نويسنده: جو.الن ديميتريوس؛ مارك مازارلا
شوخي صورتهاي مختلف دارد؛ از جملهي اين اشكال ميتوان به شوخيهاي كنايه آميز، ظريف، مغرضانه و بدون نظري خاص اشاره كرد. اين مسأله ميتواند مردم را به يكديگر نزديك كرده و يا اين كه فاصلهي آنها را حفظ نمايد. اگر چه كتابهاي مختلفي درصدد تعريف اين مسأله و اشكال آن برآمدهاند، ليكن هنوز هم كارشناسان در اين خصوص به تعاريف يكسان و يكدستي نايل نشدهاند. باري، مهم اين است كه فرد توان تشخيص اشكال مرسوم و متداول اين امر را در گفتوگوها و محاورات داشته باشد.
اين وسيله سلاح بسيار كارآمدي است و برخي از اشخاص از اين حربه به منظور پرخاشگري، حمله و تحقير استفاده ميكنند. اين مسأله ميتواند با خنثي كردن انتقاداتي كه متوجه شخص است جهت آنها را منحرف سازد. به علاوه، از اين حربه براي سرپوش گذاشتن و لاپوشاني نيز استفاده ميشود. گذشته از اينها، برخي از اشخاص از اين شيوه براي حفاظت و مراقبت از خود بهرهمند ميشوند. فرضاً، زني كه قد بلند و لندوك است، پيشاپيش پيرامون اين ويژگي متوسل به شوخي ميشود تا اطرافيان را خلع سلاح كرده و بدين وسيله احساس راحتي خاطر نمايد.
در هر شكل، متوجه جنبهي انتقادي شوخي باشيد. فرضاً، چنان چه كارفرمايي رويش را متوجه كارمند دير رسيدهاش كند و بگويد: خوشحالم كه بالاخره توانستيد به جمع ما ملحق شويد، شنونده بايد شوخيهايي از اين دست را كاملاً جدي بگيرد، چون تعابير مختلف اين جمله كاملاً نمايان است، به ويژه اگر با آهنگ خاصي همراه باشد. همين طور وقتي كه اشخاص پس از عنوان كردن مطلبي در خاتمه ميگويند كه «شوخي ميكنم»، بايد اين اعتبار را بسيار جدي تلقي كرده و پيرامونش انديشه كرد، زيرا اشخاص با استفاده از اين عبارت مطالب خويش را پوشش داده و نابرخورنده جلوه ميدهند.
چنانچه يك شوخي از مشخصات زير برخوردار باشد، در مييابيم كه شوخي جدي نبوده و استفاده كننده قصد انتقاد و حمله را در سر نداشته است:
آيا از شوخي براي جهت دهي دوباره به گفتوگو استفاده ميشود؟ آيا هدف شخص اين بوده ا ست كه از پيگيري موضوع خاصي خلاصي يابد؟
آيا شوخي مرتبط با يك مطلب جدي است؟ آيا از شوخي براي پرهيز از رويارويي استفاده ميشود؟
آيا شوخي شخص همراه با نشانههاي عطوفت آميز و رقت قلب است و فرد بدين واسطه همراهي و همدلي و درك خود را نشان ميدهد؟
آيا شوخي سرپوشي براي حالاتي چون ترس، سرخوردگي، حسادت و احساس خشم است؟
آيا شوخي ميتواند معنا و مفهوم تازهاي به جريان بحث و گفتوگو ببخشد؟
اشخاصي كه از موقعيت زندگي خود را راضي هستند و نسبت به موقعيت مادي و اجتماعي خود رضايت خاطر دارند، از شوخي به عنوان چاشني و مزهي گفتوگو استفاده ميكنند. چنين اشخاصي معمولاً از شوخي اغراض خاصي را دنبال نميكنند. در هر صورت، با ارزيابي كردن دقيق اشكال شوخي ميتوانيد از اهداف و اغراض ناپيداي اشخاص استفاده كننده از اين زبان و وسيله آگاه شده و بدين واسطه بهتر به شخصيت فرد برسيد.
