مثبت من

در این نوشته سعی دارم برخی از جنبه های نمادین فیلم مرد عنکبوتی 3 را شرح دهم .من از مفاهیم روان شناسی یونگ استفاده خواهم کرد .

پیتر یا مرد عنکبوتی نماد  کهن الگوی قهرمان است. این کهن الگو در بسیاری  از افسانه ها ونیز در رویاهای ما ظاهر شده است .مثلا رستم نماد کهن الگوی قهرمان است.

از خصوصیات قهرمان اوج گیری ناگهانی ویا تولد مبهم واسطوره ای وی است که البته تولد مرد عنکبوتی طی یک حادثه رخ می دهد رشد سریع در قدرت گرفتن ووالا شدن ،مبارزه پیروزمندانه علیه نیروهای اهریمنی ،گرفتار غرور شدن و... همه نشانه های مشترک میان مرد عنکبوتی ویک قهرمان است {1}

کهن الگوی قهرمان برای فرد وجامعه ای که می کوشد هویت خود را بازیابد از اهمیت خاصی برخوردار است.{1} جامعه امروزی آمریکا در یک بحران هویت گرفتار است وظهور قهرمانان بسیار در فیلم های آمریکایی هالیوود بیانگر این بحران است.

هری نماد سایه است .سایه جنبه های پذیرفته نشده شخصیت ماست که با هم جمع می شوند و یک شخصیت منفی را ایجاد می کنند ما از این که روزی با سایه مواجه شویم هراس داریم.آن چه یونگ مبارزه برای رهایی می نامد داستان مبارزه خودآگاهی ما (من )با سایه وجنبه های اهریمنی آن است .این مبارزه در افسانه های باستان بیانگر تلاش انسان برای رهایی از سایه خویش ودست یافتن به خودآگاهی متمدنانه است .سایه معمولا در داستان های اسطوره ای به شکل هیولا یا اژدها نمایان می گردد. {1}

مرد عنکبوتی سه بیانگر بحران هایی است که قهرمان در راه مبارزه با مشکلات با آنها مواجه می شود .در زیر بحران هایی را که وی با آن ها مواجه می گردد بررسی می کنیم.

1)خود شیفتگی :

اساسا خود شیفتگی بحران امروزین جهان غرب به ویژه آمریکاست .خود فیلم مرد عنکبوتی بیانگر خود شیفتگی آمریکایی هاست. قصد ندارم در این چند صفحه به موضوع خود شیفتگی گروهی آمریکایی ها بپردازم ولی علاقه مندان را به مطالعه کتاب مرجع 2 ارجاع می دهم.

پیتر وقتی استقبال مردم را می بیند مانند هر قهرمان دیگری دچار خود شیفتگی می شود طبق دستاوردهای یونگ غرور باعث سقوط اکثر قهرمانان در افسانه ها شده است وگرفتار غرور شدن وافول زود هنگام قهرمانان را در اکثر افسانه ها می بینیم.{1}

علائم خود شیفتگی پیتر:

الف)پیتر به مری جین گفت :"من نیاز به کمک تو ندارم" ومری جین این جمله کلیدی را بر زبان آورد که:"هرکسی به کمک نیاز دارد حتی مرد عنکبوتی "

ب)بی وفایی وبی توجهی پیتر نسبت به مری جین

ج)پیتر به جای درک کردن مری جین با او درباره حالات خودش حرف می زد ومدام از مرد عنکبوتی می گفت .این یکی از خصائص انسان های خود شیفته می باشد{2}

2)انتقام :

حیوان کرم مانندی که در هنگام معاشقه پیتر با مری جین از آسمان نازل شد .انتقام است انتقام فرزند حرام زاده عشق  است یعنی عشق باعث شکل گیری حس انتقام می گردد هر انتقامی به دلیل عشقی از دست رفته است.

حیوان کرم مانند سیاه رنگ که حالتی انگلی دارد وپیتر را رها نمی کند نماد حس انتقام جویی می باشد.

علائم انتقام جویی در پیتر که باعث تغییر هویت او نیز می شود عبارتند از:

الف)پیتر باعث اخراج عکاس دیگر ادی بروک شد .

