اگر يك فرد هيپنوتيز كننده به شما بگويد كه شما 4 سال سن داريد، و شما ناگهان شروع به انجام اعمالي شبيه يك كودك 4 ساله كنيد، ما ميگوييم شما هيپنوتيزم شوندة خوبي هستيد. يا اگر او به شما بگويد داريد به پسرخاله خود روي صندلي خالي روبروي خود نگاه ميكنيد و شما بگوييد بله او را ميبينم. ما دوباره به اين واقعيت بر چسب ميزنيم كه شما عميقاً هيپنوتيزم شدهايد.
ولي اگر شما هيپنوتيزم نشده باشيد ولي وانمود كنيد كه هيپنوتيزم شدهايد و رفتارهاي درخواست شده را نشان دهيد، در اين صورت روانشناسان حدس ميزنند كه شما از يك بينظمي رواني رنج ميبريد. هيپنوتيزم تحريك يك حالت آني است كه گاهي عجيب و غريب است و همين موضوع آنرا جذاب و جالب كرده است.
هيپنوتيز اولين بار توسط يك فيلسوف و فيزيكدان اتريشي بنام فرامن آنتوان مسمر مطرح شد. او براي درمان يك مشكل طبي يك آهنربا را در پشت و جلوي بدن بيمار حركت داد تا جريان خون و فعاليتهاي عصبي و مايعات مشخص بدن او را دوباره هدايت كند. بعداً مسمر كشف كرد كه ميتواند بجاي آهنربا از چوب و يا حتي دست خود استفاده كند. مسمر فكر ميكرد كه هيپنوتيزم قدرتي است كه از بدن خود او سرچشمه ميگيرد، مانند قدرت آهنربا كه در مقابل آهن اعمال ميكند. اگر چنين باشد فقط افراد ويژهاي ممكن است قدرت هيپنوتيزم كردن ديگران را داشته باشند. ولي امروزه عقيده داريم كه براي هيپنوتيزمگري موفقيتآميز تنها نياز به تمرين است و قدرت خارِالعاده و يا ويژگي خاص شخصيتي چندان اهميتي ندارد. هيپنوتيزم براي بسياري از هدفهاي درماني مانند كاهش درد و ترك اعتياد مفيد است.
تجربه هيپنوتيزم با تجربههاي ديگر فرِ چنداني ندارد. وقتي يك فيلم يا بازي خوب را مشاهده ميكنيد و يا داستاني خوب را ميخوانيد، ممكن است با تلقينات آن تسخير شويد. ميتوانيد توجه خود را روي داستان متمركز كنيد و احساسات و عواطف و هيجانات را طوري تجربه كنيد كه انگار يكي از شخصيتهاي فيلم هستيد. هيپنوتيزم هم شبيه همين مورد است. با اينحال تأثيرات هيپنوتيزم ضد و نقيض است. هيپنوتيزمكننده وقتي ميگويد: «دست شما دارد بلند ميشود» شما نميتوانيد كاري بكنيد كه آنرا متوقف كنيد و دست شما واقعاً بالا ميرود. وقتي علت آنرا سؤال ميكنيم اغلب ميگويند: «كنترل خود را نسبت به رفتارمان از دست داده بوديم» كه البته وقتي اين اتفاِ ميافتد كه هيپنوتيزم شونده، داوطلبانه تصميم بگيرد كه در معرض تجربه هيپنوتيزم قرار گيرد.
كاربرد و محدوديتهاي هيپنوتيزم
هيپنوتيز ميتواند تمركز يا تغييرات آني در رفتار و تمدد اعصاب ايجاد كند. اما هيچ مدركي دالّ بر اينكه هيپنوتيزم ميتواند فرد را قادر سازد كاري را كه در حالت عادي نميتواند انجام دهد، بكند، وجود ندارد.
يك هيپنوتيز مؤثر ميتواند درد را از بين ببرد. حتي در مواردي بي دردي آنقدر زياد بوده كه افراد تحت عمل جراحي بدون بيهوشي قرار گرفتهاند. خصوصاً در مواردي كه افراد مقاومت زيادي در مقابل داروهاي افيون دار داشتهاند و يا نسبت به آنها حساسيت دارند و يا واكنش نامناسب نسبت به داروهاي بيهوشي نشان ميدهند، مفيد است.
