همه افراد، گاهی در مسير زندگی با مشکلات و موانعی روبرو می شوند، اما نحوه مواجهه و رويا رويي آنها در قبال مشکلات بسيار متفاوت است. برخی از افراد در رويارويي با مسائل زندگی فاقد توانائيهای لازم هستند و همين امر باعث آسيب پذيری آنان می شود. در اختيار داشتن منابع و مهارتهايی که به انسان کمک کند تا به بهترين شکل ممکن از عهده حل مشکلات خود برآيد، بسيار ارزشمند است.
درباره نحوه مقابله افراد با مشکلات زندگی، پرسشهای زير قابل تأمل است:
ـ آيا می توان روشهای مقابله ای متفاوتی را شناسايي و ارزيابی کرد؟
ـ آيا برخی روشهای مقابله ای برای مقابله با مشکلات خاص از روشهای ديگری مفيدتر و موثرتر است؟
ـ چگونه ياد بگيريم تا با مشکلات خود، مؤثرتر و فعالانه تر مقابله کنيم؟
هر کس به شيوه خاص خود به مسائل پاسخ می دهد. برخی هنگام روبه رو شدن با مشکلات می کوشند با ارزيابی منطقی موقعيت و با استفاده از روشهايی مانند مسئله گشايی، تفکر مثبت و استفاده مؤثر از سيستم های حمايتی با مشکل يا موقعيت مقابله کنند. و در مقابل برخی ديگر، به جای برخورد سازگارانه با مسائل، سعی می کنند به روشهای مختلف مانند پناه بردن به الکل و مواد مخدر و ساير روشهای ناکارآمد از رويارويی با مشکلات اجتناب کنند. اين روشها، اگرچه ممکن است در کوتاه مدت مؤثر واقع شوند و به فرد آرامش موقت دهند ولی در درازمدت پيامدهای منفی بسيار داشته و فرد را از داشتن احساس خودکارآمدی و عزت نفس محروم می کنند.
کسانی که به طور موفقيت آميز با مشکلات مقابله می کنند، افرادی هستند که خود را به مجموعه ای از مهارتهای مقابله ای مجهز کرده اند. افراد موفق در اين زمينه، از سه مهارت زير برخوردارند.
1- انعطاف پذيری: توانايي استفاده از راه حلهای مختلف
2- دور انديشی: پيش بينی اثرهای درازمدت پاسخهای مقابله ای خود
3- منطقی بودن: انجام ارزيابيهای منطقی و درست
اين تواناييهای روانی ـ اجتماعی، فرد را برای مقابله مؤثر با موقعيتها و مشکلات زندگی ياری می کند و وی را قادر می سازد تا در ارتباط با ساير انسانها، جامعه و فرهنگ و محيط خود سازگارانه و مثبت عمل کرده و سلامت روانی خود را تأمين کند. همه اين مهارتها قابل يادگيری هستند و می توان با صرف وقت و تلاش آنها را به روشهای مقابله ای خود افزود. با يادگيری و تمرين اين مهارتها، شما می توانيد بدون توجه به ميزان دشواری مسائل، از عهده آنها برآييد. با مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب، تنهايی، طرد شدگی، کمرويی، خشم، تعارض در روابط بين فردی، شکست و فقدان، می توان از طريق روشهای مقابله ای مناسب مبارزه نمود.
مهارتهای زندگی حول اين نه مجموعه می چرخد:
-
فرد، بتواند از خودآگاهی کامل برخوردار باشد. (خودشناسی)
-
فرد، بتواند ارتباط را برقرار کند. (ارتباط اجتماعی)
-
فرد، همدلی خوبی داشته باشد. (همدلی)
-
فرد، بتواند نه بگويد. (جرئت مندی )
-
فرد، توانايي حل مساله و مشکل خود را داشته باشد. (مسئله گشايي)
-
فرد، قادر به اخذ تصميم مناسب باشد. (تصميم گيری)
-
فرد، دارای خلاقيت باشد. (خلاقيت)
-
توانايي سازگاری با مشکلات اجتماعی را داشته باشد. (سازگاری)
-
در صورت بروز مشکل، توانايي مديريت عواطف و هيجانات خود را داشته باشد. (مدير عواطف)
