيا
روان شناس برجسته آبراهام مزلو (۱۹۷۰ـ ۱۹۰۸) مدل روان شناسي مشهور خود را كه به عنوان «سلسله مراتب نيازها» شناخته شده، ارائه كرده است. مدل هرم نيازها توضيح دهنده نيازهاي فردي انسان هاست. برپايه اين مدل هر نيازي پس از برآورده شدن نياز قبلي، اهميت يافته و تأمين مي شود.
پنج نياز اصلي عبارت اند از: نيازهاي فيزيولوژيكي ، داشتن امنيت، دوست داشتن و دوست داشته شدن، نياز به احترام و نياز به فهم و درك متقابل.
در پائين هرم، نيازهاي حياتي وجود دارد كه شامل نيازهاي اساسي براي ادامه زندگي است ، مانند هوا، غذا، آب، خواب و ... پس از برآورده شدن نيازهاي اوليه حياتي، نياز به تأمين امنيت اهميت پيدا مي كند. داشتن سرپناه، داشتن خانه اي امن و نبود ترس و وحشت.
نياز مركزي محبت است و تعلق داشتن كه شامل تعلق به يك گروه يا داشتن يك رابطه دوستانه نزديك يا به طور كلي دوست داشتن و پذيرفته شدن از سوي ديگران است. چهارمين نياز، شامل ۲ بخش است:احترام به خود و به رسميت شناخته شدن از طرف ديگران . احترام به خود از داشتن لياقت و مهارت در انجام كارهاي محول شده ناشي مي شود. نياز به تحسين شدن يعني نياز داشتن به تأييد و تصديق ديگران، براي نمونه كساني كه اتومبيل هاي گران قيمت مي رانند و خود را با اشياي لوكس و قيمتي احاطه مي كنند، نياز به بالابردن سطح احترام خويشتن دارند. آخرين مرحله، نياز به خودشكوفايي است كه شامل به حداكثر رساندن پتانسيل و ظرفيت دروني شخص است و بخش عمده و مهمي را تشكيل مي دهد. آن گونه كه مزلو بيان مي كند ، موسيقيدان بايد موسيقي بسازد، نقاش بايد نقاشي كند، شاعر بايد شعر بگويد، اگر آن ها در نهايت با خود به صلح و آرامش رسيده باشند. وقتي ما در همه مراحل پيشين به رضايت خاطر رسيده باشيم، آنگاه اين نقطه آغازي بر پيشرفت و توسعه پتانسيل و ظرفيت واقعي ماست كه با خلاق و خودجوش شدن و داشتن آمادگي براي تجربيات مختلف، صورت مي گيرد. پائين ترين پله بايد پيش از آن كه بتوانيم به مراحل بالاتر برويم، دست كم به اندازه كافي ارضا شود. براي نمونه ما ممكن است تا مرحله احترام بالا رفته باشيم، اما اگر آب و غذا را رد كنيم و ناديده بگيريم به طور خودكار به پائين ترين مرحله سقوط مي كنيم و به سرعت علاقه خود را در جست وجوي تحسين شدن از سوي ديگران از دست مي دهيم تا زماني كه نيازهاي فيزيولوژيكي اوليه ما تأمين شوند.در هرم نيازها، همه مراحل برپايه يكديگر بنا شده است. اگر غذا و سرپناه نداشته باشيم، محبت، اهميت خود را از دست مي دهد. خودشكوفايي در سايه كمبود امنيت يا احترام به خود رخ نمي دهد و تحقق نمي يابد.مزلو براين عقيده بودكه بشر قابل اعتماد و امين است و قدرت حفاظت از خود را داشته ، به رشد و شكوفايي و عشق گرايش دارد. فقط هنگامي كه نيازهاي اساسي بشر ارضا نشود او به تبهكاري روي مي آورد. مزلو همچنين معتقد بود كه همه ۴مرحله پائين تر نيازهاي ما از تأمين نيازهاي حياتي زندگي تا احترام بايد ارضا شود تا از عملكردهاي خودپسندانه ما جلوگيري به عمل آيد. فقط زماني به مرحله خودشكوفايي مي رسيم كه آزادانه و خودخواسته بزرگوار باشيم.
حال جايگاه پول با توجه به اين مواردكجاست؟ اگر تابع منطق مزلو باشيم، برخلاف باور عمومي ، پول درنهايت به حرص و طمع منتهي نمي شود، بلكه برعكس، استفاده عاقلانه از پول مي تواند ما را در رسيدن به خودشكوفايي و بخشندگي ياري رساند. پول نمي تواند براي ما عشق بخرد، اما براي نيازهاي اساسي حياتي و امنيتي ما ضروري است. پول به ما در ارضاي نياز به احترام كمك مي كند و آن گاه كه همه نيازهاي ۴ مرحله برآورده شد، مي تواند براي ما رهايي از تعلقات مادي را فراهم كند تا بتوانيم آنچه را كه مي خواهيم انجام دهيم و آن چيزي بشويم كه مي خواسته ايم. مطالعات نشان مي دهد كه همگام با رضايت شغلي و عاطفي، امنيت مالي يكي از عواملي است كه فرسودگي جسم را به تعويق انداخته، موجب طولاني شدن عمر مي شود. بررسي ها نشان مي دهد يكي از عوامل روان شناختي كه متخصصان سالمندان براي پيشگويي طول عمر به كار مي برند، بررسي مشكلات مالي و مقروض بودن است كه مي تواند به عنوان عامل منفي، فرسودگي جسم را شتاب بخشد. احساس امنيت مالي و زندگي با اتكاي مالي برخود به عنوان عامل مثبت شناخته شده است كه موجب به تعويق افتادن زوال شخص مي شود. آن گونه كه مطالعات مي گويند، بايد آموخت چگونه مشكلات مالي را حل كرد و به اين ترتيب زندگي طولاني و همراه با موفقيت و كاميابي بيشتري داشت.
□