گاهي پليس به هپينوتيزم روي ميآورد به اميد اينكه پوشش حافظه پنهان را بردارد.
كاربرد سودمند ديگر هيپنوتيزم، تلقين خواب مغناطيسي است. تلقيني كه توسط آن فرد بعد از بيرون آمدن از حالت هيپنوتيزم، كار بخصوصي را تجربه و يا انجام خواهد داد. البته كارهاي جزئي مانند خنديدن در پايان جلسه و يا كشيده شدن گوش سمت چپ در رأس ساعت 9 اما اين تلقينها ميتواند كاربردهاي عملي فراواني داشته باشد مانند كمك به ترك سيگار يا الكل، كاهش وزن، توقف ناخن جويدن و قطع عادات ديگر.
بنابراين تلقينها اجباري نيستند بلكه افراد خود داوطلبانه تصميم گرفتهاند عادات را ترك كنند. حتي در برخي تحقيقات به افراد ياد داده ميشود كه از خود هپينوتيزمي مكرر براي ترك سيگار استفاده كنند. تقريباً 14 افراد گزارش كردهاند كه حداقل 2 هفته سيگار نكشيدهاند.
حتماً شنيدهايد كه فردي تحت تأثير هيپنوتيزم آنقدر بدنش سفت شده كه سر و گردنش روي يك صندلي و پاهايش روي صندلي ديگر قرار گرفت و يك نفر روي بدن او ايستاد. البته اين وضعيت را هر فردي بدون اينكه حتماً هيپنوتيزم شود با اراده خود ميتواند انجام دهد.
يك ادعاي متحيّر كننده ديگر اين است كه هيپنوتيزم ميتواند به فرد كمك كند تا زندگي گذشته را بياد بياورد
گاهي از هيپنوتيزم انتظار ميرود كه موارد مهمي را كه فراموش شده بياد بياورد. گاهي پليس به هپينوتيزم روي ميآورد به اميد اينكه پوشش حافظه پنهان را بردارد، اما در اينجا مشكلي وجود دارد و آن تلقينپذيري زياد افراد تحت هيپنوتيزم بود. برخي تحقيقات نشان ميدهد كه هيپنوتيزم شونده گزارشات اشتباهي ميدهد مثل اينكه در يك رستوران پيتزا خورده است در حالي كه آنجا پيتزا نميفروشد و يا مورد ضرب و شتم قرار گرفته در حالي كه هيچ زخمي روي بدن او بجا نمانده و... .
بنابراين در سال 1986 هيأتي كه توسط انجمن پزشكي امريكا تعيين شده بود، نتيجه گرفت كه اظهارات شاهدان تحت هيپنوتيز در دادگاه قضايي نبايد مورد استفاده قرار گيرد. اما هيأت تأكيد نكرد كه پليس هم نبايد از هيپنوتيزم استفاده كند.
يك ادعاي متحيّر كننده ديگر اين است كه هيپنوتيزم ميتواند به فرد كمك كند تا زندگي گذشته را بياد بياورد و آنها اغلب زندگي فردي شبيه خودشان را تبيين ميكنند كه با كسي كه شباهت عجيبي با همسر فعلي آنها دارد ازدواج كرده است. اگر از آنها سؤال شود كه آيا كشور آنها در گذشته در جنگ بوده يا چه نوع پولي در آنجا رايج بوده حدسهايي ميزنند كه بندرت درست ميباشند.
با توجه به اين موارد متوجه ميشويم كه هيپنوتيزم دنياي پيچيدهاي دارد و پر از نكات مبهم است و مردم هم عادت دارند چيزهاي عجيب را به دنياي پر از توّهم و ابهام هيپنوتيزم نسبت دهند. تصوّرات غلطي كه از هيپنوتيزم رواج يافته است دالّ بر اين ادعا است كه در آن هيپنوتيزم را اسرارآميز و مرموز معرفي كرده است. ما سعي داريم اطلاعات جديد در مورد هيپنوتيزم و همچنين آموزش آن را درآینده دنبال كنيم تا شايد خوانندگان ما با دنياي واقعي هيپنوتيزم آشنا شوند.
(روانشناسي عمومي)