ب)پیتر سعی کرد دزد وهری را بکشد .

ج)پیتر سعی کرد با دزدیدن دوست دختر ادی از وی انتقام بگیرد

د)سعی کرد با رقصیدن همراه کسی دیگر انتقام خود را از مری جین بگیرد

3)هرزگی :

هرزگی خصوصیت موقتی شخصیت قهرمان است .خصوصا چهره "حیله گر (Trickster) پس از طی دوره ای هرزه گردی به شکل انسان در می آید{1}

علائم هرزه شدن پیتر:

الف)دزدین دوست دختر عکاس

ب)بی توجهی به انگلی که او را در بر می گرفت ولباسش را آلوده کرده بود

ج)رشوه دادن (این یکی می تواند دلیلی بر خود شیفتگی هم باشد چراکه کسی که رشوه می دهد دیگران را نادیده می گیرد)

د)نگاه های هرزه به دخترانی که در خیابان بودند

ه)سوء استفاده از محبت دوست جدیدش برای ضایع کردن مری جین

و)خشونت با مری جین

حال به شرح بخشی از داستان از دید نمادها می پردازیم :

مری جین از پیتر پرسید:"تو کی هستی؟" واو گفت :"نمی دانم " این حرف را گوبلین سبز نیز زده بود مواجهه پیتر با سایه اش که شامل حس انتقام بود باعث شده بود که وی دچار بحران هویت شود.

ادی بروک که پارکر را نفرین کرد خودش دچار انگل انتقام شد وتبدیل به یک غول شد انتقام وکینه ونفرین می تواند انسان را تبدیل به یک هیولا کند.

دزد)فلینت) :صنعت ودنیای مکانیستی وعلم زدگی مطلق وجود انسان امروزی را متلاشی کرده است ووحدت وجودی او را از هم گسیخته است.ونیز باعث تورم وجودی وی شده است .

مادر بزرگ نماد راهنما (وشاید شخصیت مانا یا کهن الگوی مادر )است.وی برای آن که قهرمان را از گردابی که در آن گرفتار شده است نجات دهد به وی پیشنهادی می کند این پیشنهاد شبیه توبه دردین اسلام می باشد .که شامل دو رکن است :1)بخشیدن خود 2)بازیافتن هویت خود به عنوان مرد خوب

در راه این توبه دو مشکل قهرمان را تهدید می کنند یکی انتقام که ممکن است هر لحظه او را به ورطه نابودی بکشاند ودیگری از هم گسیختگی شخصیت این دو می توانند نماد خطراتی باشند که جامعه امروز آمریکا را تهدید می کنند .

مرد عنکبوتی باید مراقب باششد که در هنگام نبرد با جرثومه انتقام خودش به انتقام جویی (کرم ها )آلوده نشود.

در ادامه سایه (هری ) به کمک شخص می آید و آزاد شدن نیرویی که تا کنون صرف انباشتن سایه در ناآگاه شده بود نیروی عظیمی را فراهم می آورد وانتقام را نابود می سازد .

مبارزه با جرثومه انتقام :

انتقام جویی که علت اصلی از هم گسیختگی شخصیت بود در نبردی نمادین از بین می رود این نبرد یاد آور جنگ با نفس است .قفسی که مرد عنکبوتی برای جرثومه انتقام می سازد مانند نماد ماندالاست که نماد تمامیت روان واتحاد نیروهای متضاد (سایه ومن ) می باشد  ادی نخواست که انتقام جویی را کنار بگذارد واز این رو جان سپرد .

وقتی مرد عنکبوتی غول شنی را بخشید وحس انتقام را کنار زد غول شنی محو شد ( نماد یکپارچه شدن شخصیت )

بخشش باعث رهایی است .

پس از اتحاد با سایه واز میان رفتن حس انتقام وهرزگی عشق دوباره احیا می شود وشخص به عشق می رسد.

مراجع :

1-کارل گوستاو یونگ و همکاران ، انسان وسمبول هایش ،محمود سلطانیه ،نشر جامی

2-اریک فروم ، دل آدمی وگرایشش به خیر وشر ، گیتی خوشدل ، نشر پیکان