درباره فیلم «در مسیر تندباد»:
این فیلم پس از فیلم «شیر سنگی» (1365)، دومین فیلم تاریخی ساخته جعفری جوزانی است که در سال 1367 و با تهیهکنندگی هارون یشایائی ساخته شد. در این فیلم، ما با تاریخ اوایل سلطنت پهلوی دوم سر و کار داریم. صحنههای فیلم، شهر شیراز و نیز ایل قشقایی را به تصویر میکشد. در شیراز، چگونگی شکلگیری جنبشهای مردمی علیه بیگانگان از یکسو، و تحریک اراذل و اوباش شهر از سوی نیروهای حکومتی و به قصد جلوگیری از جنبشهای مردمی از دیگر سو نشان داده میشود. اما در ایل قشقایی، با مسائلی چون سازش و همکاری خان بزرگ ایل با آلمانها، یاغیگری برخی از ایلیاتیها، درگیریهای داخلی ایلیاتیها، و ... روبرو میشویم.نهایتا نیروهای کمکی که از شهر آمده و همراه خود آذوقه و مهمات آوردهاند، در کنار تفنگچیان ایل، نیروهای انگلیسی را که پس از شهریور سال 1320 بخشهایی از خاک کشور را به اشغال خود در آورده بودند، شکست میدهند.
وفاداری فیلم به تاریخ دورهای که به آن میپردازد، در حد قابل قبولی است و اطلاعات مفیدی را در اختیار بیننده قرار میدهد.
پس از اکران فیلم، مدعوین این جلسه در جایگاه سخنرانان قرار گرفتند که عبارت بودند از:
مسعود جعفری جوزانی: کارگردان فیلم
هارون یشائیان: تهیهکننده فیلم
جواد طوسی: منتقد سینما و رییس صنف منتقدان سینما
علی بهرامین: پژوهشگر تاریخ
عبدالله اسفندیاری: مجری و مسئول جلسه
در ابتدای جلسه و همچنین در بین سخنرانیها، یاد مرحوم پناهی توسط سخنرانان و حضار زنده نگاه میشد. ایتدا اسفندیاری یادی از مرحوم پناهی کرد که در جشنواره بینالمللی فیلم فجر در سال 1367، به خاطر بازی در این فیلم، نامزد بهترین بازیگر نقش دوم شد. وی مرحوم پناهی را مصداق عقلاءالمجانین دانست که عقل معاش ندارند، بلکه گویی در دنیایی دیگر سیر میکنند. سپس آقای موسوی، داماد مرحوم پناهی پشت میکروفن قرار گرفت و در سخنانی کوتاه، از حضار جلسه تشکر کرد. همچنین خبر از تأسیس موسسه فرهنگی هنری «هات پلات» توسط اعضای خانواده مرحوم پناهی داد. ضمن اینکه یادآور شد که فیلم مستندی به نام «گل بیمنت بارون» درباره مرحوم پناهی ساخته است که تا بیستم مرداد ماه از تلویزیون پخش خواهد شد. آنگاه جوزانی به خاطره اولین آشناییاش با پناهی اشاره کرد که در واقع برای ساخت همین فیلم بود. ظاهرا پناهی توسط یکی از افراد به جوزانی معرفی شده بود. اما جوزانی میگوید همین که ده دقیقه از آشنایی آنها با هم گذشته بود، فارغ از دنیا با هم در کنار چشمه آوازخوانی میکردند. خصلتهای پناهی باعث شد که جوزانی دست او را در این فیلم باز بگذارد تا دیالوگها را خود آزادانه و هرگونه که میخواهد بگوید.
اما جلسه نقد و بررسی فیلم هم در کنار یادبود مرحوم پناهی ادامه داشت. نخستین سخنران، همایون یشایائیان، تهیهکننده این فیلم بود. او اشاره کرد که در برخی فیلمها به جای اینکه به تهیهکنندگی پرداخته باشد، در واقع با آن فیلم زندگی کرده است. «ناخدا خورشید» و «در مسیر تندباد» از این دسته فیلمها هستند. وی در ادامه، جوزانی را کارگردانی معرفی کرد که عشق به مردم ایران در آثارش موج میزند. اگرچه متأسفانه آنها دیگر نتوانستند در فیلمی غیر از «در مسیر تندباد»، با یکدیگر همکاری داشته باشند.
