دكتر حسين كاوياني استاد دانشگاه علوم پزشكي تهران
تغيير آب و هوا در روحيات و رفتار ما اثر مي گذارد، اما متأسفانه در مملكت ما بررسي چنداني در اين مورد نشده است. اين بهانه اي شد تا (به همراه يك تيم تحقيقاتي) مطالعه اي را طراحي كنيم كه 115نفر از افراد عادي و بدون بيماري رواني خاص را در محدودة سني 15 تا 80 سال انتخاب كرده و بر روي آن ها تست هاي روان شناسي خاصي را انجام بدهيم. از بين اين 115 نفر، 10 نفر مطالعه را رها كردند و در نهايت مطالعه با 105 نفر كامل شد. همكاران ما از افراد مختلف جامعه اين تعداد را انتخاب كرده بودند به نحوي كه در كل، گروه مورد مطالعه كاملا همگن بود. يعني تعداد زن و مرد مطالعه شده با هم برابر بود و توزيع افراد از نظر سطح اجتماعي و تحصيلات هم تقريبا برابر بود. اين افراد را در هر چهار فصل سال مطالعه كرديم و از آن ها سه تست روان شناسي به عمل آورديم: تست سنجش افسردگي بك، تست سنجش اضطراب بك و فهرست صفات خلقي. اين آخري يعني فهرست صفات خلقي، شامل 24 ويژگي خلقي بود و ما توانستيم از روي اين 24 ويژگي، خلقيات افراد را به يكي از گروه هاي سه گانة خوشكامي، برانگيختگي عصبي يا برانگيختگي نيروافزا تقسيم كنيم.
خوشكامي به معناي توانايي در لذت بردن از امور و سرگرمي تعبير مي شود و برانگيختگي عصبي حالتي را نشان مي دهد كه فرد در آن احساس انرژي و توانمندي زيادتر مي كند. نتايج مطالعه ما نشان داد كه خوشكامي در فصل بهار از همة فصول ديگر بيشتر و در فصل تابستان از همة فصول ديگر كمتر است. يعني خلق ما تهراني ها در فصل بهار بهتر و در فصل تابستان بدتر است. وقتي باران را هم به عمليات آماري و آناليز نتايج وارد كرديم، ديديم كه باران هم اثر مثبتي بر روي خلق افراد دارد. يعني بهترين خلق افراد در روزهاي باراني بهار بود. البته اين مسأله با يافته هاي كشورهاي اروپايي در تناقض است و نتايج بررسي هاي ما هم فقط مربوط به شهر تهران است و نمي توان آن را به كل كشور تعميم داد چون در كشور ما تنوع شديد آب و هوايي وجود دارد. به هر حال اين مطالعه يك چيز را ثابت كرد و آن هم اين كه شرايط اقليمي روي وضعيت خلقي موثر است. به نظر مي رسد كه آب و هواي مرطوب، معتدل و آفتابي بيشترين تاثير را بر خلق دارد. آب و هواي مرطوب موجب كاهش تمركز و افزايش خواب آلودگي مي شود و در آب و هواي معتدل نيز ميزان اضطراب كم مي شود. البته آلودگي هوا هم موثر است. مشخص شد كه وجود بيش از حد تركيباتي مثل مونوكسيدكربن يا دي اكسيدكربن در هوا مي تواند باعث رخوت بشود. به خصوص در مورد ما كه در تهران زندگي مي كنيم اين مسأله خيلي مهم است و شايد در زمستان و پاييز كه هوا خيلي آلوده است، بتوانيد اين مسأله را خودتان احساس كنيد. مي بينيد كه وقتي سركار مي رويد چقدر خسته هستيد و وقتي به خانه مي رسيد، چقدر دوست داريد كه بخوابيد. همة اين ها اثرات آلودگي هواست كه شادابي را از شما مي گيرد. اين چيزها را همة ما در زندگي روزمره تجربه كرده ايم و گاهي اوقات به صورت تجربه هاي فردي ممكن است آن ها را حس كنيم. در مورد اين مسائل در دنيا كار شده است، اما متأسفانه در كشور ما مطالعة چنداني صورت نگرفته است و جا براي تحقيقات بيشتر همچنان وجود دارد.