مسعود جعفری جوزانی، سپس در سخنانش اشاره کرد که در زمان ساخت این فیلم، هیچ شخص یا ارگانی حاضر نبود روی آن سرمایهگذاری کند. اما یشایائیان بدون توجه به ابعاد مادی فیلم، این ریسک را پذیرفت. همچنین وی در ادامه بیان داشت آنچه باعث شد تا وی به سراغ ساخت چنین فیلمی برود، احساس حقارتی بود که نسبت به تهاجم بیگانگان به وطنش به وی دست داده بود. چرا که علیرغم اعلام بیطرفی ایران در جنگ جهانی، بیگانگان به سرکردگی انگلیس، تنها در عرض چند دقیقه خاک ایران را اشغال کردند؛ راه آهن ما را به رایگان و علیه ما در اختیار گرفتند؛ آذوقه و غلات ما را استفاده کردند و مردم ما را به قحطی کشاندند.
جواد طوسی، منتقد سینمایی در ادامه جلسه به ذکر نکاتی پرداخت. از جمله اینکه چند سالی است که در کشورمان گه گاه با عنوان «سینمای ملی» بر میخوریم. وی جوزانی را به ویژه با دوفیلم تاریخیاش، نمونهای از کارگردانان این عرصه دانست. وی اشاره کرد که در فیلم «در مسیر تندباد»، هر کدام از شخصیتهای اصلی فیلم نماینده و معرف یک قشر ایرانیهای آن زمان است. ضمن آنکه کارگردان به شخصیتهای فیلمش نگاه تک بعدی و سیاه و سفید ندارد. مثلا قباد، سر دسته راهزنان هم در برخی موارد حس همدلی تماشاگر را بدست میآورد. البته در برخی صحنهها، مانند صحنه اول فیلم که سروان را با سربازانش در بیابان نشان میدهد، بیننده را به یاد فیلمهای وسترنی میاندازد. بویژه هنگامی که فیلمبردار از لنز واید برای تصویربرداری این صحنه استفاده میکند. جوزانی تا حدودی تحت تأثیر سینمای وسترن قرار گرفته بود.
علی بهرامیان، پژوهشگر تاریخ، به عنوان آخرین سخنران، ابتدا اشاره به تضاد ظاهرا لاینحل بین سینماگران و تاریخدانان بر سر میزان وفاداری به تاریخ اشاره کرد. وی گفت در فیلم تاریخی بهتر است دست کارگردان باز باشد تا آن دوره را از نگاه خود به تصویر بکشد. اگر کسی دغدغه زیادی دارد که با جزئیات تاریخ سر و کار داشته باشد، بهتر است برود و کتب تاریخی بخواند. ضمن اینکه اگر فیلم تاریخیای خوب ساخته شود، به مراتب بهتر از صد کتاب تاریخی برای مخاطبان ارزشمند خواهد بود. وی گفت بر اساس فیلمهای تاریخیای که خودش تاکنون دیده است، مشکل اصلی این فیلمها نه در ایرادات تاریخی، بلکه در ضعف تکنیکی و ساخت سینمایی آنهاست. اما وی درباره این فیلم اشاره کرد که کارگردان تسلط کافی نسبت به تاریخ آن دوره داشته است. ضمن آنکه برخی نکات را نیز به خوبی به تصویر کشیده است. مثلا بیماریها مهلک که مدام گریبان ایلات و عشایر را میگرفته؛ و یا عدم درک عوام از مفهوم ملیت و ایرانی بودنی که رضاشاه سعی در القاء آن داشت. وی فیلم در مسیر تندباد را تاریخنگاری آقای جوزانی با دوربینش دانست.
شایان گفتن است که جلسه بعدی کانون فیلم تاریخ، پنجشنبه 18 مرداد ماه برگزار خواهد شد.
